Cerga systema fiscalean, cergapeco ari egoquitzen çaizquion tributu eta cargac dira [1] , herritarrec derrigorrez ordaindu beharco dituzten quantia edo cembatecoac. Gastu publico ei erançuteco. Çuceneco ac edo ceharcaco ac içaiten dira. Çuceneco cergac aurretic cerrenda normativoetan icendatuac içan direnec ordaincen dituzte, ondassunezco edo rentazco escuarteac dituztelaco eta precioetan bertan jassanarazteco egoquieraric ez delaco. Horrelacoac dira ondarecoac, rentacoac, oinordetzacoac, eta abar. Ceharcaco cergac , berriz, cergapecoa identificatu beharric gabe ordaincen dira, productu bat erostean edo cerbitzu bat ordaincean, berceric gabe Balerauco/valio Eransiaren gaineco Cerga edo BEÇa, aduanaco escubideac... eta guero consumitzaileei jassanarazten çaizte. Hartara, merkatariec eta fabricatzaileec, de facto, statuaren conturaco cerga-cobratzaile moduan jarduten dute.

Cerga-bilçailea, Pieter Brueghel gaztearen lana.

Era ascotaco cergac daude: societateen gaineco cerga, empresen mozquinac cargatzen dituena; oinordetzen eta donationeen gaineco cerga, heriotzagatico edo jaraunspenezco oinordetzagatico donationeac eta inter vivos donationec cargatzen dituena; ondarearen gaineco cerga, persona physico baten ondassunen mulçoa cargatzen duena landa-lurreco eta hiri-lurreco fincac, valore mobiliarioac, eta abar. Eçagunena eta nocituena Persona Physicoen Rentaren gaineco Cerga da, PFEZ, languile guztiei nominatic kencen derauetelaco. Beraz, soldatapeco nominadunen rentac cergapetzen ditu. Historicoqui, XVI. mendean, itsas cergac otura icendapenaz aiphatzen dira Guipuzcoan.

Helburuac Aldatu

  • Helburu fiscalac: Ceharcaco modu batez behar publicoaren beharrac assetzen dituen cergaren erabilera da. Hots, cergac bildu eta bilquetan lorthutacoarequin (dirua) cerbitzu publico ezberdinen gastuac finançatzeco erabilcen da.
  • Helburu ez fiscalac: Çuceneco moduan, behar publico edo interes publicoaren beharrac assetzen dituen cergaren erabilera da. Adibidez tabacoari eçarritaco edo alcoholari eçarritaco cergac.
  • Helburu mixtoac: Aurreco bi definitioneen bateraco helburua da.

Cergaren elementuac Aldatu

  •  
    Cerga ordainqueta , Jaumonco careharria, II - III . Mendea, Metz , Musée de la Cour d'Or -en gordetacoa.
    Cerga-eguitate a: tributua ordainceco obligationea sorcen duen eta leguearequin bat dathorren egoera eta eguinçac. Ondassun baten salmentac, renta bat içaiteac, escubide economicoen titularra içaiteac, ondassunen jabetzac, oinordetzagatico escubide edo donationeac.
  • Çordun a: çorra itzuli behar duena, leguez tributua ordaincera behartuta dagoen persona physico cein juridicoa. Cergaduna eta Cergadunaren ordezco arduradun legala berheizten dira, hau da, lehenengoa legueac eçarritaco carga tributariora lothuta dago eta bigarrena aldiz obligationearen bethebehar formal eta materialetara lothuta dago.
  • Harcecodun a: cerga bilquetaren ondorioz onuradun bilhacatzen den eracunde administrativoa da eta honen ondorioz, bere aurrecontuetan cergarequin lorthurico tributua barneratuco duena.
  • Cerga-oinharri a: cerga-ekitaldiaren quantificacioa eta valorationea da eta cergaren bethebeharra cehazten du. Diru quantitate bat da, baina berce seinale batzuc ere içan daitezque, adibidez, etche batean vici diren persona copurua, gasolina litroac, alcohol litroac edo cigarro copurua.
  • Cerga-tasa : grabamena calculatzeco xedearequin oinharri cergagarriarequico applicatzen den proportionea da. Proportione hau fincoa edo aldacorra içan daiteque.
  • Cerga-cuota: grabamenac açalcen duen quantitatete fincoa edo cerga-tasa edo oinharri cergagarriaren arteco bidercaqueta.
  • Cerga-çorra : kencarien murrizquetequin eta igo daitezquen errecargüequin lorcen den azquen emaitza da. Azquen emaitza hau eçarritaco arau eta proceduren bitartez ordaindua içan behar çaio harcecodunari.

Cergaren oinharrizco hastapenac Aldatu

Ogassun Publicoaren oinharrizco quezquetaco bat systema imposatzaile honen erizpide eta principioac fincatzea içan da, honela systema optimo guisa qualificatua içaiteco.

  • Çucentassun principioa: natioe bateco biztanleriac berauen ahalmen eta gaitassun economicoen proportionean, governuaren mantenuan lagundu behar dute. Biztanleen ekarpenec, imposatutaco ordainquetequico çucentassuna edo çucentassun falta islatuco dutelaric.
  • Segurtassun principioa: cerga guztiac fincoac içan behar dira funsezco elementuei dagoquienez (objectua, salvuespenac, tariac, ordainqueta epheac, arau-hausteac eta cigorrac), autoritatearen eguinça arbitrariaoc sahiesteco.
  • Erossotassun principioa: cerga guztiac ordaindu behar dira garai eta modu cehatzetan, hau dela eta, systemac cergadunari onguien dathorquion garaiac ahalbidetzen derauzquio cerga guztiac jasso ahal içaiteco.
  • Principio economicoa: cergaren cembatecoa edo quantia ahalic eta handiena içan behar da baina cergadunarençat larria içan gabe.

Cerga motac Aldatu

Cerga tasa eta tasa impositiboac Aldatu

 
2005eco OECD herrialdeetaco cerga-copuru maximoac eta minimoac.

Cergac, oro har, porcentaietan calculatzen dira, valore particular batequico, oinharri cergagarria , cerga-tasa edo alicuota beçala icendatuz honela sailcatzen dira:

  • Cerga progressivo : Renta ta aberastassuna handiagotzen diren heinean cergaren ehunecoa ere handiagotu eguiten da. Adibidez: Persona Physicoen Rentaren gaineco Cerga, Aberastassuna eta Fortuna Handien Cerga…
  • Cerga regressivo : Renta ta aberastassuna handiagotzen diren heinean cergaren ehunecoa gutitzen da. Çuceneco cergac gutitzen badira, ceharcaco cergac handiagotzen dira, inflationea handituz.

Cerga progressivoac renta chiquiagoa duten personen çama murrizten dute, beraien diru-sarreren ehuneco chiquiagoa ordaincen baitute. Hau cerbait ona beçala ikussi daiteque edo raçoin pragmaticoengatic eguin daiteque, içan ere, negocio chiquiagoco registro eta çailtassun maila baxuagoa behar duelaco. Batzuetan cerga, cerga progressivo edo cerga regressivo guisa sailcatzen da renta baxuagoco personen effectua onuragarriagoa edo desegoquiagoa içan deçaten. Baina termino honen erabilera informalac ez du onharcen guehicorraren edo guticorraren definitione arguiric.

Cerga progressivo edo regressivoen inguruco eztabaida “ondare garbiaren” cerga-principioari lotzen çaio, eta “gaitassun fiscala” edo contributionearen principioa aiphatzen du. Cerga progressivo edo regressivoen inguruco eztabaida "equitate" cerga-principioari lotzen çaio, eta "gaitassun fiscala" edo contributionearen principioa aiphatzen du. Horrela, cergaren equitate horizontal eta verticalaren conceptua sorcen da. Equitate horizontalac, renta berdina, consumo edo ondare berdina dutenec, Ogassunari neurri berean erançun beharco deraucotela/diotela derauco/dio. Equitate verticalac deruco/dio , renta, consumo edo ondare altuagoarequin, “ahaleguin berdintassuna” lorceco ekarpena ere handiagoa içan beharco liçatequeela derauco/dio. Azquen conceptu honi beguira, "regressivoaren" terminoaren erabilera orocortu eguin da gutiago dutenen cergac ordainceco ahaleguin handiagoarequin. Hau da, BEÇaren casuan, alicuota cerga laua içanez, lehen mailaco beharrezcotzat jotzen diren productuetan jassan beharreco cerga-ahaleguina handiagoa da renta maila baxuagoco biztanleriaren gain.

Çuceneco eta ceharcaco cergac Aldatu

 
"Nationen Aberastassuna" liburuaren açala, Adam Smith , 1776.

[2]

  • Çuceneco cerga: persona edo empresac çucenean cergapetzen dituzten cergac dira, etequina lorthu dutelaco edota bere jabetzaco ondassun bat erabilceagatic. Beraz, cergapeco personaren edo personaren economia ahalmena hainçat harcen dute.
  1. Persona Physicoen Rentaren Gaineco Cerga (PFEZ): urthe naturalean lurralde batean (adib: Guipuzcoan) egoitza duten personec lorthurico renta cargatzen du. Cergadunaren egoera personalac eta egoera familiarrac contuan içaiten dira cerga hau applicatzeracoan, honela, berdintassun, orocortassun eta progressivitatearen principioac jarraituz.
  2. Societateen gaineco Cerga (SZ): subjectu passivoec rentatic lorthurico mozquina cargatzen du. Merkataritza-societateec lorthu dituzten etequinen araueraco çorra da.
  3. Ondassun Higuiecinen gaineco Cerga (OHZ): ondassun higuiecin landatar eta hiritarren balerauco/valio catastrala cergapetzen du.
  4. Oinordetza edo Dohaincen gaineco Cerga (ODZ): Herencia edo Dohainçaren bidez edocein oinordetza tituluz ondassunac eta escubideac escuratzean, baita Vicitza asseguruen contractuen bidez jassotacoaren cembatecoa bethi ere, assegurua contractatu duena eta onuraduna persona ezberdinac balira.
  5. Aberastassunaren eta Fortuna Handien gaineco Cerga (AFHZ): persona physicoaren titularitzapean dituen ondassun eta escubide economico guztiec ossatzen dute, persona physicoaren çama, carga, çor eta obligationeec gutitzen dutelaric.
  • Ceharcaco cerga: consumoaren gaineco cergac dira, hau da, ahalmen economicoaren isla dira. Cergadunaren rentan çucenean eraguiten ez duen arren, productu edo salgaien costuan eraguiten du.
  1. Balerauco/valio Eransiaren gaineco Cerga (BEZ): consumoaren gaineco ceharcaco cerga da, ondassuna erossi edo cerbitzu professionalac jassotzeagatic consumitzaileec jassan beharreco cerga.
  2. Ondare Escualdaquetac eta Eguinça Juridicoen gaineco Cerga (OEZ/EJDZ): Bigarren escuco etchevicitza edo ibilgailua erosteagatico cerga da, cerga hau salerosquetaren valioari applicatzen çaio. Hau dela eta, bigarren escuco salerosquetetan ez da Balerauco/valio Eransiaren gaineco Cerga (BEZ) applicatzen.
  3. Cerga Berheciac (alcoholaren, tabacoaren eta hydrocarburoen gainean, erraiteraco): cerga berheciac consumo jaquin batzuei applicatzen çaizten ceharcaco tributuac dira.

Cerga objectivo eta Cerga subjectivoac Aldatu

  • Cerga objectivoa : ez du contuan içaiten cerga hauec ordaindu behar dituen persona physicoaren baldinça personalac. Persona Physicoen Rentaren gaineco Cergan adibidez, personaren egoera contuan içaiten da, elbarria den, cembat seme dituen… eta baldinça edo egoera hauen arauera calculatzen da cuota.
  • Cerga subjectivoa : contuan harcen ditu cerga hauec ordaindu behar dituen persona physicoaren baldinça personalac. Garagardoaren cergan adibidez, ekoiztutaco quantitatearen functionean eçarcen da, persona physicoen egoerac contuan içan gabe. [3]

Cerga real eta cerga personalac Aldatu

Cerga realec persona jaquin batequin lothu gabe, gaitassun economicoaren adiarazpenac cergapetzen dituzte. Cerga personalac bihurcen dira aldiz, persona jaquin batequin çucenean relationaturic, gaitassun economicoaren adierzpenac cergapetzen dituztenean.

Adibidez, Persona Physicoen Rentaren gaineco Cergac içaera reala du soldatac, empresarien mozquinac, alocairuac edo lorthutaco interessac cergapetzen dituenean. Aldiz, Persona Physicoen Rentaren gaineco Cergac içaera personala içanen du çucenean persona jaquin baten rentaren gain eraguiten duenean. Ohico içaera personala duten cergac dira Persona Physicoen Rentaren gaineco Cergac, Societateen gaineco Cergac eta Aberastassunaren gaineco Cergac. Hala eta guztiz ere, cerga hauec ez dute bethi içaera hau, egoiliarrac (bertacoac) ez diren personen rentaren gaineco cergac içaera realeco cergac dira. Ez egoiliarrec, cerga horren declarationea aurkeztu beharco dute herrialdean lorcen dituzten renta bakoitzeco. [4]

Berehalaco Cergac eta Aldizcaco Cergac Aldatu

Berehalaco cerguetan , cerga eguitatea noizbehincaco dembora jaquin batean eguiten da, erraite bateraco, ondassun bat erostean edo berce persona baten dohainça jassotzean. Aldizcaco cerguen casuan, cerga eguitatea luçaro mantenduco da demboran cehar, casu horietan, legueguileac iraumpen luceco cerguen epherac demboran cehar banatzen ditu. Rentaren gaineco cergaren cergapetzea ethengabeco phenomenoa da, baina legueac urthero cergapetzen du. [5]

Cerga sailcapena (ELGA) Aldatu

Economia Lanquidetza eta Garapeneraco Antholacundearen (ELGA) Cerga sailcapena: [6]

  1. Renta, irabaci eta capital irabaci individualen gaineco cergac.
  2. Societateen gaineco, irabaci eta capital irabaciaren gaineco çorrac.
  3. Berce batzuc
  1. Languileac
  2. Empresariac
  3. Autonomo eta  languileac
  4. Cergac
  • Esculan eta languileen nominen gaineco cergac
  • Jabetza ren gaineco çorrac
  1. Higuiecinen jabetzaren gaineco aldizcaco çorra
  2. Aberastassun garbiaren gaineco aldizcaco çorra
  3. Herencia , successo eta dohaincen cergac
  4. Finança eta capitalaren transactioneen cergac
  5. Cerga ez periodicoac
  1. Ekoizpen,salmenta, transferencia, alocatze eta ondassun eta cerbitzuen escaincen gaineco cergac.
  2. Ondassun eta cerbitzu specificoen gaineco cergac
  3. Ondassun specificoequin lothutaco jardueretan erabilera edo garapena erabilcearen edo baimeneraco cergac (licenciac).
  • Berce cerga batzuc
  1. Exclusivoqui negocioec ordaunduac
  2. Berce batzuc

Existitzen diren cerga ereduac Aldatu

Referenciac Aldatu

  1. CC-BY-SA http://www.arguia.com/arguia-astecaria/1948/cer-da-cergac Arguia , 2014-06-13
  2. «Cergac - EconomiaEtaCergac» economiaetacergac.guipuzcoa.eus (Noiz consultatua: 2019-03-01) .
  3. Juan., Ferreiro Lapatza, José. (2006). Curso de derecho financiero español : institutiones. (25a ed. arguitaraldia) Martial Pons ISBN 8497683447 . PMC 180756100 . (Noiz consultatua: 2019-03-01) .
  4. [ http://www.bizcaia.eus/Ogasuna/Cerga_Arauteguia/Indarreco_arauteguia/pdf/eu_12_2013.pdf?hash=9907044d3dde0a6b1c42b18e07c05b6d&idioma=EU «12/2013 FORU ARAUA, abenduaren 5ecoa, Ecegoiliarren Rentaren gaineco Cergari buruzcoa (BAO Abenduaren 13coa)»] (Adobe Acrobat Document) BAO (Noiz consultatua: 2019/03/04) .
  5. Juan., Ferreiro Lapatza, José. (2006). Curso de derecho financiero español : institutiones. (25a ed. arguitaraldia) Martial Pons ISBN 8497683447 . PMC 180756100 . (Noiz consultatua: 2019-03-04) .
  6. (Gaztelaniaz) «Typos de impuestos» Encyclopedia Financiera (Noiz consultatua: 2019-03-01) .

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu