Vulgata Bibliaren latin arrunteraco itzulpena da, San Jeronimoc eguin V. mende hassiera Damaso I.a aita sanctuac 382an escatu ondoren. Versioneac, bere icena, vulgata editio erranaldiic harcen du (herriarençaco editionea) eta latin arrunt batean idatzi cen, Ciceronen latin classicoaren oppositioez , San Jeronimoc ondo cequiena. Vulgataren xedea, bere aurrecoac baino cehatzagoa eta ulerterraçagoa içaitea cen.

Vulgata, San Jeronimoc eguin Damaso I.a aita sanctuac escatuta

Vulgataren aurretic erabili cen latindar Biblia Vetus Latina delacoa, ez çuen persona edo institutione bakar batec itzuli, eta modu uniformean ere ez cen arguitaratu. Banacaco liburuen qualitatea eta styloa aldatu eguiten cen. Itun Çaharraren ia itzulpen guztiac, greciar Septuaguintatic cethoce .

Jeronimoren lana Aldatu

San Jeronimoc lehen aldiz itzuli çuen, çucenean hebreeratic latinera, Itun Çahar osso . Salmoen Liburuari dagoquione , Jeronimoren hirur versione daude: Romanum salterioa, 384coa , Vetus latina berrikussi çuena Septuaguinta requin bat eguin ceçan, Gallicanum 391coa , ithurr beçala Origuenesen Hexapla erabilcen duena eta Hebraicum , oss -ossoric hebreeratic itzulia 405ean . Tobiten Liburua eta Judithen Liburuaren itzulpeneraco, Jeronimoc, escuizcribu arameerac erabili cituen, gainonceco deuterocanonicoen edo apocryphoen versioneac bilcera mugatu cen bitartean, apparte utzi cituenac. Ez dago cehatz jaquiteric Itun Berri osso itzuli çuen, edo soilic ancinaco latindar itzulpenac berrikussi cituen, greciar escuizcribuequin alderatuz.

Conservationea Aldatu

Vulgataren lekuco diren escuizcribu goiztiar batzuc gaur egun mantencen dira. VIII. mendean datatua, Amiatinus iceneco codexa da escuizcribu ossoric ancinacoena. Fuldensis iceneco codexa, 545 inguruan datatua, lehenagocoa da, ebanjelioac , Diatessaronaren version çucenduac diren arren.

Erdi Aroan , Vulgata, guiça acatsec eraguindaco aldaqueten mende gueratu cen, Europa ossoa cehar, monasterioetan eguinico textuaren contaecin berce copiatan. Bere lehen egunetatic Vetus Latinaren iracurqueta sarthu ciren. Alboetaco oharrac, acatsen ondorioz tartecatu ciren textuan. Copia bakar bat bera ere ez cen berce baten berdina. 550 inguruan, Casiodoroc , Vulgata bere erraietara itzulcearen lehen saiaquera eguin çuen. Alcuino Yorkecoac , ahaleguina gaimbeguiratu cituen berritutaco Vulgata bat copiatzeco, Carlomagnori aurkeztu ceraucona 801ean . Anceco saiaquerac eguin cituzten Orleanseco aphezpic cen Teodulfoc , Canterburyco aphezpicu cen Lanfranquec , Cîteauxco abadea cen Esteban Hardinguec eta Nicolas Maniacoria diaconoac.

Imprentaren garatze eta çabalceac, guiça acatsac murriztu eta textuaren uniformetassuna eta sendotassuna guehitu çuen arren, Vulgataren editioneric goiztiarrenec, arguitaratzaileençaco modu erracean escuragarri ceuden escuizcribuac soilic copiatu cituzten. Ehunca editioneetatic, nabarmengarriena Maçarinena da Johannes Gutemberguec arguitaratu 1455ean , bere edertassun eta ancinatassunagatic ospetsua dena. 1504an , iracurquet aldaerac cituen lehen Vulgata arguitaratu cen Parisen Biblia Polyglotta Complutense ren textuetaco bat, Vulgataren editione bat içan cen, ancinaco escuizcribuequin eguina eta greciarrarequin bat ethor cedin çucendua. Erasmo Rotterdamgoac , grecierarequi eta hebreerarequin alderatutaco eta çucendutaco editione bat arguitaratu çuen 1516an . 1528an , gauça bera eguin çuen Robertus Stephanusec . Ondoren, 1547an , Lovainan arguitarat cen Joan Henteniusen editioe criticoa ethorri cen.

Clementear Vulgata Aldatu

Clementetar Vulgata ( Biblia Sacra Vulgatae Editionis Sixti Quinti Pontificis Maximu iussu recognita ataque edita ), catholicoençaco editioneric eçagunena içan cen Vaticanoco II. concilioan eguindac aldaqueten aurretic. Reforma Protestantearen ondoren, eliça catholicoa, Protestantismoaren doctrinac gueçurtatzen eta erassoac contraerraiten saiatzen cen bitartean, Vulgata berretsia içan cen Trentoco Concilioan , Bibliaren textu latindar baimendu beçala. Adiarazpen honi indarra emaiteco, Concilioac, Aita Sanctuari, Vulgataren textu standard bat arguitaratzeco erran ceraucon. Baimendutaco textu honen lehenengo editionea 1590 arte aguertu cen. Sixto V.a aita sanctuaren bermea içan çuen. Stephanusen editionean oinharritu cen eta Sixtoar Vulgata beçala eçagutu cen. Laster aldatua içan cen editione berri batengatic hurrengo aita sanctuaren auqueraquetarequin batera, Clemente VIII.a . Berrikussitaco versione berri hau, guehiago oinharritu cen Henteniusen editionean. Sixtoar-Clementear Vulgata deithu citzaion eta gaur egun, soilic Clementetar Vulgata beçala eçagutzen da. 1592co editiona Eliça Catholicoarençat officiala bihurtu cen 1979 arte.

Vulgata berria Aldatu

Nova Vulgata edo Neovulgata , gaur egun, Eliça Catholicoac onhartu eta arguitaratutaco latindar versione officiala da. 1965ean , Vaticano II. Concilioaren amaieran, Paulo VI.a aita sanctuac, commissione bat icendatu çuen Vulgata, textu eta hizcunça azterqueten arauera berrikusteco, aldi bereanc, bere stylo latindar christaua mantendu edo hobetzen cen bitartean. Salterioa 1969an arguitarat çuten, eta Biblia osso 1979an Nova Vulgata edo Vulgata Berri guehienare oinharrizco textua, San Jeronimoren abade-etche benedictoarreco fraideec eguinico editione criticoa da, Pio X.aren garaian. Tobit eta Judithen liburuarençat, Vetus Latinaren escuizcribuac jarraitzen ditu. Textu guzti hauec, gaur egungo arameerazco, grecierazco eta hebreerazco editione criticoequin berrikussiac eta alderatuac içan dira. Gaur egungo adituen arauera Jeronimoc, jathorrizco hizcuncen erranahia behar cen beçala ulertu ez çuen guerthaquiçunetan aldaquetac daude Vulgata Berria c ez ditu Clementearrean eta berce editione batzuetan aurkitutaco libururic, Eliça Catholicoac Bibliaco Cannonetic campocotzat jotzen dituenac, adibidez, Manasesen Othoitza eta Esdrasen Liburua 3 eta 4.

Stuttgarteco Vulgata Aldatu

Azquen aiphamen bat eguin behar çaio Alemaniaco Elkarte Biblicoac Stuttgarten arguitaratutac Vulgataren editioneari. Jeronimoc duela 1600 urthe arguitaratu çuen jathorrizco textua berritzen saiatzen da, escuizcribu garrancitsuen alderaqueta criticoaren bidez. Vulgataren adituençat Stuttgarteco editioneco eçaugarri garrancitsu bat, Jeronimoren hitzaurreac liburu ezberdinetara sarcea da. Apocryphoen sailean 151. salmoa du, baita Laodicearrençaco guthuna, Esdrasen Liburuaren 3. eta 4. liburuac eta Manasesen othoitza ere. Gainera, bere gaur egungo prefacioac, Vulgataren historiari buruzco informatione ithurri valiotsuac dira.

Campo estecac Aldatu

Wikiteca n badira textuac, gai hau dutenac:
[[:s:{{{1}}}|Vulgata]]