Tibalt I.a Naffarroacoa

Tibalt I.a [1] ( Troyes , 1201eco maiatzaren 30a - Iruñea , 1253co uztailaren 8a ), icengoitiz Trobalaria , Naffarroaco regue (1234-1253) eta Champagneaco condea içan cen (1201-1253). Ez cen içan, dena den, familiaco lehembicicoa regue titulua içaiten. Aurretic Jerusalemgo regue içan cen bere ossaba Henrique (1192-1197), eta lehenago Anglaterracoa birrosaba Eztebe (1135-1154).

Tibalt I.a Naffarroacoa
Theobald I of Navarre 2.jpg
Naffarroaco monarcha


conde

Vicitza
Jaiotza Troyes 1201eco maiatzaren 30a
Herrialdea   Franciaco Resuma
  Naffarroaco Resuma
Heriotza Iruñea 1253co uztailaren 8a (52 urthe)
Hobiratze lekua Iruñeco cathedrala
Familia
Aita Tibalt III.a Champagneacoa
Ama Çuria Naffarroacoa (1177-1229)
Ezcontidea(c) Guertrude of Dagsburg (en) Itzuli
Ines Beaujeucoa
Margarita Borboicoa ( 1232co marchoa (egutegu gregorianoa) -
Bicotequidea(c) Marquesa López de Rada (en) Itzuli
Seme-alabac
Leinua Champagnea leinua
Hezcunça
Hizcunçac francesa
Jarduerac
Jarduerac idazlea , musicaguilea , aguintaria eta trouvere (en) Itzuli
Icengoitia(c) Thibaut le Posthume, Thibaut le Chansonnier eta Teobaldo el Trovador
Genero artisticoa olerquiguinça

Spotify: 58N8AOmra0e4rK4NC7NWkt Musicbrainz: 2800ff57-0ebb-4c39-8fd2-4059bf80c9b3 Discogs: 1927560 Edit the value on Wikidata

Franciaco noble handia Aldatu

Tibalt 1201eco maiatzaren 30ean jaio cen Champagneaco hiriburua cen Troyes hirian. Aita, Champagneaco Tibalt III.a , egun batzuc lehenago hil cen eta, beraz, jaio eta berehala Tibaltec Champagneaco conde tituluaz jabetu içan cen. Hori cela eta, batzuetan hilondocoa ecicena içan çuen. Aitabitchia Philippe Augusto reguea çuenez, Gorthean haci cen. Amac, Naffarroaco Anso VII.a Azcarra reguearen arreba cen Çuriac , ardura hartu çuen seme jaioberriaren ondassunac cudeatzeco. Gainera, Henrique II.a Champagneacoa bere ossabac çorra asco utzi cituen, guehienac aita hil citzaionean ordainceque ceudenac.

1216tic 1222ra guerra phiztu cen contherrico jabetzari buruz. Lur Sanctutic itzulitaco Tibalt IV.aren alaba cen Philippa lehengusinac (Henrique II.aren alaba) eta Erard Brienne-Rameruptecoa bere senharrac contherriaren jabetza aldarricatzen çuten eta guerra phizten. Guerra Champagneaco Ondorengotza Guerra içan çuen icena eta ez cen amaitu 1222an Tibalt adin nagussi bilhacatu cen arte. Horretaraco Tibaltec dirutza gastatu çuen bere escubideac ciurtatzeco. Horrela onhartu çuten senhar-emazteac Tibalten botherea. 1234an Cipreco reguina eta Philipparen ahizpa nagussia cen Alicia Champagneacoac ere bere escubideac aldarricatu eta, berriro, Tibaltec diruaren bitartez mantendu çuen bere aguintea.

1221n, aleguia, 20 urthe betheta çuela, ama Çuriac utzi çuen cudeaqueta lana eta Tibaltec hassi çuen bere aguintaldi personala. Tibaltec gathazca bat içan çuen Luis VIII.a reguearequin (1223–26) juduequico regueac çuen politica cela eta. 1223co açaroaren 8an, regueac Etablissement sur les Juifs iceneco leguea eçarri çuen çorren interessac quittatuz (nahiz eta, era berean, capitala hirur urtheco ephean itzuli behar cerauela eçarriz). Çor guztiac jaunen escuetan gueratzen ciren, commissione baten truque, nosqui. Hogueita sei baroic Luis VIII.arequin bat eguin çuten baina Tibaltec, jada juduequin accordio bat çuena, ez çuen leguea onhartu. Contuan içan behar dugu Troyesen Rashiren egoitza içan cela mende bat aurrerago, eta orduco judu communitate herrialde ossoco importanteenetarico bat cela.

1224an, Franciaco Luis VIII.aren ondoan Anglaterraco Henrique III.aren lurraldeen aurkaco guerran parte hartu çuen eta, cehazqui, Arroxelaco setioan . Gurutzada Albitarren garaian, berriz, berriro ez cen guiroa regue eta condearen artean. 1226co Avignongo setioan Tibaltec 40 eguneco gutieneco cerbitzua bethe eta etchera itzuli cen. Esquerrac reguea laster hil cen dysenteriaz ce noble batzuc Tibalten jarrera salduqueriatzat hartu çuten. Gainera, hauec Tibaltec reguea poçoitu çuelaco çurrumurrua çabaldu çuten.

Edonola ere, Luis VIII.a hil cenean, Luis IX.a semea eta oinordecoa osso gaztea cen. [2] Aiphatutac çurrumurruac cirela eta, Tibalt ez cen koroatzera joan eta amac ordezcatu çuen ceremonian. Çuria Gaztelacoac , Luis VIII.aren alhargunac, semearen icenean aguintaldia hassi çuen. Nobleac Çuriaren aurka jarri cirelaric guerra phiztu cen. Hugo X.a Lusignangoa La Marcheco condeac eta Petri Mauclerc Bretainiaco duqueac matchinada burutu çuten eta Tibaltec hassieran alde eguin arren, [3] regueordeari leiala egon citzaion. Portaera honen ondorioz, çurrumurrua çabaldu cen Tibaltec eta Blancac amodiozco harremana çutela. Çurrumurrua çabaldu çuen lehenengo chronicaria Roguer Wendoverrecoa anglesa içan cen. Wendoverrecoac Avignongo poçoitzearen historioa çabaldu çuen Tibalt maiteminduric cegoela erranez. Mateo Pariscoa chronicaria franciar nobleec regue berriari duelu bat eguitera bulçatu ceraucotela/ciotela idatzi çuen, reguinac berac guelditu çuena. Egungo historialarien ustetan, çurrumurru hauec ez çuten oinharri handiric. Içan ere, Tibaltec Gorthean çuen botera asco handitu cenez arerioec ez çuten begui onez ikussi eta holaco leguenda belçac ohicoac ciren.

1229an Raimundo VII.a Tolosacoarequin Gurutzada Albitarrari amaiera eman ceraucon Parisco itunean lan eguin çuen. [4]

Eguia içan ala ez, berce baroiec 1229-1230. urtheetan Champagnea invaditu çuten. Ironico bacen ere, alliançac Ondorengotzaren Guerraren aldrebesecoac içan ciren: Henrique II.a Barrecoac ekialdetic erasso eta Tibaltec Lorrenaco jaunequin bat eguin çuen Barreco duquerria harceco Simon Joinvillecoa, Ondorengotza Guerran bere aurkaria içandacoa, Tibaltequin bat eguin çuen Bar-le-Duc hiriburua çuen duquerria erassotzeco. Barrecoec Borgoinaco duquerriaren lagunça escatu eta Hugo IV.a Borgoinacoac hegoaldetic erasso çuen Champagne. Erassoac Blanca Gaztelacoa muguiaraci çuen eta regueordeac gathazca bertan bera uzteco aguindua eman çuen. Tibalt erassotzaileac egozteco gai içan cen [5] baina gathazcac escualdeco economia hondoraturic utzi çuen. Gainera, aitaren eta ossabaren Gurutzadetaco cergac oraindic ordainceque ceuden eta Tibaltec saldaraci behar içan cituen Parisco mendebaldetic cituen eremuac: Blois , Sancerre eta Châteaudun hain çucen ere.

1229an bere ama Arguensollesc cistertar abbatian cegoela hil cen eta hurrengo urthean baita bere iceba Berengaria ere. Ordutic bihurtu cen ossaba Anso VII.aren lehen senide. Garai hartan ossabac eta ilobac ia harremanetan jarri ciren.

Naffarroaco reguea Aldatu

 
1234ean lothu ciren Naffarroa eta Champagnea

1234co aphirilaren 7an Anso VII.a Azcarra , Naffarroac reguea Tuteran hil cen. Berria jaquinic, Tibalt berehala Champagneatic Naffarroara joan cen eta 1234co maiatzen 2an, Iruñeco cathedralean Naffarroac regue tituluaz jabetu cen, foruen cina eguinez eta ossabaren ondorengotza hartuz. Naffarrec ez çuten aurreco reguearen azquen-nahia bethe, Ansoc Jacue II.a Aragoicoa nahiago çuelaco. Horrela, Naffarroan Francian jaiotaco lehendabicico reguea eçarri cen eta baita Champagnea leinuaren lehendabicicoa ere.

Bere aguintea berresteco itunac signatu cituen Aragoi, Gaztela eta Anglaterrarequin. 1234co urriaren 13an, Burguin , ituna icempetu çuen Aragoico reguea cen Jacue II.arequin. Gauça bera eguin cen ondoco urriaren 31an, Logroñon , Gaztelaco reguea cen Fernando III.arequin . Laster, ohartuta Naffarroaco arauac arrotz cituela, aguindu çuen Naffarroaco Foruen idatziric bilcea. [6] Hemendic aurrera, Tibalt regueac bere dembora Champagnea eta Naffarroa artean banatuco çuen. Governuan Champagneatic ethorritaco nobleac jarri cituen, jaraunspenezcoac ez ciren carguac ( tenenciac ) gutitu cituen eta Resuma merindadetan banatu çuen (hassieran laur baino ez).

Gaztelaren babesa içaiteco asmotan, Çuria alabac ezcon-hitza eman ceraucon Alfonso gaztelar ondorengoari. Itunaren bitartez, Fernando III.ac Guipuzcoa escaini ceraucon Tibalt vici cen bitartean baina ez naffar regueec aspalditic aldarricaturico Araba. Guipuzcoa controlpean baçuen, itsassoraco bidea çabalic içanen çuqueen baina ituna ez çuten nehoiz bethe eta hurrengo urthean alabac Joan I.a Bretainiacoa ezcondu çuen.

 
Ekialdea Naffarroaco reguearen Gurutzadaren garaian

Gregorio IX.a aita sanctuac hala escatuta, 1238tic aurrera Tibaltec Lur Sanctua ascatzeco gurutzada antholat çuen. [7] Naffarroac , Champagneco eta Franciaco nobleec ossatutaco 1500 çaldunen gudarostea Palestinara iritsi cen 1239co irailaren 1ean, Acrera hain çucen ere. Axquelonera muguit eta Tibaltec bertan gaztelu bat eraiquitzeco aguindua eman çuen. Bi gudu chiquiac içan cituen. Lehenengoan garhaipena lorthu çuen, baina musulmanen aurkaco bigarren guduan, Gaçan , urriaren 13an, gurutzatuec porrot handia jassan çuten. [8] Hala eta guztiz ere, Tibaltec Damasco eta Egyptoco aiubtarrequin negociatu çuen. Horrela siriarrequin accordioa lorthu çuen egyptoarren aurka. Accordioaren ondorioz, Jerusalemgo Resumac Jerusalem bera, Betleem , Nazareth , Galilea guehien eta haimbat templarioen gaztelu, tartean Belfort eta Safed , irabaci cituen. [9] Egyptoarrequi tregoa bat ere negociatu çuen. [10] Orduco ithurri batzuen arauera, Jordan ibaia eta Mediterraneo arteco lur guztiac gurutzatuen escuetan gueratu ciren.

Lehenengo Gurutzadaren ondoren arracastatsuena cen Gurutzada honen arracastaren cein çathia cen Tibaltena çaila da erraitea. 1240co irailean Palestinatic itzuli cen, Ricardo Cornwallecoa baino lehen, hassieraco indarra pixcanaca gurutzatuen arteco eztabaidetan galdu celaco. Bertatic Damascoco rosa gallica specieco arrosa, gurutze sanctuaren çath bat eta, aguian, chardonnay motaco mahatsa ekarri cituen.

Vicitzaco azquen urtheac Naffarroa eta Champagnea artean passa cituen, bere lurraldeac ongui cudeatuz, bai personalqui bai lagunçaileen bitartez. Garai hartan Eliçarequin araçoac içan cituen. Iruñeco gotzaina cen Petri Ximenez Gatzolatzecoac 1244an Agoitzen ceuden onibar batzuc aitzaquiatzat hartuz, reguea Eliçaren ascatassuna urratzen çuela salhatu çuen. [11] Harrezquer ez cen guiro haien artean eta reguea escumicatzecotan içan cen 1250ean. Gotzainac horretaraco concilioa deithu çuen baina Innocencio IV.a aita sanctuac reguearen alde eguin çuen eta regueen privilegio gogoratu çuen, Aulki Sanctuac bakarric escumicatu ditzaque regueac.

1253co uztailaren 18an hil cen Iruñean, 52 urthe cituelaric. Cathedralean hilhobirat çuten.

Osso olerqui eta musicaçalea cen, eta berac ere coplac eguiten cituen. [12] Çaletassu honec eman ceraucon goiticena. 71 compositione lyricoen (horietatic 37 amodiozco cantuac) eguilea içan cen, non virtuosismo technico handia eracutsi çuen ( hitz-jocoac , metaphorac eta allegoriac erabili cituen) eta baita trebecia ironicoa ere. [13] Bere garaietaco trobalari eçagunena içan cen eta mende bat passa cenean Dantec aurrecaritzat hartu çuen ( De Vulgari Eloquentia ). [14]

Familia Aldatu

Arbassoac Aldatu

Aitona
  Henrique I.a
Champagneiao conde
Amona
  Maria Franciacoa
Aitona
  Anso VI.a
Naffarroac regue
Amona
  Ansa Gaztelacoa
Aita
  Tibalt III.a
Champagneiao conde
Ama
  Çuria
Naffarroacoa
  Tibalt I.a
Naffarroaco regue

Ezconçac eta seme-alabac Aldatu

1220an Guertrudis Dagsburguecoarequin ezcondu cen Tibalt. Lorrenaco duquearen alharguna cenez, Tibaltec uste çuen Lorrena controlpean içanen çuela ezconçaren bidez. Baina, bere asmoac bethetzen ez cirela-eta, bi urthe gueroago harengandic berheici cen. 1223an , Beaujeuco jaunaren Ines alabarequi ezcondu cen. Ines 1231n hil cen. Alaba bakarra içan çuten:

1232an , Archivald VIII.a Borboicoaren alaba Margaritarequin ezcondu cen. Margarita 1256an hil cen. Çazpi seme-alaba içan cituzten:

Ezconçatic campo ere içan cituen haur batzuc, berceac berce:

  • Aines (1231-?), Alvaro Perez de Açagra, Albarracingo jaunarequin ezcondu cena (1242) [15]
  • Marquesa (1251-?), Pedro Fernandez de Hijar jaunarequin ezcondu cena (1262) [16]


Monumentuac Aldatu

Caleac Aldatu

Referenciac Aldatu

  1. EIMA: Escola-liburuetaco onomasticaren, guerthaera historicoen eta artelanen icenac. Cerrendac
  2. Petit-Dutaillis, Charles. (1999). Luigui IX il Santo. in: Storia del mondo medievale . V , 840 or. .
  3. William of Puylaurens. (2003). The Chronicle of William of Puylaurens: The Albiguensian Crusade and its Aftermath. 81 Boydell Press .
  4. Lebedel, Claude. (2011). Understanding the traguegy of the Cathars. Ouest France, 96f or. ISBN 978-2-7373-5267-6 . .
  5. Jolibois, Émile. Histoire de la ville de Chaumont. .
  6. Çudaire Huarte, Euloguio. (1973). Teobaldo I, rey trovador. Iruñea: Naffarroaco Foru Aldundia ISBN 84-23501-54-X . .
  7. Setton, Kenneth M. (ed.). (1969). A History of the Crusades. II — The Later Crusades Milwauque ,: University of Wisconsin Press, 1189 – 1311 or. .
  8. Catholic Encyclopedia. (1913). Thibaut de Champagne. New York: Robert Appleton Company .
  9. Tyerman, Christopher. (2006). God's War: A New History of the Crusades. Pengüin Group, 767 or. ISBN 978-0-674-02387-1 . .
  10. Richard. The Crusades . p. 325.
  11. Fernández Pérez, Gregorio. (1820). Historia de la iglesia y obispos de Pamplona. II , 10-31 or. .
  12. Flammant, Paul. (1927). Thibaut le chansonnier. Paris: Eugène Figüier éditeur .
  13. Anglés Pamies, Higuinio; Sagaseta Aríztegüi, Aurelio. (1973). Las canciones del rey Teobaldo. Iruñea: Naffarroaco Foru Aldundia OCLC .264965142 .
  14. Wallenscöld, Axel. (1925). Les chansons de Thibaut de Champagne, roi de Navarre, édition critique. Paris: Edouard Champion éditeur .
  15. Hodcroft, F.W.. (1984). ««Elpha»: nombre enigmático del «Cantar del Mío Cid»» Archivo de philología aragonesa 34-35 : 44. ISSN 0210-5624 . .
  16. Casaus Ballester, María José. (2008). «Los Pedro Fernández de Hijar y el espíritu cruçado entre los siglos XIII y XIV» Aragón en la Edad Media (20): 187-202. ISSN 0213-2486 . .

Campo estecac Aldatu



Aurrecoa:

Anso VII.a

 
Tibalt I.a
Naffarroaco regue
(1234-1253)
Ondorengoa:

Tibalt II.a

Aurrecoa:

Tibalt III.a

 
Tibalt IV.a
Champagneiaco conde
(1201-1253)
Ondorengoa:

Tibalt V.a