Sagar

sagarrondoaren fruitua

Sagarra fruitu jangarria da, sagarrondoac sorthu ( Malus domestica ). Sagarrondoac mundu ossoan landatzen dira eta Malus generoco specieric landatuenac dira. Çuhaitza Erdialdeco Asian sorth cen, eta bertan haren arbasso bassatia, Malus sieversii , gaur egun ere badago. Asian eta Europan millac urthez haci dira eta colono europarrec Iphar Americara eraman cituzten. Cultura ascotan, erranahi religioso eta mythologicoa dute, christau -traditionen , cultura nordicoan, eta grecoan barne.

Sagarra

Sagarrondoac handiac dira hacitic hazten badira. Oro har, sagar-laboreac cherthaca franco bidez hedatzen dira, eta horrela lorcen den çuhaitzaren tamaina controlatzen da. Sagarrondoen 7.500 aldaera eçagun baino guehiago daude, eta eçaugarri ugari dituzte, beharriçanaren arauera. Haimbat laborança-mota erabilcen dira, haimbat gustu eta erabilerataraco: berceac berce, janharia prestatzeco, gordinic jateco eta sagardoa eguitec . Çuhaitzec eta frutec araço funguico, bacteriano eta içurriteac içaiteco joera dute, eta haimbat valiabide organicoc eta ez-organicoc controla ditzaquete. 2010ean, frutaren guenoma sequenciatu eguin eta sagar-ekoizpeneco reproductione selectivoari buruzco ikerquetaren çathi guisa sequenciatu cen.

Munduco sagar-ekoizpena 86 millioi tonacoa içan cen 2018an, eta China guztizcoaren ia erdia içan cen. [1]

Historia laburra Aldatu

Orocorra Aldatu

Sagarra elicagai garrancitsu bat içan da clima hotzetan batez ere, eta ciur asqui munduco fruta-arbolaric çaharrenetaricoa da. Citricoequin bat, dembora lucez manten daitequeen fruitu bat da. Orain guti arte, Asian , Europan eta Statu Batuetan , udazquen amaiera partean bilcen cen eta negu osso gordetzen cen gambara eta bercelaco bilteguietan, negu hotzean jaquiac eduquitzeco. Egun, horrelaco ohiturac aldatzen doaz, eta uneoro topa ditzaquegu sagarrac, mota eta jathorri guztietacoac.

Euscal Herrian Aldatu

Sagarra Euscal Herriaren isurialde atlanticoco elicagai nagussia içan da europarrec America descubritu eta colonizatu cen arte. Hala emaiten dute aditzera XI eta XII. mendeetaco lehen idatzizco aguiriec eta Codex Calixtinus ac. Sagastiac dohainçan emaiten citzaizten monasterioei, aberastassun handi baten seinale. Medina de Pomar hiribilduari Gaztela Çaharrean hortic dathorquio icena. Costalde inguruco sagastiac ondassun handia ciren, areago itsassonciac hornitzen cituztelaco, sagardoz batez ere. Beraz, garranci fiscala ere baçuten. Pierre de Lancre ephaile bordelarrac euscal costaldeco eçaugarrien artean aiphatu çuen, eta deabruarequin eta euscaldunequin sagarrac duen lothura nabarmendu.

Sagar motac Aldatu

7.500 sagar-mota baino guehiago daude munduan. Specie guehienac clima ephel eta azpitropicaletan landatu behar dira, eta ecin dira clima tropicaletaraco egoquitu, sagarrondoec hasteco hotza behar baitute.

Euscal Herrian Aldatu

 
Euscal Herrian sagardoa ekoizteco erabilitaco haimbat sagar mota.

Euscal Herrian erabilcen diren sagar motac honaco hauec dira [2] :

  • Abalia, Aguin Azpi, Agor Mokote, Aldaco sagarra, Ale Handi, Aleman sagarra, Alça sagarra, Alçola Macatza, Amabirjina, Andoain sagarra, Andra Mari sagarra, Anixa sagarra, Añarbe, Aritza, Arjentino, Aia sagarra, Açalain, Aciloca, Azconeta, Bizcai, Boscantoi, Bulanoa, Burgo, Burni Macatza, Burni sagarra, Buztina sagarra, Regue Gaxi, Regue sagarra , Rhetil Gorria, Rhetila (Ibarbi sagarra), Frances sagarra, Gabiri sagarra, Gaci Handia, Gueça Gorria, Gueça Mina, Gueça Çuria, Goicoetchea, Golden, Japonesa, Josepha, Camuesa, Candela, Campandoja, Quiscur sagarra, Leço , Libra sagarra, Limoi sagarra, Loisti sagarra, Mamula, Lanttoni, Marticu, Maximela, Mendiola sagarra, Merabi sagarra, Mercalin sagarra, Mokote sagarra, Munduate sagarra, Muniela, Naparra, Oru sagarra, Ostro Belça, Palatio sagarra, Patzuola, Pelestina, Perico sagarra, Picu sagarra, Pillaso sagarra, Potroquilo sagarra, Reñeta Gorria, Sagar Belça, Sagastume sagarra, Salchipi sagarra, Saluate, San Francisco, Starquin, Chalaca , Chori sagarra, Churten Luce, Udare Sagar Belça, Udare sagarra eta Ugarte sagarra. [3]

Munduan Aldatu

Hona hemen sagar-mota nagussien cerrenda, jathorria eta landatze urthearequin bat:

Referenciac Aldatu

Campo estecac Aldatu