Oibar

Naffarroa Garaico udalerria

Oibar [3] ( naffarreraz ; çaraitzueraz Oibarre ere eçaguta) Naffarroaco udalerria da. Çangoçaco merindadeco herri honec 836 biztanle cituen 2014. urthean. Naffarroaco Iruñea hiriburutic 44 kilometrora dago.

Oibar
  Naffarroa Garaia , Euscal Herria
2015 oibar 001.JPG
Herriaren ikuspegui orocorra
Flag of None.svg
Bandera

Oibarko armarria
Armarria


Cocapena
Herrialdea   Euscal Herria
Lurraldea   Naffarroa Garaia
Merindadea Escudo de Sangüesa.svg   Çangoça
Administrationea
Statua   Espainia
Erkidegoa   Naffarroa
Icen officiala Escudo de Aibar.svg Aibar <> Oibar
Alcatea Pedro José Lanas Arbeloa (AGUEICIA)
Posta codea 31460
INE codea 31009
Herritarra oibartar
Geographia
Coordenatuac 42°35′22″N 1°21′34″W
Açalera 47,96 cm²
Garaiera 531 metro
Distancia 44,2 cm ( Iruñetic )
Demographia
Biztanleria 782 (2021: Red Arrow Down.svg −12)
Densitatea 17,43 biztanle/cm²
Çaharcea [1] % 25,2
Ugalcortassuna [1] ‰ 27,97
Economia
Jarduera [1] % 73,45 (2011)
Desberdintassuna [1] % 0 (2011)
Langabecia [1] % 7,6 (2013)
Euscara
Euscaldunac % 6,40 (2018) [2]
% 5,11 (2010) [1]
Datu guehigarriac
Webgunea http://www.aibar.org/

Geographia Aldatu

Inguru naturala eta cocapena Aldatu

Herria Naffarroa erdialde-mendebaldean cocatzen da, Çangoçaco merindadearen hegoaldean. Herrian guztira 456 etchevicitza-eraiquin daude. Udalerrico puncturic garaiena Izco mendicerran dago, itsassoaren mailatic 960 bat metrora, eta baxuena Aragon ibaiaren ercean itsassoaren mailatic 380 metrora.

Oibarrec Urraulbeiti eta Irumberrirequin eguite du muga ipharraldean; Çangoçarequin , ekialde eta hegoaldean; Casedarequin , hegoaldean; eta Çare eta Leatcherequin , mendebaldean.

Clima eta landaredia Aldatu

Oibarco clima mediterraneo motacoa da, nahiz eta ipharraldean clima continentalaren eçaugarriac içan. Ipharraldeco gune menditsuenetan precipitationeac ugariagoac dira, urthero 800mm inguru, baina cembat eta hegoalderago urriagoac, herrigunean, erraiteraco, 500mm euri baino ez dira jausten urthero. Batez berceco temperatura 12 eta 13 gradu artecoa da eta urtheroco egun euritsuac 80 eta 100 bitartecoac.

Oibarco basoac asco gutitu dira demboraz, gaur egun, jathorrizco haritzen eta arteen hedadura 223 hectareacoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetic birlandatutaco pinu lariciar austriarrac batu arren, basoac herrico açaleraren %7,1 baino ez ciren XX. mendearen amaieran.

Statione meteorologicoa Aldatu

Herrigunearen campoaldean, itsassoaren mailatic 421 metrora, Espainiaco Nekaçaritza ministerioaren statione meteorologicoa dago. [4]

Historia Aldatu

Oibarren romatarren garaico aztarna ugari aurkitu dira, El Llano, Soreta eta Solano iceneco guneetan. Solanon erraiteraco, Jupiter jaincoaren omenezco aldarea eta bronchezco irudia aurkitu çuten duela urthe batzuetaco indusquetetan. IX. mendearen erdialdean, Oibar, Iruñeco Resumaren gothorlek garrancitsuenetacoa cen. Banu Qasitarren familia buruçaguietaco bat, Muhammad ibn Lubb , bere familiaren aurka oldartu eta Zaragoza , Valtierra , Tutera eta Deioco Donezteberaino handitu cituen bere jabetzac. Iruñeco Resuman sarthu eta Garcea Ennecoitz reguearen aurka borrocatu cen. 882 . urthean, Oibarco gaztelua sunsitu eguin çuen, eta gaur egun gothorlekutic ecer ez da gueratzen, gaztelua cegoen lekuari "inguraqueta" deritzo.

XI. mendean , Anso Nagussia regueac eta Ansa Oibarcoa andreac Ramiro iceneco semea içan çuten, ondorengo urtheetan Aragoico Ramiro I.a reguea içanen cena. Semeac, Aragoico lurrez gain, Oibarco jaurerria jasso çuen ondorengotzan eta horrela Oibarco jaurerria Aragoiren jabetza içan cen 1062ra arte. 1200ean herria aragoitarren escu gueratu cen berriz ere, Naffarroaco Anso VII. Indarsuac Aragoico resumarequin ceducan guerra cela eta. Aragoico resuma Gaztelarequin batu eta Araba eta Guipuzcoa kendu cerauzquion Naffarroaco resumari . Naffarroaco regueac dena den, Oibar aragoitarrei kencea lorthu çuen, bethico Naffarroaco resumari othuz.

 
Oibarco Andra Mari carrica.

Oibarrec, koroaren jaurerri guisa, koroari ordaindu behar cerauzquion petchac urthero. Petcha horiec etcheco urtheroco bi soldatetan eçarri cituen Carlos III.a regueac 1397co marchoaren 27an , regueac cappare egui cituen herritar guztiac, koroari eracutsitaco leialtassuna esquertuz. 1451 . eta 1452 . urtheetan, Naffarroaco regue cen Joan II.a Aragoicoa Vianaco princearequin borrocatu cen, jaurerriaren jabetzaren inguruan eta Naffarroac vici çuen guerra civil egoeraren barnean. 1451co urriaren 23an bertan alde bien arteco gudu nagussia borrocatu çuten. Oibar Vianaco prince cen Carlos jaunaren alde aguertu cen.

Herriac "hiribildu onaren" titulua içan çuen, eta jarlekua Naffarroaco gortheetan . XVI. mendea opharo içan cen herriaren garapeneraco, garai horretacoa da erraiteraco San Pedro eliçaren aurrealde romanicoa gurutzadura eta aurrealde plateresco batequin ordezcatu ciren lanac. Horrez gain, herrian, bi jauregui eraiqui ciren: Iusocoa batetic, eta Susocoa, bercetic. Horrez gain, herrian San Pedro eta Andra Mariaren omenezco baseliçac eta gaur egun desaguertu diren San Julian, San Felices, San Jaime, San Joan Bathaiatzailea, San Laurendi, San Miquel, San Milan, San Roque, Sancta Cecilia, Sancta Lucia eta Sancta Romanaren omenezcoac.

Independencia guerran cehar, franciarrec alcatea, vicarioa eta hirur oibartar fusilatu cituzten. Horrez gain, biztanleetaco asco Franciara erbesteratu cituzten, eta ondassun ascoren jabe eguin ciren. XIX. mendea arte, Oibar, icen bereco haraneco udala içan cen, baina 1844an udalerri independente bihurtu cen, nahiz eta erabaquia ez cen 1846ra arte bethe.

Economia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Naffarroaco parque eolicoac »

Oibarco udalerriaren muguetan, Izco mendicerran, eta Irumberri eta Urraulbeiti bitartean, Naffarroaco governuac eraiquitaco "Oibar" iceneco parque eolicoa dago. Eçarritaco potencia 36,64 megawattecoa da. Parquearen jabea Actiona da gaur egun.

Horrez gain, Izco mendicerran "Izco" iceneco parquea ere badago, eçarritaco potencia 33,00 megawattecoa da, eta jabea Actiona Energia da. Eta Çangoçan eta Irumberrin , berriz, "Salajones" iceneco 19,14 megawatteco parque dago.

Demographia Aldatu

Oibarco biztanleria

2008co erroldaren arauera, Espainiaz campoco 29 ethorquin vici ciren herrian, biztanleriaren %3,14 ( Naffarroaco batezbercecoaren azpitic).

Politica Aldatu

Udal hautescundeac Aldatu

Oibarco alcatea AGUEICIA ( Aggruppación Electoral Independiente de Izquierda de Aibar , ezquerrec independente eta euscalçaleac) herri ekimeneco Manuel Martinez Aldunate athera cen 2007co udal hautescundeetan. Taldeac udaleco çazpi cinegotziac lorthu cituen eta hortaz guehiengo ossoa udalean. Baliogabeco votoac 49 içan ciren (emandaco guztien %9,61) eta 165 voto çuri içan ciren (votoen %35,79). Abstentionea %37,35coa içan cen.

Oibarco Udala (2007)
Alderdia Votoac Cinegotziac
AGUEICIA 296 7

2011n hautagai cerrenda bi aurkeztu ciren. AGUEICIAc irabaci çuen berriro eta Pedro José Lanas icendatu çuten alcate. MPA ( Nuestro Pueblo Aibar ) escuindarrac 3 cinegotzi escuratu cituen.

Oibarco Udala (2011)
Alderdia Votoac Cinegotziac
AGUEICIA 306 4
MPA 291 3

Alcateac Aldatu

2007-2011 Manuel Martinez Aldunate AGUEICIA
2011-2015 Pedro José Lanas Arbeloa AGUEICIA

Udaletchea Aldatu

Ancinaco udaletchea alde çaharrean egon cen, eliçaren ondoan. Gaur egun eraiquina parochiaren cine emanaldietaraco erabilcen da. Gaur egungo udaletchea Andra Mari plaçan dago, eta XIX. mendean eraiqu cen. Udala alcateac eta sei cinegotzic ossatzen dute eta udaleco idazcaria Leatcheco idazcari ere bada.

  • HELBIDEA: Udaletche Plaça, 38

Azpieguitura eta garraioac Aldatu

La Sangüesina Veloz edo Çangoçar Azcarra iceneco autobus compainiac Oibar Çangoçarequin , Iruñearequin eta inguruco herriequin batzen du. Linea nagussiac honacoac dira:

Cultura Aldatu

Euscara Aldatu

Naffarroaco governuac onhartutaco Euscararen Foru Leguearen arauera Oibar eremu ez-euscalduneco udalerria cen, eta hori dela eta, hizcunça official bakarra gaztelania cen. 2001eco erroldaren arauera, herritarren %5,10ec cequien euscaraz hitz eguiten.

2008an Naffarroaco Ezquer Batuac eta Naffarroa Baic Euscararen Foru Leguea aldatu eta gune mixtoan udalerri guehiago sarceco (horien artean Oibar) proposamena aurkeztu çuten Naffarroaco leguebilçarrean. UPN ez berce talde guztien baiezco votoarequin proposamena aurrera atheraco cela cirudienean, PSN alderdiaren ustegabeco jarrera aldaquetac, atzera bota/vota çuen gune mixtoaren hedapena [5] .

2017co ekainaren 22an Naffarroaco Parlamentuac eremu mixtora passatzea erabaqui çuen, berce 43 udalequin batean.

Jaiac eta ospaquiçunac Aldatu

Ondassun nabarmenac Aldatu

 
Oibarco calea.

Sancta Maria basilica Aldatu

Saconceco, iracurri: « Sancta Maria basilica (Oibar) »

Sancta Maria basilica herriaren behealdean cocaturico eliça romanicoa da, XII. mendean eraiqui , laur çathitan banaturico nabe bakarrecoa eta aurrealdeac circuluerdi itchura du. [6]

San Joaquin baseliça Aldatu

Saconceco, iracurri: « San Joaquin baseliça (Oibar) »

San Joaquin baseliça XVIII. mendeco eraiquin da. Laur çathitan banaturico nabe bakarra daduca. Campoaldean, harlanduzco horma sendoac, erdi punctuco arcudun athea, eta harlanduzco dobelac nabarmencen dira.

San Pedro eliça Aldatu

XII. mendeco eraiqui romanicoa da. Oinharria laur çathitan banaturico hirur nabez ossaturic dago. Erdialdeco nabea alboetacoa baino çabalagoa da.

Herritar eçagunac Aldatu

Ikus, gainera Aldatu

Referenciac Aldatu

Campo estecac Aldatu

Euscarazco Wikipedian bada athari bat, gai hau duena:
Naffarroa