Parisco Notre-Dame cathedrala

Notre Dame » orritic birbideratua)

Parisco Notre-Dame Cathedral ( francesez : Notre-Dame de Paris , "Parisco Gure Andrea" edo "Andra Maria"), ascotan Notre-Dame guis eçaguna, Parisco 4. barrutian dagoen cathedrala da. Franciaco architectura gothicoaren adibide finenetaco bat dela erran ohi da. Ojiba-gangaren eta arcu arbotanteen erabilerac, arrosa leiho erraldoi eta coloretsuac eta bere sculpturen içaera naturalistac aurreco architectura romanicotic berheizte dute [1] . Mariari escainia, Jesusen amari, Parisco Île de la Cité uhartetchoa dago, Sena ibaiaren urec inguratzen dutena.

Parisco Notre-Dame cathedrala
Notre-Dame de Paris
Logo monument historique - rouge sans texte.svg   Monumentu historicoa
Notre-Dame de Paris 2013-07-24.jpg
NotreDameDeParis-1.jpg
Paris Cathédrale Notre-Dame Innen Langhaus Ost 2.jpg
West portals of Notre-Dame de Paris, 28 October 2007.jpg
Plan.cathedrale.Paris.png
Cocapena
Statu burujabe   Francia
Franciaren banaqueta administrativoa   Metropolitar Francia
Escualdea   Île-de-France
Métropole Paris Handico metropolia
Hiria Paris
Sector of Paris Paris Centre
Udalerri barrutia Parisco 4. barrutia
Administrative quarter of Paris Notre-Dame
Cocapen physicoa Île de la Cité
Coordenatuac 48°51′11″N 2°20′59″E  /  48.853°N 2.3498°E  / 48.853; 2.3498 48°51′11″N 2°20′59″E  /  48.853°N 2.3498°E  / 48.853; 2.3498
Historia eta erabilera
850th anniversary of Notre-Dame de Paris
Eraicunça 1163 - 1345
Conservatione-çaharberritzea 1844 - 1864
Sagaratzea 1186co maiatzaren 19a
Coronation of Napoleon I 1804co abenduaren 2a
Escaincea 1864co maiatzaren 31
Parisco Notre-Dame cathedralaren sutea 2019co aphirilaren 15a
Jabea Francia
Francia
Icenaren jathorria Veneration of Mary in the Catholic Church (en) Itzuli
Religionea catholicismoa
Elizbarrutia Roman Catholic Archdiocese of Paris (en) Itzuli
Icena Maria
Eduquiera 9.000
Architectura
Architectoa Jean de Chelles
Pierre de Montreuil (en) Itzuli
Pierre de Chelles (en) Itzuli
Jean Ravy (en) Itzuli
Raymond du Temple (en) Itzuli
Materiala(c) Harlandua
Styloa French Gothic architecture (en) Itzuli
Early Gothic (en) Itzuli
Rayonnant (en) Itzuli
classic gothic (en) Itzuli
Dimensioneac 48 ( zabalera ) × 127 ( luzera ) m
dorre: 69 ( altuera ) m
Parisco Notre-Dame cathedraleco xapitel: 90 ( altuera ) m
Açalera 5.500 m²
Athalac Hormabular :
Ondarea
Mérimée ID PA00086250
Visitariac urthean 12.000.000
Contactua
Helbidea 6 Place du Parvis de Notre-Dame, 75004 Paris
Webgune officiala

1163an eraiquitze hassi eta 1260ean amaitu cen, nahiz eta hurrengo mendeetan aldaqueta ugari içan cituen. 1790eco hamarcadan , Franciaco iraulçan , eliçac desacraliçacioa jassan çuen, eta iruditeria religioso ugari sunsitu cen. 1831ean Victor Hugoren Notre-Dame de Paris elheberri arguitaratu cenean, eraiquinaren inguruco interessa phiztu cen. Eugène Viollet-le-Duc ec birgaitze projectu handi bat abiatu çuen 1845ean, hogueita borz urthez iraun çuena. 1963an cathedralare fachada nagussia garbitu çuten, haren jathorrizco colorea itzuliz. 1991 eta 2000 urtheetan ere berriro garbitu çuten [2] .

Parisco Archidiocesiaren cathedral içanic, Notre-Damen dago Parisco arçapezpicuaren cathedr ( Michel Aupetit ). Urthero 12 millioi visitari ditu, Parisco monumentu visitatuenetaco bat [3] . 2019co aphirilaren 15ean sute larri bat içan çuen. [4]

Historia Aldatu

Eraicunça processua eta ondorengo reformac Aldatu

 
Ikuspeguia hego-ekialdetic

Cathedrala dagoen thoquiac, jada qualitate urrico lurrazpi bat çuen, eta milla persona luçatu behar içan cituzten lurrean lurra lautzeco, eraiquina eraiquitzen hassi aurretic, jada gurça religiosoari dagoquionez historia sendoa çuena. Lehenic, celtec ospatu cituzten hemen euren ceremoniac. Ondoren, romatarrec bertan eraiqui çuten Jupiter jaincoari escainitaco templu bat. Hemen egon cen, baita ere, Parisco lehen eliça christaua, Saint Etienne Basilica , Childeberto I.a regue francoac projectatua 528an . Eliça honen ordez, 1163 arte mantenduco den eliça romanico bat eraiqui cen. Urthe horretan cathedral honen eraicunça bulçatu cen.

Lehen aldia: 1163-1250 Aldatu

Jadanic 1160an , eta Parisec içandaco igoera centralizatzailearen ondorioz, Maurice de Sully gotzainac deruco/dio garai horretaco eliça, San Estebanena, ez dela balerauco/valio berrien parecoa, eta bota/votatze/votatzea aguincen du. Hassieraco gothicoa, ordura arte ecinezcoac ciren formac ahalbidetzen dituen bere berricunça technicoequin, hiritar domeinuan ospe conceptu berri baten escariarençaco erançuna da. Luis VII.a Franciacoaren reguealdian eta regue honen babespean, eguitasmo hau economicoqui babesten dute euren bothere berriaren ikurraren sorreran interessa duten classe social guztiec. Honela, eta eguitasmoaren handitassuna contuan hartuz, eguitarauac azcar jarraitu çuen, valiabide economicoric eçaren ondoriozco etheteric gabe (garai horretan, eraiquin handietan osso ohicoa cena). Eraicunça 1163an hasten da, Saint-Denisco abbatiaren traçu bideratzaile batzuc islatuz, oraindic, lehen harria jarri çuenaren nortassunari buruzco çalançac mantencen cirelaric, Maurice de Sully gotzaina edo Alexandro III.a aita sanctua içan othe cen. Processuan cehar (eraicunçac, aldaquetac contuan hartuta, XIV. mendearen erdialdea arte iraun çuen), cembait architectoc parte hartu çuten eguitasmo honetan, eta factore horrec explicatzen idtu eraiquinean ikus daitezqueen stylo-ezberdintassunac.

1182an , koroac jada emaiten cituen cerbitzu religiosoac, eta, mende arteco transitionean, nabea jada amaitua dago. XIII. mendearen hassiera abiatzen dira mendebaldeco fachadaren lanac, haren bi dorreequin . Lan horiec mende bereco erdialdera arte luçatuco dira.

1250 - XIV. mendea Aldatu

Transeptuaren bessoa (ipharraldetic hegoalderaco norançan daudenac), 1250 eta 1267 bitartean eraiquitzen dira, Jean de Chelles eta Pierre de Montreuil gaimbeguiral beçala daudelaric. Aldi berean, bere inguruan, gothicoaren barnean stylo aurreratuago batean, berce cathedral batzuc eraiquitzen dira, Chartresco cathedrala , Amiensco cathedrala eta Reimsco cathedrala casu.

XV. eta XVI. mendeac Aldatu

XVII. eta XVIII. mendeac Aldatu

XIX. mendeco berricunça Aldatu

1789an Franciaco Iraulça guerthau cen, eta raçoimenaren gurça. Iraulçaileec chiquicioneac eguin cituzten cathedralean. Notre-Dame physicoqui cein gogoz viciberritzeco muguimendua Victor Hugo c hassi çuen 1831tic aurrera, eraiquina valioetsiz, iragana ez ahanzteco premia nabarmenduz eta nationearen ondaretzat joz. Are, elheberri bat ere idatzi çuen bertan cocatua, Parisco Andre Maria ( 1831 ), ceinean contatzen baita Quasimodo campai jole concordun eta beguibacarraren eta Esmeralda ijitoaren arteco harremana XV. mendeco Parisen. Horrec iruditeria collectivoa elicatu çuen, eta religioneaz apparteco dimensione bat eman ceraucon eraiquinari. [5]

Cathedrala, Eugène Viollet-le-Ducec eta Jean-Baptiste-Antoine Lassusec çaharberritu çuten 1846an , baina Lassus hil eguin cen eta Eugène gueratu cen aguintari bakar. Eguin cituen aldaquetetaco batzuc dira frontoiac leihoetan sarcea, hegoaldeco arrosa leihoa a, ostico arcuetaco harri, harri berri requin n ordezten du, barne cappera eta aldare guztiac berreraiquitzen ditu , statua berriac jarcen ditu fachadan, Regueen Galerian, eta, statuetan buru batzuc falta direnez, guerthuco cathedraletatic copiatzen ditu (Eugèneren beraren retratuac diren batzuc ere badaude). Guzti honetaz gain, cathedralaren isolamendu bat pensatu çuen inguruco eraiquin guztiac sunsituz.

XIX. mendeco berricunçaren ostean Aldatu

Guerthaera historico garrancitsuac Aldatu

2019co aphirilaren 15eco sutea Aldatu

Cathedralaren functioneac Aldatu

Cathedrala distira gothicoaren ideari estuqui lothua sorcen da, erançun beçala garaico guiçarteac nahi eta behar çuen ikuspegui berri bati, cathedrala harcen çuena contactu eta igoera spiritualeco eraiquin guisa. Architectura gothicoa, XI. mendearen hassiera , tresna botheretsua da hiri vicitza osso azcar eraldatzen ari dela ikusten duen guiçarte baten barnean. Hiria, arlo politico eta economicoan (gorança doacen merkataritza harremanen isla) berebicico garranciaz birsorcen da, burguesia aberatsac eta clero hiritarraren eraguinac ere gorança eguiten duen une batean. Honen emaitza da, hirietatic campo, landatar elkarte monarchicoetan, eraicunça religiosoen beharrac hiritar opharotassunaren ikur berria den cathedralarequin ordeztea. Eta, Franciaren barnean, gorança doan duintassun berri baten bilhaquetari emandaco erançun beçala, Parisco Notre Dame Cathedral sorcen da.

XVII. mendearen amaieran, Luis XIV.a Franciacoaren reguealdian cathedralac aldaqueta nabarmenac jassan cituen ekialdeco çathian batez ere, tumulu eta beirateac aldatzearren garaico stylo artisticoa cen barrocoaren gustucoago ciren elementuequin. Honela, 1630 eta 1707 bitartean, Parisco urrheguin gremioac, Laurent de La Hyre eta Sébastien Bourdon beçalaco artistei, urthean margolan bana encargatu ceraueten. Tamaina handico 77 margolan bildu ciren, ondoren sacabanatuac içan cirenac. Berriquiago, lan horietaco hamabi inguru templura itzuli ciren.

1793an , Franciar Iraulçan , eta raçoinaren gurçapean, cathedraleco elementu guehiago sunsituac içan ciren, eta bere alchorretaco asco, laphurtuac, cathedrala, azquenic, jaqui biltegui bihurtu celaric.

Romanticismoa nagussitu cenean, cathedrala berce begui batzuequin ikusten da, eta philosophia iraganera beguira jarcen da, berce garai batzuetaco historia eta hauen expressione artisticoa kutsu poetico eta ethereo batequin goraiphatuz eta mysticotuz. Pensamenduaren argui berri honequin, 1844an , Eugène Viollet-le-Duc eta Jean-Baptiste-Antoine Lassusen architectoen çucendaritzapean, hogueita hirur urtheco iraupena içanen çuen çaharberritze eguitarau bat abiaraci cen.

 
Cathedralaren barnealdea

1871n , Parisco Communaren igoera laburrarequin, cathedrala, berriz, iscambila socialen aguerthoqui bihurtu cen, hauetan cehar, ustez, cathedralari, ia su eman ceraucotela/ciotelaric. 1965ean , cathedralec plaçan lurrazpico aparcaleku bat eraiquitzeco çulhaqueten ondorioz, romatar hondaquinac adiarazten cituen catacombac , VI. mendeco cathedra merovinguiarrarenac eta Erdi Aroco guela aurkitu ciren. Berriquiago, 1991n , hamar urthe iraunen çuela aurreikusten cen cathedralaren berce çaharberritze eta mantenu plan bat abiaraci cen.

Litteratura eta ospea Aldatu

Romanticismoco izpirituan cehar, Victor Hugoc , 1831n , Notre-Dame de Paris iceneco elheberria idatzi çuen. Guerthaerac, cathedralean, Erdi Aroan cocatuz, historia, Quasimodori buruzcoa da, Esmeralda iceneco nesca ijito batez maitemincen dena. Monumentuaren marrazqui poeticoac, iraganeco architecturari, eta, berheciqui, Parisco Notre Dame-ri buruzco jaquin-min berri bat phizten du.

« Eta cathedrala ez cen soilic bere laguna, universoa cen; hobe erranda, Natura bera cen. Berac, ethengabe loratzen ari ciren beirateez gain berce sastracaric cegoenic ez çuen secula amestu, bethi sorcen ari den harrizco hostodiarenaz apparteco berce itzalic, capitell saxoietaco sastraca artean choriz bethea, eliçaco dorreez apparteco berce mendi batzuc edo bere oimpean orroca ari cen Parisez apparteco berce oceanoric. »
Victor Hugo. Notre Dame de Paris. 1831.

Une garrancitsuac cathedralean Aldatu

Cathedrala Aldatu

 
Mendebaldeco fachadaren xehetassuna

Cathedral honetan, oraindic, eraguin stylisticoen dualtassun bat dago: alde batetic, romanico normandiarraren hondarrac, bere batassun trinco eta indarsuarequin, bercetic gothicoaren evolutione architectonicoen probeste berritzailea, eraiquinari, arhintassun bat eta eraicunça verticalean eta bere eguituraren pisuaren eustean itchurazco erraztassun bat emaiten deraucoten/diotenac (eguitura euscarriaren heçurdura, soilic campotic ikus daitequeelaric).

Oimplanoac, latindar gurutze forma du, mendebalderanzco norançan jarria, lucetaraco ardatz nabarmenecoa, eta ecin daiteque campotic ikussi. Gurutzea, eraiquinean "sarthua" dago, deambulatorio bikoitz batez bildua, buruan corotic doana (ekialdean), eta nabearequico paralleloan luçatzen dena, horrela, laur alboco nabe sorthuz.

Mendebaldeco fachada Aldatu

 
Notre Dameco Mendebaldeco fachadaco guneen diagramma açalçailea

Hau da fachada nagussia, eta ez soilic impactu eta monumentaltassun handicoena, baicic eta baita eçagunena ere.

Composaquetan eta traçu orocorretan, Saint Denisco abbatiaren fachadarequin aldera daiteque, romanico normandiarraren fachadaren aldaera bat.

Fachadac, mulço proportional bat du, traçatu ordena coherente bat, eraicunça rationalecoa, bere elementuac, funsezcoenetara mugatuz, aguian horregatic, gothicoco berce architecto garaiquide batzuc bertan eraguinic ez çuten içan. Hemen, horma "plastico" bat auqueratu cen, bere elementu guztiac elkarlotzen dituena eta, aurredefinitutaco thoquietan sculpturaren çathi içaitera passatzen dena, modu spontaneoan eta ausaz haztea eragotziz, romanicoan guerthatzen cen beçala.

 
Quimerac irudicatzen dituzten gargolac , Notre Dameco Cathedralaren fachadan

Fachadac, hirur maila horizontal ditu, eta bi dorreen tontorrac indarcen dituen eta bi beheco solairuac verticalqui lotzen dituen arhinqui irteten diren contrahormec hirur gune verticaletan banatua dago.

Dorreec, 69 metroco altuera dute. Hegoaldecoac, Emmanuel iceneco campai ospetsua du. Quimeren galeriatic igaroz visita daiteque.

Organoa Aldatu

 
Grandes Orgües

Berheciqui, bere Cavaillé-Coll organo bicaina nabarmencen da, Notre Dame co organojole titular postua, organojole batec jasso deçaqueen ohoreric gorenengocoetaco bat delaric. Postu hau, Louis Vierne organojole eta composatzaile franciar bicainac bethe çuen 1900 eta 1937 bitartean, Cathedralaren gune artistico eta musicalaren opharotassun handieneco garaia beçala gogoratzen dena.

Cathedraleco organo nagussiaren icena, François da.

I Grand Orgüe C–g 3
Violon-Basse 16′
Bourdon 16′
Montre 8′
Viole de Gambe 8′
Flûte Harmonique 8′
Bourdon 8′
Prestant 4′
Octave 4′
Doublette 2′
Fourniture II–V
Cymbale II–V
Bombarde 16′
Trompettte 8′
Trompettte (Réc.) 8′
Clairon 4′
Chamade 8
Chamade 4


II Positif C–g 3
Montre 16′
Bourdon 16′
Salicional 8′
Flûte Harmonique 8′
Bourdon 8′
Unda Maris (ab c 0 ) 8′
Prestant 4′
Flûte Douce 4′
Nasard 2 2 / 3
Doublette 2′
Tierce 1 3 / 5
Fourniture V
Cymbale V
Clarinettte 16′
Chromorne 8′
Clarinettte aiguë 4′
III Récit C–g 3
Quintaton 16′
Diapason 8′
Viole de gambe 8′
Voix céleste 8
Flûte traversière 8′
Bourdon céleste 8′
Octave 4′
Flûte Octaviante 4′
Quinte 2 2 / 3
Octavin 2′
Bombarde 16′
Trompettte 8′
Clairon 4′
Basson-Hautbois 8′
Clarinettte 8′
Voix Humaine 8′
Hautbois 8′
Dessus de Cornett V
Dessus de Hautbois 8′
Trompettte 8′
Clairon 4′
Régale en chamade 2′/16′
Chamade (G.O.) 8′
Chamade (G.O.) 4′
IV Solo C–g 3
Bourdon 32′
Principal 16′
Montre 8′
Flûte Harmonique 8′
Grosse Quinte 5 1 / 3
Prestant 4′
Grosse Tierce 3 1 / 5
Naçard 2 2 / 3
Septième 2 2 / 7
Doublette 2′
Grande Fourniture III
Fourniture V
Cymbale V
Cornett II–V
Chromorne 8′
Trompettte (G.O.) 8′
Clairon (G.O.) 4′


V Grand Chœur C–g 3
Principal 8′
Bourdon 8′
Prestant 4′
Naçard 2 2 / 3
Doublette 2′
Tierce 1 3 / 5
Larigot 1 1 / 3
Septième 1 1 / 7
Piccolo 1′
Plein jeu IV
Tuba Magna 16′
Trompettte 8′
Clairon 4′
Pédale C–f 1
Principal Basse 32′
Contrebasse 16′
Soubbasse 16′
Quinte 10 2 / 3
Violoncellle 8′
Flûte 8′
Bourdon 8′
Grosse Tierce 6 2 / 5
Quinte 5 1 / 3
Septième 4 4 / 7
Octave 4′
Flûte 4′
Tierce 3 1 / 5
Naçard 2 2 / 3
Flûte 2′
Tierce 1 3 / 5
Larigot 1 1 / 3
Piccolo 1′
Fourniture III
Cymbale IV
Bombarde 32′
Bombarde 16′
Basson 16′
Sordun 16′
Trompettte 8′
Basson 8′
Clairon 4′
Chalumeau 4′
Clairon 2′

Irudi galeria Aldatu

Informatione practicoa Aldatu

  • Helbidea: 6 Parvis Notre-Dame - Pl. Jean-Paul II, 75004
  • Orduteguia:
    • 7:45 - 18:45 astelehenetic orciralera
    • 7:15 - 18:45 larumbat eta igandetan
  • Guelthoquiac:

Referenciac Aldatu

  1. Ducher, Robert.. (1988). Caractéristique des styles. (Ed. revue et corr. arguitaraldia) Flammarion ISBN 2080115391 . PMC 299840308 . (Noiz consultatua: 2019-04-15) .
  2. (Anglesez «Notre Dame Cathedral History» NOTRE DAME CATHEDRAL PARIS (Noiz consultatua: 2019-04-15) .
  3. (Anglesez «10 amacing Paris facts. Paris facts for quids. Fun facts.» Paris Diguest 2019-01-21 (Noiz consultatua: 2019-04-15) .
  4. Berria.eus. «Parisco Notre Dame cathedralaren teilatua quiscali du sute batec» Berria (Noiz consultatua: 2019-04-15) .
  5. Berria.eus. «Quasimodo eta Strygueren etchea» Berria (Noiz consultatua: 2019-04-18) .
  6. Berria.eus. «Parisco Notre Dame cathedrala erretzen ari da» Berria (Noiz consultatua: 2019-04-15) .

Campo estecac Aldatu