Navas de Tolosaco gudua

bata 1212an guerthatu cen Iberiar peninsulaco armadaco christauen eta Almohade Imperioco armadaco musulmanen artean
Berce erranahi batzuen berri içaiteco, ikus: « Navas de Tolosa (arguipena) »

Navas de Tolosaco gudua , arabierazco historiographian Al-Uqab gudua ( معركة العقاب ), Jaengo Navas de Tolosan 1212co uztailaren 16an eguinic gudua içan cen. Christau alliançaren garhaipenaren ondorioz, Iberiar Peninsulaco hegoalde ia ossoa conquistatzeco athea irequi citzaizten Aragoiri eta berheciqui Gaztelari , eta hala eguin çuten hurrengo 40 urthean ia ossoqui; bakarric Granadaco Resuma guerat cen resuma christau horien irismenetic campo.

Navas de Tolosaco gudua
Erreconquista
Batalla de las Navas de Tolosa, por Francisco van Halen.jpg
Van Halen : "Batalla de Las Navas de Tolosa" , Espainiaco Senatua ( Madril ). Olioa. 1864
Data 1212co uztailaren 16a
Lekua Las Navas de Tolosa , Jaen Espainia
38°17′04″N 3°34′58″W  /  38.28443°N 3.58286°W  / 38.28443; -3.58286
Coordenatuac 38°20′35″N 3°32′57″W
Emaitza Christauen garhaipen
Gudulariac
Estandarte del Reino de Castilla.svg Gaztelaco Resuma
Royal Banner of Navarre (Early Design).svg Naffarroaco Resuma
Estandarte de la Corona de Aragon.svg Aragoico Resuma
Croix de l Ordre du Saint-Sepulcre.svg Orden militarrac
PortugueseFlag1185.svg Portugaldar voluntarioac
Flag of France (XIV-XVI).svg Franciar voluntarioac
Leon banner.svg Leondar voluntarioac (guti
Flag of Almohad Dynasty.svg Almohadeen imperioa
Buruçaguiac
Estandarte del Reino de Castilla.svg Alfonso VIII.a Gaztelacoa
Royal Banner of Navarre (Early Design).svg Anso VII.a Naffarroacoa
Estandarte de la Corona de Aragon.svg Piarres II.a Aragoicoa
Flag of Almohad Dynasty.svg Muhammad An-Nasir
Indarra
70.000 125.000
Galerac
2.000 90.000

Aurreticoac Aldatu

Battalia Innocencio III.a aita sanctuac, Alfonso VIII.a Gaztelacoa c eta Rodrigo Ximenitz Toledoco arçapezpicuac bulçatu çuten, almohade musulmanean aurkaco gurutzada deithu ; içan ere, almohadeec Al-Andalus controlpean hartu çuten XII. mende erdialdetic.

1145ean , almohadeec Al-Andalus invaditzeari ekin ceraucoten/cioten eta, are, 1195ean, Alarcosco gudua irabaci çuten. Ondorioz, dynastia musulman horren botherearen muga Toledoco mendietan cocatu cen, eta Toledo eta Tajo ren ibarra mendean harceco auquera guerthu sentitzen cen.

Alfonso VIII.a Naffarroac Resumarequin liscar bethean cebilen, Naffarroa invaditu baitzuen 1199-1200ean . Harrezquero, Naffarroa mendebaldeco lurraldeac atchiqui cituen. Anso Azcarra reguea almohadeequin alliançac bilhatu cituen, Gaztelaren bulçada militarrari aurre eguiteco, noiz eta Innocencio III.a aita sanctua gurutzadetara deitzen ari cenean.

Christautassunaren icenean eguindaco contraeraso batec berretsi eguinen çuen almohade musulmanequin alliatzeco debecua eta urrutiratu eguinen çuen haien arriscu militarra. Aita Sanctuaren bitartez, peninsulaco resuma christau guztiec itun bat hitzartu çuten, tregoei amaiera jarri ceraueten eta, guero, Muhammad An-Nasir califac berac çucendutaco armadaren aurkaco borroca handia prestatu çuten.

Armadac Aldatu

Christauen armada Aldatu

Hauec dira christauen armadaren parte-harçaileac:

Armada Toledon 1212co udan bildu eta hegoalderanz jo çuen. Malagón hartu eta guero, Pyreneoez berçaldetic joandaco gurutzatuec ihes eguin çuten Alfonso VIII.ac hartutaco erabaquiequin bat ez cethocelaco eta beroa cela eta. Calatrava la Vieja hartu çutenean, berriro içan cituzten liscarrac Alfonso eta franciarrec: Alfonso VIII.ac galçaileequico jarrera guiçabidetsu açalcea erabaqui baçuen ere, gurutzatuec laphurreta eta erailquetei ekin cerauzten Malagónen . Lehen ere, franciarrec Toledoco juduteguia erass çuten.

30.000 franciarrec alde eguiteac ( Narbonneco gotzainac guidatutaco 150 Langüedoceco çaldun baino ez ciren gueratu) armada murriztu baçuten ere, 70.000 lagunec ossatu çuten nehoiz escualde hartan ikussitaco armada handienetarico bat. Calatrava la Vieja hartu ondoren, Anso VII.a Naffarroacoac çucendutaco 200 çaldun naffarrac aguertu ciren.

Musulmanen armada Aldatu

Armada christauan handia içanda, Muhammad An-Nasir almohadeen califac çucendutacoa handiagoa cen. Christauen croniquec 300.000 eta 400.000 lagunen artean ossaturico armada cela erran baçuten ere, 120.000 cirela uste dute gaur egungo historialariec . Hona hemen parte-harçaileac:

Gudua Aldatu

Christauac 1212co uztailaren 13an , baricua , Navas de Tolosara heldu ciren, Sancta Elenatic guertu . Çapatua eta domecan liscar chiquiac eguin cituzten. Uztailaren 16an erass çuten.

Christauen bigarren lerroa Nuñez Laracoac guidatutac gaztelarrec eta ordenac erdigunean, naffarrec eta Ávila , Segovia eta Medina del Campo gudarosteec escuinaldean eta aragoarrec ezquerraldean ossatua cen. Lehenengo lerroa Haroco Diego Lopez II.ac çucendua cen. Almohadeec Alarcosco guduan erabilitaco tactica bera erabili çuten: vanguardiaco voluntario eta arculariac atzera eman, elite soldaduen contraerasoa eta çaldunec hegaletatic inguratuz.

Christauen lehenengo lerroac ecin eutsi eta bigarrena laguncera ethorri cen. Hildaco asco içan bacituzten ere, Haroco Diego Lopez II.a , bere semea cen Haroco Lope Diaz II.a , Nuñez Laracoa eta ordenec çutic cirauten. Orduan, christauen regueec azquen lerroa erabiliz carga bat eguin eta hegalecoec çaldunei erasso ceraueten.

Gueroco ithurrien arauera, Anso VII.a Naffarrocoac , bere hegalean soldadutza borrocatzeari ekin ceraucola aprovechatuz, Al-Nasir cegoen lekuranz jo çuen. Berarequin ceramatzan berrehun çaldun naffarrec, bere hegaleco berce lagunequin batera, azquen defensa hartu çuten mendean: imesebelena . Naffarrec hauen cateac aphurceco lehendabicicoac cirenez, Ansoac cateac eraman cituen Naffarroaco armarria jarceco asmotan [1] .

Muhammad An-Nasirren campamenduan eguindaco sarrasquia latza cen. Islamiar arculariec ecin çuten çalditeria astuna guelditu eta denec bere cabuz bilhatu çuten ihes eguiteco bidea, tartean califac berac.

An-Nasirrec Jaénera pressac ihes eguin çuenez guero, christauec guerraco harrapaquin handian lorthu çuten.

Ondorioac Aldatu

 
Naffarroaco armarri berria, cateac cituena.

Gudu honen ondoren, Iberiar peninsulan musulmanec içandaco botherea gaimbehera ethorri cen. Hurrengo berrhoguei urthean, christauec peninsula hegoaldeco escualde asco escuratu cituzten. Gudua eta guero, indar christauec Baeça hartu çuten arren, almohadeec laster berrescuratu çuten. Garhaipenaren eraguincortassuna handiagoa içanen cen 1225 arte gossete handi bat guerthatu içan ez baliz. Calatravaco ordenaco çaldunec Almagrotic guertu dagoen Calatrava la Nuevaco gaztelua eraiqui çuten 1213 eta 1217 artean, horretaraco lan-escuraco galçaileac valiatuz.

Gaztelaco Resumac lurralde irabaci handiac içan cituen hurrengo 40 urthean, Al-Andaluseco hiri garrancitsu guztiac bata bercearen atzetic gaztelarren mendean erori baitziren, tartean Cordoba (1236) eta Sevilla (1248), Iberiar Peninsulaco musulmanen hiri nagussi eta symbolicoac. Granada bakarric gueratu cen gaztelarren oldar militarretic salvu Al-Andalus ossoa .

Berçalde, Naffarroac irabaci guti batzuc içan cituen, lurralde solte batzuen gaineco jabetza onhartu citzaion, baita hara joaiteco escubidea ere. Aldiz, ez cituen Araba, Guipuzcoa eta Durangaldea berrescuratu ahal içan. Horrez gain, resuma christau guisa çuen aguintaritza eta escubidea berretsi citzaizquion nationearteco textuinguruan.

Referenciac Aldatu

  1. Hau Ambrosio Huitzic 1912an dudatan jarria cen, Iñaqui Iriartec erranda Saltus y Aguer Vasconum. Cultura y política en Navarra (1870-1960) bere liburuan online

Bibliographia Aldatu

Campo estecac Aldatu