London

Resuma Batuco hiriburua

London [1] ( anglesez : London ) Anglaterra eta Resuma Batuco hiriburua da. Tamesis ibaiaren ercetan eta Britainia Handico hegoaldean cocatuta, 43an fundatu çuten romatarrec, Londinium icempean. 7.500.000 biztanle eduquita, London Europaco hiriric handienetaricoa da.

London
London
Metropolia
London Montage L.jpg
Administrationea
Statu burujabe   Resuma Batua
Herrialdea   Anglaterra
Anglaterraco escualdea Londonco escualdea
Anglaterraco contherri ceremoniala London Handia
Alcatea Sadiq Can
Icen officiala London
London
Λονδίνο
Londinium
Lunden
ロンドン
לונדון
𐌻𐌰𐌿𐌽𐌳𐌰𐌿𐌽
Лондон
런던
ლონდონი
Jathorrizco icena London
Posta codea E, EC, N, NW, SE, SW, W, WC, BR, CM, CR, DA, EN, HA, IG, CT, RM, SM, TN, TW, UB eta WD
Geographia
Coordenatuac 51°30′26″N 0°7′39″W
London (European Parliament constituency).svg
Açalera 1572 cm²
Altuera 15 m, 11 m eta 36 ft
Demographia
Biztanleria 8.908.081 (2018)
Green Arrow Up.svg 120.189 (2016)
Densitatea 5.666,72 bizt/cm²
Informatione guehigarria
Sorrera 47
Telephono aurrizquia 20, 1322, 1689, 1708, 1737, 1895, 1923, 1959, 1992
Ordu eremua UTC±00:00 , Greenwich Meridianoco Ordua eta UTC+01:00
Hiri senidetuac Berlin , Mumbai , New York , Alger , Sofia , Moscu , Tokyo , Pequin , Caratchi , Çagreb , Teheran , Arequipa , Delhi , Bogota , Johannesburg , Cuala Lumpur , Oslo , Sylhet , Shanghai , Bacu , Bons Aires , Istambul , Los Angeles , Podgorica , New Delhi , Phnom Penh , Jacarta , Hamsterdam , Bucarest , Santo Domingo , La Paz eta Mexico Hiria
Hizcunça officiala angles
london.gov.uc
Resuma Batuco leguebilçarra

Guiçateriaren ondare icendatutaco laur gune ditu: Londonco dorrea , Kew Gardens , Westminster jaureguia eta ingurucoac eta Greenwicheco gunea. Horietaz gain, cultura ondare çabala daduca hiriac, visitari ugari eracarcen dituena. Bertaco aeroportuac munduco erabilienen artean ditugu, içan ere.

2012an , London bilhacatu cen lehenengo hiria Olympiar Jocoac hiru aldiz antholatu dituena.

Geographia Aldatu

Tamesis ibaiac ceharcatzen du hiria, eta bitan banatzen. Ibaiac içugarrizco eraguina içan du hiriaren garapenean. Ibai horren iphar-ercean fundatu cen London, eta mende ascotan cehar çubi bakarra egon cen, Londonco çubia ( London bridgue ), hain çucen ere. Hori dela-eta, Londonco hiriguneric garrancitsuena ipharraldean cocatuta dago, baita cinema, ancerqui, gune historico eta touristicoric importanteenac ere. XVIII. mendean çubi guehiago eraiqui cirenean, hiria norabide guztietan çabaldu cen.

Londonec clima oceanico eta ephela du. Udac osso gutitan içaiten dira beroac (uztaileco batez berceco temperatura 18 º C da) eta neguac ere nahico ephelac içaiten dira (urtharrileco batez berceco temperatura 6 º C). Udan temperaturac ez dira 33 °C-tic igotzen. Temperaturaric altuena 2003co beroaldian neurthu cen: 38,1 °C.

London Europa ossoc hiriric kutsatuena da, verdegune handiac içan arren. Auto eta industriec ke handia isurcen dute hiri barnean.

Clima Aldatu

      Datu climaticoac (London ( Greenwich ))      
Hila   Urt     Ots     Mar     Api     Mai     Eca     Uzt     Abu     Ira     Urr     Aça     Abe   Urtecoa
Registraturico temperatura maximoa (°C) 14.0 19.7 21.0 26.9 31.0 35.0 35.5 37.9 30.0 28.8 19.0 15.0 37.9
Batez berceco temperatura maximoa (°C) 8.1 8.4 11.4 14.2 17.9 21.1 23.5 23.2 19.9 15.6 11.2 8.3 15.2
Batez berceco temperatura minimoa (°C) 2.3 2.1 3.9 5.5 8.7 11.7 13.9 13.7 11.4 8.4 4.9 2.7 7.4
Registraturico temperatura minimoa (°C) -10.0 -9.0 -8.0 -2.0 -1.0 5.0 7.0 6.0 3.0 -4.0 -5.0 -7.0 -10.0
Pilatutaco precipitationea (mm) 55.2 40.8 41.6 43.6 49.3 44.9 44.5 49.5 49.1 68.5 59.0 55.0 601.5
Euri egunac (≥ 1 mm) 10.9 8.1 9.8 9.3 8.5 8.4 7.0 7.2 8.7 9.3 9.3 10.1 106.6
Elhur egunac (≥ 1 mm) 4 4 3 1 0 0 0 0 0 0 1 3 16
Eguzqui orduac 45.9 66.1 103.2 147.0 185.4 180.6 190.3 194.4 139.2 109.7 60.6 37.8 1460.2
Hecetassuna (%) 91 89 91 90 92 92 93 95 96 95 93 91 92.3
Ithurria (1): Recordac BBC Weather, [2] eta Met Office [3] [4]
Ithurria (2): Datuac: Met Office, [5] . Precipitationea eta elhurra: NOAA [6]

Historia Aldatu

Ancinatea Aldatu

Britainia hegoaldeco tribuac mendean hartu ondoren, romatar osteac Colchesterrera aurreratzen ari cirela, Tamesis ibaia aurkitu çuten oztopo eta, hura ceharcatzeco, çubia eraiqui çuten jathorriz eremu cinguiratsuz inguratutaco herrixca celta baten aldamenean. Fincalekua Londinium icendatu çuten C. o. 43. urthean. Çubiaren cocapen strategicoa valiatuz, romatarrec merkataritza-gune dynamico bat sorthu çuten bertan. Cityco egungo Gracechurch Street ec ancinaco Basilica çaharra eta foroa (merkatu-plaça) ceharcatzen ditu bethe-bethean.

C.o. 200. urthean orduco hiria gothortu eguin çuten, harresiz inguratuz; egun, lauquiçucen traçaco esparru horri Square Mille ere deitzen çaio, eta City finança guneari dagoquio. Garai horretan, London Britainiaco hiriburu bihurtu cen, baita merkataritza-gune garrancitsu ere. Londonec II. mendean jo çuen bere gaina eta 45.000-60.000 biztanle inguru içaitera heldu cen.

Bertaco britainiarrac eta romatarrac elkarrequin vici ciren, ahalic eta Romatar Imperioa V. mendean gaimbehera ethorri arte. 410 . urthean romatar armadac utzi eguin çuen Londinium eta Britainia eta hiriguneec, Romatar Imperioco joerarequin bat ethorriz, indarra galdu çuten, biztanle ugaric ere mendi-celhaietara alde eguin çuten, baita Londonen ere. Romatar botherea ahulcearequin batera, gainera, berce herri bat, germaniar saxoiac, hiriaren inguruaren aldameneco lurretan fincatu ciren, batzuetan britainiar biztanle-guneen artean eta berce batzuetan horiec mendebalderanz camporatuz.

Erdi Aroa Aldatu

Aldiz, saxoiac ez ciren Londinium esparru romatarraren barnean fincatu eta, mende batzuen buruan, anglosaxoiec berce fincaleku bat sorthu çuten Tamesis ibaian 2 cm inguru gorago, Lundenwic deithutaco ( VII VIII. mendeac ). Oraindic orain eguindaco indusquetec frogatu dutenez, egungo Covent Garden aldean cegoen cocatuta. IX. mendetic aurrera, berriz, areagotu eguin ciren lehenago ere danimarcarrec (biquingoec) eguiten cituzten erassoac, eta anglosaxoiec Lundenwic ethic ancinaco Londiniumera lekualdatzeco hautua eguin çuten, harresiz hobe babestuta cegoelacoan ( 886 urthe ). Anglosaxoien fincaleku içandacoari icena aldatu ceraucoten/cioten, Ealdwic jarri ("fincaleku çaharra" angles çaharrean); egun icen horren aztarna dugu Adlwych Londonco calea.

1066an Guilen normandiar duquea Harold II anglosaxoiari gailendu ondoren, Westminsterreco Abbatia eta aldameneco jaureguia reguetzaren egoitza bihurtu ciren Guilenez gueroztic. Abbatia horretan koroatu çuten Guilen Anglaterraco regue eta Anglaterraco regue guztiac bertan koroatzen hassi ciren guerora ere. Garhaipenaren ostean, Guilenec privilegio batzuc bermatu cerauzten londontarrei eta Londonco dorre a eraiqui, londontar anglosaxoiac çaimpean eduquitzeco batez ere. Westminsterren, Londonen bigarren gune bat hazten hassi cen, reguetzari eta governuari lothuta; XVI. mende aldera bi guneac, merkataritza-gunea ("Square Mille" çaharra) eta governu-gunea ( Westminster ), elkartuta gueratu ciren physicoqui.

Erdi Aroco Londonec handitzen jarraitu çuen. Londontarrec Tamesis hegoaldeco ibaiercera igarotzeco çubi bakarra ceducaten: Londonco Çubia delacoa, hegoaldeco ibaiercean Southwarc auçoa çuela. Caleac estuac eta bihurriac ciren, etcheac egurrez eguindacoac, eta teilatuac maiz lastoz ossatutacoac. Haimbat sute guerthatu ciren, eta 16 aldiz çabaldu cen içurri belça 1348 eta 1665 artean.

Aro Modernoa Aldatu

1665an Içurrite Handia guerthau cen eta, horren ondorioz, 70.000-100.000 londontar hil cirela uste da. 1666an Londonco Sute Handia içan cen, irailaren 2tic 5era bitartean. Guerthacari hori Anglaterraco historiaco mugarri bat da. Chiquicionea eraguin çuen Erdi Aroco hirian, aleguia, romatar-harresiaren barrenean cocaturico esparruan ( City of London guis eçaguna). Westminster auço aristocraticoa mehatchatu çuen, baina ez cen bertaraino iritsi. 13.200 etche, 87 eliça, San Pauloren cathedrala eta hirico aguintaritza-eraiquin guehienac quiscali cituen. Berreraicunça hamarcadetan luçatu cen, eta Christopher Wren architecto içan çuen buru. Architecto ospetsu horrec eliça asco berreraiqui cituen, San Paulo cathedrala, berceac berce. Londonco cale-mataçaren diseinua aldatzeco ahaleguina eguin çuten arren, lehengo horretan gueratu cen guehienean; aldiz, etcheac eraiquitzeco materialac behin bethico aldatu cituzten, adibidez, etcheen lastozco estalquiac teilaz aldatu ciren. Egun, Monument çuthab orhoigarriac urthe horretaco guerthaera lazgarria ekarcen deraucu gogora.

XVIII. mende aren hassieran, eguncariac hassi ciren arguitaratzen ( Spectator lehena içan cen) eta gueroco eguncari sorthu berri ascoc Fleet Street en jarri cituzten egoitzac (egun, oraindic, Britainia Handico prensaren synonymotzat erabilcen da cale-icen hori). Berçalde, architecturan stylo classicoa indarberrituta hassi cen Londonen errotzen (ia mende ossoan iraun çuen joera), eta horrelaco lehenengo eraiquina Picadillyco Burlington House içan cen, Chiswicc House guer . Architectura-lan handien ildoari jarraiqui, 1750ean Tamesis gaineco bigarren çubia eraiqui çuten: harrizco Westminsterreco Çubia. 1759an , berriz, British Museum irequ cen: museoa Sir Hans Sloane nobleac handic eta hemendic bildutaco bitchiqueriec ossatzen çuten eta, bera hil cenean, governuac erossi çuen bilduma, baita eracusgai jarri ere.

Georgue Reguearen aroco guiçartean içandaco benetaco iraulça lasaia cafe-etcheen hedacunça içan cen. Harrera beroa içan çuten, eta guiçarte-, entretenimendu- eta negocio-gaien eztabaidagune bihurtu ere. Cafe-etche batzuc ikuspegui politico batzuei lothuta ikusten hassi ciren eta berce batzuc, berriz, merkataritza-jarduera jaquin batzuei, erraite bateraco, New Jonathan's delacoan merkatari ekinçaileac bilcen ciren eta haiec sorthu çuten Londonco Bursa.

Aro Garaiquidea Aldatu

 
Londonco ekialdearen ikuspegui bat, Canary Wharf finança gunea eta Greenwich tartean direla.

Londonec norabide guztietan çabalcen jarraitu cen çabaldiac , basoac , herriac eta abar barneratzen. Parisen Frances Iraulça egosten cen bitartean, 1780 . urthean joan den mendetaco religione-guerrec utzitaco lorratz goria berphiztu eguin cen Londonco caleetan, Gordon Istiluac edo Gordon Riots direlacoetan: Lord Georgue Gordon leader ahoberoac xaxatuta, laphurreta-, triscança- eta hilqueta-aste beldurgarri batec astindu çuen London astebethez, catholicoei oinharrizco escubide batzuc onharcen cerauzten legue baten contraco marcha batean hassi cena. Harrezquero, ordea, aguintariec edocein protestaren contraco repressionea areagotu eguin çuten.

XIX. mendea Aldatu

Saconceco, iracurri: « XIX. mendea Londonen »

XVIII. mendetic XX. mendeco lehenengo erdialdera, London Britainiar Imperioaren hiriburu içan cen, eta Victoria Reguinaren Aroan berheciqui Imperioac bere gorena jo çuen. Garai horren atharian, Georgue IV.aren Aroan, John Nash diseinatzaileac itzal handico ingeniaritza-lanac itchuratu cituen: Reguent Street , Piccadilly Circus eta berce haimbat eraiquin nabarmen. London hiria, berriz, contraerran latzez bethetaco hiria cen. Eraicunça eta ingeniaritza-garapen berriequin batera, herri xehea auço chiroetan metatuta vici cen egoera lazgarrietan. 1800 . urthean, Londonen millioi bat persona vici ciren; mende bat gueroago, ordea, 6 millioi, baina oinharrizco beharriçanei aurre eguin ecinic ceuden horietaco asco eta asco. Hori da, hain çucen, Charles Dicquens idazlearen garaico London chiroa eta latza: industriaren garapen bethe-bethean, 5 urtheco umeac ere scale egoiten ciren calean, edo chiminia-garbiquetan. 1870ean egoera hori cer-edo-cer hobetu cen, 5-12 urthe arteco haurrac nahitaez escolatu beharra eçarcen çuten legueei esquer.

XIX. mendean, Londoneco kutsadura bere gorenera heldu cen, ur cikin guztiac Tamesisera bota/votatze/votatzen ciren, eta horrec hygiene publicoco araço larriac sorthu cituen, The Great Stinc içanic kutsadura ezbehar larriena, 1858an. Berçalde, Britainia Handiaren imperialismoaren une gorena içan cen eta, colonietaco salgai isuri handi batequin batera, ethorquinac ugari bertaratu ciren. Garai honetan, samaldan heldutaco talde nabarmenena irlandarrac içan ciren, berheciqui 1850 urtheetaco Patataren Gossetearequin batera. Languile classeco talde chiroa ciren, eta haien contraco raçaqueria hedatu cen.

Technica aldetic, ibaico garraioa gainezca cebilenean, metroaren lehenengo linea jarri cen marchan 1863an, munduan aitzindaria: Paddington ethic Farringdon Road era. Gueroztic, metro sarea çabalduz joan cen. Horretaz apparte, artean, errepideco garraioa çaldizcoa içaiten jarraitu çuen.

1900–1939 Aldatu

Aldiz, XX. mende hassiera lehenengo motordun bus linea hassi cen arte, 1904ean ; hiru urthe gueroago, berriz, lehenengo metro electricoa. 1915ean Lehenengo Mundu Guerra Londonera heldu cen ceppelin bidez jaurtitaco bomben bidez; alemaniarren aire bidezco bomba-erassoen ondorioz, 615 persona hil ciren guztira Londonen guerrac iraun bitartean. Guztiz gogoratzecoa da aldi horretan, Silvertown go (West Ham) munichio-fabricaco 50 tona TNTren leherquet (1917) sute batec eraguinda; çarta lazgarri horren ondorioz, 73 persona hil ciren, eta 400 bat çauritu, eta chiquicione handia eraguin çuen inguruan.

Languile-biztanleria, batez ere Ekialdean cocatuta, asco haci cen; horietaco ascoc London ekialdeco caietan lan eguiten çuten. I. Mundu Guerra amaitu ondoco urtheetan, langabecia handitu eguin cen, eta tensione-guiroa sorthu. 1926an Greva Orocorra deithu çuten, languile ugariren partaidetzaz, eta armadac escu hartu çuen greva çapuzteco. Depressione Handiac gogor astindu çuen 30eco hamarcadaco London, eta berheciqui East End. Immigracioa ere osso handia cen Londonco alderdi horretan, batez ere Alemaniatic ihess ethorritaco juduena. Muthurreco positione politicoac, nola escuinecoac hala ezquerrecoac, sendotu eguin ciren horrembercez. Horren eracusgarri, 1936an phiztutac Cable Street eco istiluac aiphatu behar dira: ezquerreco indarrec eta languileriac (judutarrac eta irlandar ethorquinac ere tartean), barricadac valiatuz, aurre eguin ceraucoten/cioten policiac babestutaco escuin-muthurraren (BUFen) marcha bati, baita eguitea eragotzi ere.

Bigarren Mundu Guerra Aldatu

Bigarren Mundu Guerran , Luftwaffe Alemaniaco aire armadac sarritan bombardatu çuen London, Blitz iceneco bombardaquetetan, Anglaterraco Battalia . Erassoac hassi baino lehen, umeac hiritic athera cituzten London inguruco eremuetara; biztanleriac, berriz, metro-guelthoquietan harcen çuen atherpe. 1940co irailaren 7aren eta 1941eco maiatzaren 10aren artean guerthatu cen bombardaqueta-aldi gordinena, hirico eraiquinen herena eraitsi baitzen eta caialdea ( Docclands ) birrindua. Guerra bucaera aldera, Alemaniatic jaurtitaco V1 eta V2 missilen jomuga içan cen. Guerrac 32.000 hildaco utzi cituen, baita 50.000 çauritu eta ehun millaca persona etcheric gabe ere.

1945–2000 Aldatu

Behin guerra bucatuta, etche-horniquetaren aucia puri-purian cegoen, guerran içandaco triscança cela eta. Sunsitutacoa atondu eta berreraiqui behar cen. Aguintariec Londonco campo-ikuspeguia aldatu çuten etche-blocke altuac eguiteari helduz, politica horrec guero biztanleen contraco jarrera phiztu baçuen ere. Gende-pilaqueta hori saihestearren, aguintariec London inguruco herrietara muguitzea sustatzeco politica jarri çuten indarrean. Garai horretan ere, Britainiar Imperioco ethorquin ugari heldu ciren, eta hiriburuaren içaera aldatu çuten: Notting Hill ec caribetarrac hartu cituen bere baithan, Honc Cong eco ethorquinac, berriz, Sohon fincatu ciren, sijac Southall en eta cipretarrac Finsbury n.

 
London, Blitzean bombardatua.

Berçalde, artean guerraren orbaina aguerian cela, 1948an Olympiar Jocoac eguin cituzten Londonen. 1951ean , gainera, Britainiaco Festivala ospatu çuten. Horrelaco ospaquiçunec phoz berria ekarri çuten, eta baicortassuna phiztu. Aldiz, 1952co abenduan , Londonec gaur egun " Great Smog " icenaz eçagutzen dena pairatu çuen, laur egunez. Berez, smog a aireco kutsaduraren eta hirico behe-lainhoaren nahasqueta da, eta historian cehar, neurri handiagoan edo chiquiagoan, Londonen maiz aguertu den phenomenoa da. Hala ere, 1952coa berheciqi larria içan cen: hotza cela-eta, londontarrac ohi baino ikatz guehiago erretzen hassi ciren, baina ke hori harrapatuta gueratu cen aire hotzezco gueruça baten azpian. Hori horrela, kutsagaien concentrationea içugarri haci cen, eta horrec birica-infectione ugari eraguin cituen. Horren ondorioz, 4.000 persona hil ciren (guehiembat, osso gazteac edo osso çaharrac, edo lehenagotic ere arnasa-araçoac cituztenac). Hurrengo hilabetheetan, berce 8.000 hil ciren. Guerthatutacoa ikussiric, aireco kutsadurari aurre eguiteco cembait arau onhetsi ciren, erregai kutsagarri batzuen erabilera debecatu çutenac.

1997an su-ethena iragarri arte, IRAc gogor erasso çuen London, Britainia Handico governuari eta Iphar Irlandaco Sinn Féin alderdiari negociatzeco pressionea eguiteco.

XXI. mendea Aldatu

2005eco uztailaren 6an, Nationearteco Batzorde Olympicoac London auqueratu çuen 2012co Joco Olympicoen egoitza içaiteco. Hortaz, Joco Olympicoac hirur bider antholatu dituen munduco hiri bakarra da, 1908 eta 1948 urtheeta antholatu ostean. Biharamunean, attentatu gogorrac içan ciren hirian, garraiobide systemaren aurka burututaco erasso terroristac içan ciren. Laur erassotzaileec beren buruaz berce eguin çuten eta beraiez gain, 52 persona hil ciren eta 700 inguru çaurituric suertatu. Hala ere, Londonco Olympiar Jocoac osso arracastatsuac içan ciren eta hiriari bulçada handia eman ceraucoten/cioten.

2014co açaroaren 11n, ceramicazco 888.246 mitcholeta gorri jarri cituzten, Lehen Mundu Guerra amaitu cen egunean, hildaco soldadu britainiar bakoitzeco bat [7] .

2016an Sadiq Can politicari laborista hautatu çuten Londonco alcate, hiriac içan duen lehen alcate musulmana da. Urthe bereco ekainaren 23an, Brexitaren referenduma uerthatu cen. Resuma Batuac Europar Batassunetic atheratzea erabaqui çuen arren, Londonec gueratzearen aldeco vozca eman çuen. 2017a urthe belça da, bi attentatu jassan baititu, Westminsterrecoa (marchoaren 22an) eta Borough merkatucoa (ekainaren 3an).

Demographia Aldatu

Industrializatione processuarequn batera, Londonco biztanleria agudo haci cen XIX. mendean eta XX. mendearen hassiera , eta mundu ossoco hiriric populatuena içan cen, haric eta New York 1925ean gailendu citzaion arte. Londonco populationeac 1939an jo çuen goia, 8.615.245 biztanle içaitera iritsi cenean. 2006 . urthearen erdialdean, London Handiac ( Greater London ) 7.512.400 egoiliar ceduzcan officialqui. Dena den, Londonen hiri-esparruac gainditu eguiten ditu London Handiaren mugac, eta 2001ean 8.278.251 biztanle ceduzcan. Londonen metropoli-escualdeac 12 eta 14 millioi biztanle bitarteco populationea daduca, cembaqueta eguitean erabilitaco erizpidearen arauera. Eurostateco datuen arauera, London da, hain çucen ere, Europar Batassuneco hiriric eta metropoli-eremuric populatuena, eta Europaco bigarren populatuena (edo hirurgarrena, baldin eta Istambul Europaco hiri guisa harcen bada).

Londonco lurraldeac 1.579 kilometro quadroco açalera daduca. Biztanleriaren ikuspeguitic, munduco 25. hiriric handiena da eta 17. metropoli-eremuric handiena.

See source Wikidata kery and sources .


Barrutiac Aldatu

Saconceco, iracurri: « Londonen banaqueta administrativoa »
 
Barrutien mappa

Londonec gaur egun duen eguitura administrativoan 1965ean eçarri cen, aurretico auçoen eguituraqueta bertan behera gueratzean. Gaur egun 32 barruti daude, The City ez da barruti bat, nahiz eta ascotan barruti beçala cembatzen den.

Bercelaco gune garrancitsu batzuc : West End , The City of London , East End , Docclands

West End Aldatu

Saconceco, iracurri: « West End (London) »
 
Trafalgar Square: Nelson-en Çuthabea, National Gallery -tic ikussia.

West End aisialdi eta erosquetetaraco auço nagussia da, eta Europaco erosleku nagussia da, berce haimbat hiribururen aurretic ( Paris , Madril , Milan edo Berlin ). Bertaco leku nabarmenen artean dago Trafalgar Square , Nelson-en çuthabea erdi-erdian duela; plaça hori eçaguna da, berceac berce, National Gallery margolan-museoa bertan dagoelaco, eta, horrez gain, Londonen manifestatione asco eta asco eguiteco auqueratu ohi den plaça delaco. West End-en dago Oxford Street erosquet -cale ospetsua ere. Azquen cale hori ceharcatzen du Reguent Street ethorbid dotoreac, electronica, jostailu, ordenagailu edota Hi-Fi productuetan specializatua, eta famatua, berceac berce, bertan Eguberrietan phizten dituzten arguiengatic. Reguent Street-ethic behera joanez, calea curvatu eguiten da Piccadilly Circus plaça famatura iritsi aurretic. Çalançaric gabe, Londonec dituen bihotz ugarietaco bat da Piccadilly Circus, bere neoi-iragarqui erraldoiequin eta gendearen ethengabeco joan-ethorriequin.

The City Aldatu

Saconceco, iracurri: « The City (London) »

The City auçoa Resuma Batuco financen udalbarruti garrancitsuena da, bai eta munduco nagussietacoa ere. Historian cehar, London hiria Cityaren eta West Enden inguruan eguituratu da. Azquen hamarcadetan, içugarrizco eraiquinac jasso dituzte Cityan; adibidez, Tower 42 (" Nat West Tower " icenaz eçaguna, 1990era arte Anglaterraco eraiquini altuena içan cena) eta 30 St Axe , 2003an eguindaco eta, bere itchura dela eta, the Gherquin edo "(Ozpinetaco) Pepinoa" ere deithua.

Cityan daude, berceac berce, San Paulo cathedrala, Londonco Dorrea eta Tower Bridgue ("Dorreco çubia") çubi eçaguna, hiriaren ikur berheizgarrietaco bat. Berçalde, Londonco alde horretaco biztanleria osso escasa da (7.000 biztanle inguru), baina lanegunetan 300.000 persona baino guehiago bilcen dira bertan. Horrembercez, asteburuetan nahico thoqui bakartia içaiten da. Azquenengo urtheotan, haimberceco pilaqueta dela eta, Canary Wharf auçoa nabarmendu da City-aren ordezco finança-gune içaiteco.

 
30 St Mary Axe eraiqui berria.

East End Aldatu

Saconceco, iracurri: « East End (London) »

East End deithu içan çaio Cityaz ekialdera gueratzen den hiri-eremuari. XIX. mende erdialdera, East Endec Whitechapel, Bethnal Green, Stepney eta Haccney hegoaldea emaiten cituen aditzera, Cityaren mugaquide guehienean. Dena den, Londonen hedatzeco oldar ethengabea cela eta, icendapenac adiarazten çuen esparrua gainditu eguin cen XIX. mende amaieraraco, eta biztanle-gune berriac sorthu West eta East Hamen. Ordu arte Lea ibaia jotzen cen East Enden ekialdeco mugatzat. Bada, camporago gueratu cen eremu horri East London icena eman çaio, mugac lausoac diren arren. East End Londonco angles languileriaren vicilekua içan da, caiac eta fabrica ugari ere hor cocatzen baitziren. Hori dela eta, Bigarren Mundu Guerran , alemaniarren erassoec gogor astindu çuten ingurune hau. Berçalde, ethorquin ugari ingurune honetan fincatu da azquen mende honetan eta egun jathorri ascotaco gendea aurki daiteque bertan.

Docclands Aldatu

Saconceco, iracurri: « Docclands (London) »

1980co hamarcadatic aurrera garatu cen hiriaren parte hori. Hassieran bilteguiz betheta cegoen, baina artistec eta bercelacoec studiio içaiteco birmoldatu cituztenez, horrec sare cultural handia sorthu du. Ondoren, immobiliariec parte hartu çuten eta gueroztic ethengabeco aldaquetan murguilduric dago. Processua aurrera eramaiteco, London Docclands Development Corporation (LDDC) corporationea sorthu cen, eta urthe batzuc gueroxeago, Canary Wharf gunea inauguratu cen: hanche dago eta Europaco eraiquinic altuena.

Cityarequin batera, Docclands Londonco finança barrutietaco bat da, eta bertan hirico etche orratzic garaienac daude. Horien artean dago Resuma Batuco dorreric garaiena, One Canada Square .

Economia Aldatu

 
The Banc of England.

London munduco negocio-guneric garrancitsuenetaricoa da, eta munduco laur leku nagussien artean dago, New York , Tokyo eta Parisequin batera.

Europaco bigarren gune economicoa içanda, urthez urthe, Londonco economiac Resuma Batuco Barne Productu Gordina % 30 sorcen du, 345 bilioi libera (£) 2005ean.

Londonco arracasta economicoa haimbat eta haimbat factoreri lothuta dago. Alde batetic, anglesa munduco hizcunça globala erabilceac erraztu du London economicoqui haztea, Statu Batuequin relatioe handia baitaduca. Berçalde, trembide eta aeroportu sare eraguincor eta çabal bat eduquitzea osso onuragarria içan da hiriarençat. Governuac osso eraguin aphala du economian, eta cergac nahico chiquiac dira. Horretaz apparte, historicoqui, London munduco economia guneric nagussienetaricoa içan da, eta bere horretan mantencen da.

Biztanleriaren % 85ec (3,2 millioi persona) cerbitzuen sectorean dihardu, eta berce millioi erdi biztanlec mantence-lanetan eta eraicunçan eguiten du lan.

Finança-gune nagussiac City, Westminster, Canary Wharf, Camden & Islington eta Lamberth & Southwarc dira. Finança exportationeac garrancia handicoac dira Resuma Batuco economiaraco, 300.000 persona baino guehiago aritzen baitira hirico finança-gunean. Londonec 480 bancu baino guehiago ditu, munduco berce edocein hiric baino guehiago. Stocc Exchangue munduco bursa handiena da, New York eta Tokyoc batera sorcen dutena baino handiagoa. Egunez egun, transferenciac 683 millioi dolarrecoac dira.

Tourismoa ere diru-ithurri importantea da Londonen, 2003. urthean 35.000 persona baino guehiago aritu cirelaco sectore horretan. Urthero 27 millioi tourista eracarcen ditu Londonec.

Garraioa Aldatu

Londonco garraiobide publicoac ez dira soilic garraiobide bat, benetaco natione-symboloac baicic. Hortaz, munduco elementu publicitarioric garrancitsuenetaricoac eta eçagunenetaricoac dira. Garraiobide-sarea Transport for London societate publicoac cudeatzen du. Herriarteco garraioac ( trenac eta hegazquinac ), berce societate privatu batzuec controlatzen dituzte, eta haien artean British Airpors Authority (BAA) da nagussiena, Londonco Heathrow , Gatwicc eta Stansted aeroportuac cudeatzen dituena.

Udala ahaleguin berhecia eguiten ari da auto privatuaren London barneco erabilera murrizteco. Horretaraco, garraiobide publicoac sustatzen ditu, baita bicyclettaren aldeco campaina ere, tartean "bidegorriac" eguinez, horiec artean urriac eta escasac diren arren. Berce neurri batzuc cerguei lothuta daude. Udalac conguestion chargue delaco cerga eçarri du centroan (City eta West End) lanegunetan; ez, ordea, asteburuan. Horren arauera, baimen bat ordaindu behar da autoz ingurune horretara sarceco. Contraco eritziac harrotuta bada ere, aparcatze-arauac ere Londonco erdialdetic inguruco udal-barrutietara hedatzen joan da guero eta guehiago.

Metroa ( The Tube ) Aldatu

Saconceco, iracurri: « Londonco metroa »
 
Metroaren ikurra Wensminster guelthoquian.
 
Londonco metroa, Green Park guelthoquia.

Londonco metroa, The Underground edo ascotan The Tube ere deithua, mundu ossoa inauguratutaco lehenengo metro-sarea içan cen, eta egun munduco sareric handienetarico eta luceenetaricoa da. 1863co urtharrilaren 10ean hass cen ibilcen, Metropolitan Railway icempean. Hortic, hain çucen ere, "metro" edota "metropolitar" icena. Lurrazpico lehen garraiobidea içan cen. Gaur egun, jathorrizco ibilbide hori " Hammersmith & City " lineac ossatzen du.

Londonco metroac 274 guelthoqui ditu, 12 lineatan banatuta, eta 408 kilometrotan cehar ibilcen da. Sareac London Handi ossoa harcen du bere baithan eta 6 zona centroquidetan banatzen da, urruntassunaren arauera. 2004–2005. urtheetan, metroac bidaiari-recorda lorthu çuen, 976 millioi persona muguitu baitzituen, 2,67 millioi bidaiari eguneco, guti gora-behera. Ez da harritzecoa, persona ugaric laneraco erabilcen baitute egunero, udala ere ahaleguin horretan ari da auto-trafficoa arhindu nahian ( Conguestion Chargue delaco cerga eçarri du autoençat).

Hiri barneco trena ( The Overground ) Aldatu

Metroen sarean cherthatuta, bada ekialdetic mendebaldera luçatzen den trembidea, lurraçal gainetic. Overground deitzen çaio eta Stratfordetic abiatzen da, Olympiar Jocoen eremua ceharcatuz, Haccneyn barrena guero, Camden eta 4. zonan dagoen Richmonderaino (hego-mendebaldea). Olympiar Jocoen eremuaren eraicunça-lanac direla eta, haimbat ethen eta ordutegui aldaqueta içaiten ditu 2009n, asteburuetan berheciqui. Tarifac metroarenaren ancecoac dira, çonen arauera sailcatuta.

Hiri barneco autobusac Aldatu

Saconceco, iracurri: « Londonco autobusac »

Londonec autobus-sare çabala daduca, guehienetan double-decquer edo bi solairuco busez hornituta. 1956ean hassi ciren circulationean. Linea jaquin batzuec, ordea, solairu bakarreco busac eta articulatuac valiatzen dituzte: 25. linea, adibidez. Cembait lineac London Erdialdea (Citya eta West End ) eta inguruco udal-barrutiac lotzen dituzte; berce batzuec, berriz, udal-barruti arteco eta barneco communicationeetan dihardute.

DLR Aldatu

DLR ( Docclands Light Railway ) Citytic (Banc stationea) eta Stratfordetic abiatzen den tren arhina da, eta London City aeroportua, Beccton eta Lewisham ditu hirur helburuac (azquenac Canary Wharf finança-gunea eta Greenwich ceharcatzen ditu). Batzuetan lur gainetic eta berceetan lurpetic joaiten da, eta erabat automatizatuta dago: ez du guidariric.

Trembideac eta guelthoquiac Aldatu

London Resuma Batuco trembide sareari lothuta dago, baita Europaco sareari eta aeroportuei ere. 50 tren-guelthoqui ditu hiri ossoan cehar sacabanatuta. Guelthoquiric handienac eta ospetsuenac honaco hauec dira:

  • Charing Cross
  • London Bridgue
  • Paddington (Heathrow aeroportuarequin lothura çucena)
  • Victoria (Gatwicc aeroportuarequin lothura çucena)
  • Liverpool Street (Stansted, Southend eta City aeroportuequin lothura çucena)
  • Quing's Cross (Luton aeroportuarequin lothura çucena)
  • Waterloo (Eurotunela, London Paris eta Europarequin lotzen du)

Taxiac Aldatu

Londonco taxi ( cab ) traditionalac belçac dira eta campo-itchura çaharrari eustea dute eçaugarri, eguneratu gabe. Hala ere, badira minicab direlacoac, taxi arruntac. Horrelaco taxiac merkeagoac dira, telephonoz deithu ohi çaie (procedura ohicoena, telephono-cembaquia registratuta guera dadin) eta leguez bulego bat eduqui behar dute calean; hartara, compainiaren egoitzaren cocapena eçagutu deçaquegu. Debecatuta dago minicab direlacoac calean escatuta harcea.

Aeroportuac Aldatu

Sei aeroportu ditu Londonec:

  • Heathrow : nationearteo hegaldietaraco aeroporturic nagussiena, hiritic 24 kilometrora dago cocatuta. Munduco compainia handienen egoitza eta scalabide da ( British Airways , Virguin Atlantic , bmi ( British Midland ). Laur terminal ditu, eta borzgarren bat abian da. 2005.urtean, 67,9 millioi bidaiaric erabili çuten, eta horrec Europaco aeroporturic erabiliena bihurcen du.
  • Gatwicc : bigarrena garranciari beguira, munta handico compainien egoitza da. Londonetic 48 kilometrora cocatuta dago eta 2 terminal ditu. 2005ean 31,5 millioi bidaiaric erabili çuten aeroportu hau.
  • Stansted : hiritic 56 kilometrora dago, eta Ryanair beçalaco behe-costuco compainietaraco erabilcen da batez ere. 2005ean 20,9 millioi bidaiaric erabili çuten aeroportu hau.
  • Luton : behe-costuco hegaldietaraco erabilia. Londonetic 56 kilometrora cocatuta, 7 millioi bidaiaric erabili dute dagoeneco. 2030eraco bidaiari-copurua laucoizteco projectua abian da.
  • City : jet privatuençat erabilia batez ere, aeroportu chiqui hori hiritic 10 kilometrora dago. 1,19 millioi persona ibili dira City-tic.
  • Southend : chiquien eta urrunena, hiriburutic 64 kilometrora dago, costaldetic guerthu. Aeroportu militar guisa sorthua, hegaldi guti cudeatzen ditu eta ez du oraindic milla bidaiarico copurua lorthu. Hala ere, çabalcunça handi bat eraiquitzeco projectua burutuco da dathocen urtheotan, 2 millioira hel dadin.

Londonco portua Aldatu

Saconceco, iracurri: « Londonco portua »

Londonco portua Resuma Batuco itsas-porturic garrancitsuenetaco bat da. 2008an portuac 53 millioi tona eta bi millioi container (TEU) muguitu cituen.

Historian cehar, portuaren cocapena Tamesis ibaiaren bocaleranz muguitu da, hiriaren hazcundearequin batera.

Cultura Aldatu

Londonco ikuspegui orocorra San Paulo cathedraletic
  Irudi honec 360º harcen ditu. Nahi içanez guero irudi mota hauec ikusteco programma berheci batean ikus deçaqueçu 360 from St Paul's Cathedral - Sept 2007.jpg hemen clic eguinez

Musica Aldatu

Royal Albert Hall eta Royal Opera House areto londontar eçagunac dira nationeartean musica classicoaren arloan. Halaber, London Symphony Orchestra eta Royal Philarmonic Orchestra onenen artean daude.

Musica modernoari dagoquienez, hiri horretan sorthu ciren The Rolling Stones ( rock a), Iron Maiden ( heavy metall a), Led Ceppelin ( hard rocka ) eta Sex Pistols ( punk a) talde famatuac.


Museoac Aldatu

Nationearteco ospea duten museoac daude Londonen. Museo handiena, çaharrena eta garrancitsuena British Museum da, continente guztietatic jassotaco çazpi millioi objectu baino guehiago daduzca eracusgai eta urthero borz millioi visitari içaiten ditu.

Arteari dagoquionez, aiphatzecoac dira National Gallery , Victoria and Albert Museum eta Tate Modern museoac.

Natural History Museum eta Science Museum elkarren ondoan daude, Kensington auçoan.

Aisia Aldatu

West End barrutian, ikusquiçunetaraco eta entretenimenduraco gunea Leicester Square -ren inguruan dago cocatuta. Leicester Squaren eguiten dira, hain çucen, haimbat eta haimbat filmen mundu-mailaco estreinaldiac. Piccadilly Circus da berce gune bat, bere iragarqui electronico erraldoiequin. Inguru honetan dago Londonco ançoqui-auçoa, bai eta cinema, taverna, club eta jatetche ugari ere (hirico Chinatown eremua barne). Auço horretatic ekialdera abiatuz guero, Covent Garden dago: han, denda specializatuac daude. Resuma Batuco Royal Ballet ec eta English National Balle t ec egoitza nagussia Londonen daducate eta haien emanaldiac Royal Opera House , Coliseum , Sadler's Wells Theatre eta Royal Albert Hall ançoquietan ikus daitezque. East End auçoan Shoreditch eta Hoxton daude, taverna, nightclub, jatetche eta arte-galeria pila batequin. Islington auçoan dago Upper Street : cale hori bi kilometro luce da eta Resuma Batuco berce edocein calec baino jatetche guehiago daduzca.

 
Oxford Street-eco ikuspegui bat.

Europaco salerosqueta-zonaric handiena da Oxford Street : ia bi kilometroco lucera du —munduco salerosqueta-caleric luceena da—, eta hor machina bat denda daude, adibidez, Selfridgues. Zona horren aldamenean dago Bond Street : goi-mailaco merkataritza-gunea da, eta moda, bitchitegui eta modaco elementu ossagarrien diseinu-etche ascorequin eguin daiteque topo hemen. Zona horretatic hego-mendebalderanz abiatuz, Cnightsbridgue -ra iristen da, non Harrods saltoqui ençutetsua baitago. Aiphaturico horiequin guztiequin batera, Sloane Street eta Quings Road erosquet -guneac, sona handicoac, Londonec moda-munduan daducan cererran handiaren lekuco dira. Londonen daducate egoitza, berceac berce, Vivienne Westwood , Galliano , Stella McCartney , Manolo Blahnic eta Jimmy Choo diseinatzaileec.

Berçalde, Londonen caleco açoca asco daude; adibidez, Camden Marquet , moda eta productu alternativoetaraco; Portobello Road , ancinaco salgaietaraco; eta Borough Marquet , jaqu biologico eta specializatuetaraco.

Sukaldaritzaren ikuspeguitic, Londonec auquera paregabea escaincen du, ascotarico jathorri ethnicoco populationea daducanez guero. Gastronomia-guneac dira, adibidez, Bricc Lane -co jatetche bangladeshtarrac, bai eta Chinatowneco jatetche chinarrac ere. Sohoco jatetch -escainça çabalean daude, berceac berce, Italiaco eta Greciaco sukaldaritzen eraguinecoac eta, horiez gain, era guztietaco berritassun eta bitchitassunac escaincen dituztenac. Ordainqueta-ahalmen handiagoa daducatenençat, auquera çabalagoa aurki daiteque Londonco erdigunean sacabanatuta, baina berheciqui Mayfair , Cnightsbridgue eta Notting Hill -en.

Urthero anhitz ospaquiçun antholatzen dira. Jathorri caribearreco biztanleec Notting Hilleco inhauteri coloreduna antholatzen dute udan, Europaco handiena, hain çucen. Urthearen hassieran, Urthe Berrico Desfilea, asqui berria, antholatzen da. Desfile traditionalagoac dira Lord Mayor's Show , açaroan, orain dela mende ascotatic antholatua, Londonco Cityco alcatearen urtheroco icendapena ospatzeco (Cityco caleetan cehar processioa eguiten da), bai eta ekaineco Trooping the Colour ere (desfile militar haguitz formala, Reguinaren urthebethetze officiala ospatzecoa).

Quirolac Aldatu

Euscal Diaspora Aldatu

Hedabideac Aldatu

The Guardian , The Times eta The Daily Telegraph dira hirico eguncari garrancitsuenac

Londontar eçagunac Aldatu

Hiri senidetuac Aldatu

London ondorengo hiriequin senidetuta dago:

Halaber lanquide-hitzarmenac ere baditu ondorengo hiriequin:

Referenciac Aldatu

  1. London da era arautua, eta ez * London ( Euscalçaindiaren 38. araua )
  2. BBC Weather. London, Greater London: Averague conditions. .
  3. Met Office. August 2003 — Hot spell. .
  4. www.metoffice.gov.uc
  5. Met Office. Met Office: Climate averagues 1971-2000. .
  6. NOAA. NOAA .
  7. «888.246» , Berria , 2014-11-12
  8. Friendship agreement to be signed between London and Delhi. Mayor of London 25-7-2002 (Noiz consultatua: 23 February 2010) .
  9. Twinning agreemens. City of Johannesburg (Noiz consultatua: 28 August 2009) .
  10. Barfield, M. (March 2001). (PDF) THE NEW YORK CITY-LONDON SISTER CITY PARTNERSHIP. Greater London Authority (Noiz consultatua: 2009-10-26) .
  11. Shanghai Foreign Affairs. Shfao.gov.cn 2009-07-27 (Noiz consultatua: 2010-05-23) .
  12. Pequin, London establish sister city ties. Gov.cn 2006-04-10 (Noiz consultatua: 2010-05-23) .
  13. Mayors of London and Dhaca, Bangladesh sign friendship agreement. Mayor of London 10-9-2003 (Noiz consultatua: 23 February 2010) .
  14. .
  15. Les pactes d'amitié et de coopération. Paris.fr (Noiz consultatua: 2010-05-23) .

Campo estecac Aldatu