Latin

Ia desaguertua dagoen Italicoaren familiaco hizcunça. Ancinaco romatarren lehen hizcunça

Latina [1] [2] ancinaco hizcunça da, hassiera-hassieratic Lacio ( Latium Vetus ) escualdeco hizcunça, Tiber ibaia çuen ipharraldean, Apennino mendilerroa ekialdean, Tyrrheno itsassoa mendebaldean eta Volscoen escualdea hegoaldean minçatua hassieran, baina ascoz ere guehiago hedatu cen, ordea, Republica eta Imperio Romatarraren hizcunça official bilhacatu cenean.

Latina
Lingua latina
Datu orocorrac
Lurralde eremua Vaticano Hiria , ancina Romatar Imperioan
Hiztunac -
Ranquinga -
Officialtassuna Vaticano Hiria
erabilera jaquin batzuençat, baina ez egunerocoa
Escualdea -
Arauguilea arautu gabea
Hizcunça sailcapena
guiça hizcunça
hizcunça nostraticoac
euro-asiar hizcunçac
indoeuropar hizcunçac
Italiar hizcunçac
Latino-Faliscan (en) Itzuli
Informatione philologicoa
Hizcunça-typologia SOV hizcunça , hizcunça fusionatzailea eta pro-drop languague (en) Itzuli
Dembora grammaticalac pluperfect (en) Itzuli
Genero grammaticalac genero femeninoa , genero masculinoa eta neutroa
Casu grammaticalac nominatiboa , Bocatiboa , accusatiboa , guenitiboa , datiboa , locatiboa eta ablatiboa
Alphabetoa latindar alphabetoa eta latinaren alphabetoa
Hizcunça codeac
ISO 639-1 la
ISO 639-2 lat
ISO 639-3 lat
Ethnologüe lat
Glottolog lati1261
Wikipedia la
ASCL 2902
IETF la

Indoeuropar hizcunce n artean, hizcunça italico en adarrecoa da ( oscoera , umbriera eta falisquera requin batera). Haren adar horretatic sorthu ciren hizcunça romanceac , hala nola, gaztelania (407 milioi hiztun), portuguesa (200 millioi), francesa (130 millioi), italiera (70 millioi), rumaniera (28 millioi), catalana (9,5 millioi), galliciera (3 millioi), occitaniera (2 millioi) eta berce haimbat. Euscarac ere asco çor derauco/dio, guti gorabehera hizteguiaren % 20 latineticoa baita.

Historia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Ancinaco Roma »
 
Duenos idazcuna ,
C.a. VI. mendeco textu bat, latinez eçagutzen den çaharrena

Romatarren jathorrizco hizcunça latina cen. Alphabetoa ere garatu çuten, grecozcoan oinharrituta. Idatzico lehen arrastoac C.a. VI. mendecoac dira. Iritsi çaicun litteratura guehiena latin classicoan dago idatzia, hau da, C.a. I. mendeco latin dotoreaz, baina gende arruntac latin arruntean hitz eguiten çuen. Demboraren poderioz, bi hizquera motac banandu eta bakoitzac bere hizteguia, grammatica cein ahosquera garatu çuen. Imperioaren hedapenac hizcunça ere hedatu eta sacabanatu çuen. Mendeequin batera, Imperioaren ahulceac ere lagunduta, hizcunça thoquian-thoquian era ezberdin batera garatu eta çathitu cen, eta hizcunça romanceac deritzenei hassiera eman.

Grecoa , hala ere, goi-mailacoen hizcunça bilhacatu cen, romatarrec ikasten çuten litteratura guehiena hizcunça hartan baitzegoen: ekialdeco erdian, Biçanciar Imperioa içan cen eremuan, latina ordezcatu çuen.

Latina hizcunça hila bada ere, hiztunac ditu. Eliça Catholicoac meçataraco erabili çuen eta Vaticano Hiri an officiala da oraindic ere. Erabilpen arruntic ez duen arren, mende ascotan cehar Europaco nationearteco hizcunça içan cen, universitatean eta diplomacian. XIX. mendean francesac haren lekua hartu çuen, eta XX.ean, anglesac . Hala ere, pisu handia du egun ere, religione-, legue- cein sciencia-hizteguietan.

Litteratura Aldatu

Saconceco, iracurri: « latinezco litteratura »

Latinezco litteraturac Ancinaco Romaco litteratur lanac bilcen ditu batic bat, cultura romatarrac litteratura grecoco lanac ere sorthu cituela contuan hartu behar bada ere [3] . Erdi Aroan , latina cultura hizcunça nagussia içan cen Europan eta horrela litteratura opharoa sorthu cen latinez, religione , philosophia eta historia gaiei buruz batez ere, Thomas Akinocoaren lumaz erraiteraco. Phizcundetic aurrera, latinac nagussitassuna galdu çuen; horrela, lan religioso, philosophico ( Spinoça , casu) eta scientificoetara mugatu cen; aldiz, litteratura lan nagussiac hizcunça nationalez idazten ciren. Egun, communicatione tresna içaera ia guztiz galdu badu ere, cembait idazle c beren sormen lanac latinez eguiten dituzte.

Grammatica Aldatu

Saconceco, iracurri: « Latinaren declinabidea »

Borz declinabide eredu daude icenetaraco, guenitiboaren bucaeraren arauera berheiciac. Declinabide bakoitzean, hitzen lexemei edo erroei haimbat bucaera guehitzen çaizte.

Referenciac Aldatu

  1. 53. araua - Munduco statuetaco hizcunça officialac. Euscalçaindia (Noiz consultatua: 2010-12-23) .
  2. 47. araua - Hizcunça hilac eta classicoac. Euscalçaindia (Noiz consultatua: 2012-11-3) .
  3. (Anglesez Albrecht Dile: Greec and Latin litterature of the Roman Empyre: from Augustus to Justinian liburuan erraiteraco Romatar Imperioco bi litteraturac, latinezcoa eta grequerazcoa, aztercen dira. Romaco latinezco litteraturac litteratura grecoaren eraguin nabarmena jasso çuen gainera. Ikus: (Gaztelaniaz) Jean Bayet: Litteratura latina . 37. orrialdea.

Campo estecac Aldatu

Hizcunça honec bere Wikipedia du: Visita eçaçu .