Carlomagno edo Carlos I.a Handia [1] ( latinez : Carolus edo Carolus Magnus ; 742 - Akisgran , 814co urtharrilaren 28a ) Francoen reguea içan cen 768 - 814 bitartean, Lombardiarren reguea 774 -814 bitartean, eta Mendebaldeco emperadorea 800 - 814 bitartean. Europaco sartaldeco ia lurralde christau guztiac batu cituen, eta Carolinguiar dynastiaren sorçailea içan cen.

Carlomagno
Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg
Holy Roman Empire Arms-double head.svg
Germaniaco Romatar Imperio Sanctuco emperadorea

800co abenduaren 25a - 814co urtharrilaren 28a
← valioric ez - Luis Erruquitsua
Lombardiarren reguea

774co uztailaren 10a - 814co urtharrilaren 28a
Desiderius (en) Itzuli - Bernard of Italy (en) Itzuli
Francoen reguea

768co urriaren 9a - 814co urtharrilaren 28a
Pepin Laburra , Carloman I.a - Luis Erruquitsua
Bavariaco duquea

Vicitza
Jaiotza Francoen Resuma 748co aphirilaren 2a
Herrialdea Carolinguiar Imperioa
Talde ethnicoa Francoac
Heriotza Akisgran 814co urtharrilaren 28a (65 urthe)
Hobiratze lekua Akisgrango cathedrala
Heriotza modua : eritassuna
Familia
Aita Pepin Laburra
Ama Betrada Laongoa
Ezcontidea(c) Himiltrude (en) Itzuli
Desiderata of the Lombards (en) Itzuli (770, 770 (egutegu gregorianoa) -  771)
Hildegard of Vinzgouw (en) Itzuli (771, 772 (egutegu gregorianoa) -  783)
Fastrada (en) Itzuli (783, 784 (egutegu gregorianoa) -
Luitgard (en) Itzuli (794, 794 (egutegu gregorianoa) -
Bicotequidea(c) Reguina (Carlomagnoren ohaidea)
Himiltrude (en) Itzuli
Madelgard (en) Itzuli
Guersuinda (en) Itzuli
Ethelind (en) Itzuli
Seme-alabac
Anai-arrebac
Leinua Carolinguiar leinua
Hezcunça
Hizcunçac latina
Jarduerac
Jarduerac monarcha eta soveranoa
Sanctuteguia
Urtharrilaren 18
Sinhesmenac eta ideologia
Religionea Romatar Eliça Catholicoa

Find a Grave: 6623 Edit the value on Wikidata
Karldergrossesignatur.jpg

Vicitza Aldatu

Pepin Laburra -ren semea cen. Aitac ez beçala, osso ikasqueta laburrac içan cituen. Hura hildacoan, resuma banatu cen Carlomagno eta Carloman anaien artean. Carlomagnoc Austrasia , Neustria eta Akitaniaren çath bat hartu cituen reguetzaraco; Carlomanec Akitaniaren gaineracoa, Alemania, Alsacia , Burgundia eta Septimania jass cituen. 771ean , Carlomanen heriotzaren ostean, haren lurraldeen jabe eguin cen, bere ilobac desjabetuta. Beraz, Francoen regue bakar bihurtu cen. Italian sarth eta lombardiarren lurraldeac conquistaturic, 774an Francoen eta Lombardiarren regue icendatu çuen bere burua.

Lupo II.a, Vasconiaco duquea memperatu eta Akitaniaco Resuma sorth çuen. Abd ar-Rahman I.a Cordobaco emirraren eta haren Zaragozaco governadore baten arteco liscarrez valiatuz, musulmanen conquista gueldiarazte saiatu cen. Horretaraco, Naffarroan cehar sarthu cen, aldi berean berce gudaroste batez Cataluniatic erasso eguiten çuela. Zaragozaraco bidean cihoala Iruñeco harresiac sunsitu cituen. Baina, Zaragozan porrot eguin ostean atzera cihoanean, Pyreneoac passatze ari cela, vascoiec Orreagan prestatutaco segadan erori cen, eta Carlomagnoren iloba Errolan , Bretainiaco Marcaco duque , hil cen guduan. Ondorioz, 778co abuztuaren 15ean bere armadaren atzeragoardia galdu çuen [2] . Guerthaquiçun hori eçusteco handia içan cen francoençat, eta hura estalcearren Errolanen cantua iceneco cantu epicoa asmatu çuen Turoldec . Eguinhardo Carlomagnoren biographoac IX. mendean hurrengoa idatzi çuen:

Wikitecan bada UEUren liburu batetic atherataco textu çathia: Eguinhardo-ren Vita Caroli Magni
Liburu ossoa: Euscal Herrico Erdi Aroaren Historiaraco documentu idatzi eta graphicoen iruzquin-ereduac
« Sajoien aurka ethengabe, eta ia atsedenic gabe borrocatzen cen bitartean, mugaco lekuric strategicoenetan goarnicioac cocatu ondoren, Espainia-ra abiatu cen escura ceduzcan indar guztiequin; eta, Pyreneoac iragan eta guero, eta aurkitu cituen gothorleku eta gaztelu guztiac memperatu cituenean, gudalosteac osso-ossoric eta uquitugabe ceduzcala itzuli cen, salvuespen batequin: Auñamendien gailurrean bertan, itzuleraco bidean jadanic, Vascoinen cithalqueria bere larrutic eçagutu behar içan bait çuen. Ceren eta, armada lasai-lasai cihoanean, ilara lucean, passabidearen estuasunac escatzen çuen beçala, Vascoinac, mendiaren gailurrean celatan ceudelaric —passabideco berce nehon baino itchiagoa bait da han basoa, eta aproposa, beraz, lekua trampac jarceco— eta goitic beheranz ethorriz, sacanaranz bulçatu çuten azquen-azquenean cihoan bagajea eta baita aurrecoen babes modura erretagoardian cihoacen tropac ere. Eta behin battalian gurequin sarthu cirenean, azqueneco guiçona ere hil eguin çuten, eta harrapaquina lorthu ondoren, gauaren ilhuna lagun, sacabanatu eguin ciren bizcor-bizcor. Eguinquiçun honetan beren alde eduqui çuten Vascoinec ez bakarric armamentuaren arhintassuna, baita guztia guerthatu ceneco lekuaren thaiuera berhecia ere: Francoei, aitzitic, contra guerthatu citzaien —Vascoinac baino ascoz ere gutiago eta ahulago içaiteraino— bai ceramaten armamentuaren astuntassunac, baita etsaiac baino beherago cocatuac egoitea ere. Battalia honetan hil ciren Eguiardo senescala, Anselmo conte palatinoa eta Roldan, Bretainiaco marcaco prefectua ere, berce ascoren artean. Eta porrot honec ecin içan çuen berehala mendecatua içan, ceren eta etsaiac, erassoa burutu ondoren, halaco moldez sacabanatu bait ciren, ecen non bilhatu eta aurkitu citezqueen jaquiteco aztarnaric ere ez çutela utzi. »

[3] . Textu ossoa iracurceco Wikisourcen duçu escuragarri


Pirinioen hegoaldean musulmanac guerarazteco segurtassun-eremua eçarri çuen, Hispaniaco Marca , eta Bretainian gauça bera eguin çuen Ipharraldeco herrien aurka, Bretainiaco Marca ( 789 - 790 ). Bavarian manupecotassun eçarri ( 787 ), Saxonia annexionat ( 799 ), eta frisiarrac ( 785 ), Panoniaco abaroac ( 791 - 796 ) eta saxoiac ( 804 ) garhaitu eta christautu cituen. Francoen resumaren çabaldunde ethengabeagatic, Aita Sanctuari escaini ceraucon babesagatic, eta harc Byzancico emperadoreari contrajarceco Mendebaldean berce emperadore bat içaiteco çuen nahiagatic, 800 . urtheco Gabon egunez , Leon III.a aita sanctuac Mendebaldeco emperadore koroatu çuen Carlomagno.

Mendebaldeco Imperioa icenez berceric ez cen, ordea, Romaco Imperioaren jarraipen; batassunic ez baitzuen, içan ere; moldez anhitza cen, francoa guehiembat, eta christatutassunean (Carlomagnoc «Jaincoac koroatua» deithu ceraucon bere buruari) eta Europaco indar orecan cituen bi oinharriac. Conquista aldia buruturic, bere mendeco lurraldeac, Hispaniaco Marcatic Danubio eta Elba ibaietaraino, eta Italiar peninsulatic Danimarcaraino , antholatze ahaleguindu cen. Regue absolutua içan cen, çaldun francoen arteco aholculari batzar bat baldin baçuen ere; «Jaincoac koroatua» deithu ceraucon bere buruari; berac icendatzen cituen aphezpicuac eta abadeac; berac deithuta bildu ciren concilioac , eta berari fideltassuna cin eguitea imposatu cerauen/cien persona libre guztiei. Conquista leku bakoitzean contherria antholatu çuen, eta legueac araudi batean bildu cituen.

Berçalde, Carolinguiar Phizcundea deithutac berphizcunde cultural garrancitsuaren bulçatzailea içan cen. Içan ere, bere jaureguian escola bat sorthu çuen, monasterioetan arte-lanteguiac ugaldu cituen, eta garaico jaquinsuac bilcen ahaleguindu cen: Alcuino Yorkecoa , Petri Pisacoa , Paulo Diaconoa , Eguinhardo ... Nekaçaritza, industria eta merkataritza sustatu cituen. Hala, bada, alde batetic christautassuna hedatu çuen; bercetic, Ekialdearequin merkataritza harremanac berrabiaraci cituen. Hil aurretic, 813an , Ludovico Pio semea koroatu çuen. Eguinhardoc idatzi çuen Carlomagnoren biographia.

Ondorengoac Aldatu

Carlomagnoren 10 emazte eta ohelagun eçagutzen dira; haietaco çorcirequin 20 seme-alaba içan cituen.

 
Carlomagno, Albrecht Düreren margolana, 1512, Germanisches Nationalmuseum, Nuremberg
Data Bicotequidea Seme-alabac
768 Himiltrude (ohelaguna edo emaztea)
769 Désirée Lombardiacoa (emaztea)
771 Hildegarde Vinzgaucoa (emaztea)
  • Carlos Gaztea (772 aldean–811)
  • Adelaida (774an hila)
  • Rotrude (775 aldean–810eco ekainaren 6a), Rorgon I.a Mainecoarequin ezcondua
  • Pepin (777-810), Italiaco reguea
  • Luis Erruquitsua (778-840), Mendebaldeco emperadorea
  • Lotario (778-779), Luisen anaia biquia
  • Berta (779 aldean– 823), Saint-Riquierco abade Anguillbertoren emaztea
  • Guisela (781–814 ondoan)
  • Hildegarda (782-783)
783 Fastrada Franconiacoa (emaztea)
  • Théodrada (785 aldean–853 aldean), Argenteuilgo abadesa
  • Hiltruda (787 aldean jaioa), Faremoutiersco abadesa
794 aldean Luitgarda Alemaniacoa (emaztea)
? Madelgarda (ohelaguna)
  • Rothilda 790 aldean–852), Faremoutiersco abadesa
? ? (ohelaguna)
  • Rothaida (784 aldean–814 ondoan)
? Guerswinda Saxoniacoa (ohelaguna)
  • Adeltruda
800 aldean Reguina
  • Drogon (801-855), Metzeco aphezpicu
  • Hugües (802-844), Luis Erruquitsua -ren canceller-ordea
806 aldean Adelinda
  • Thierry edo Teodorico (807–818 ondoan)

Referenciac Aldatu

Wikimedia Commons en badira fichategui guehiago, gai hau dutenac: Carlomagno