Iraqueco Guerra , Bigarren Golkoco Guerra edo Iraqueco Occupationea Iraquen , alde batetic, eta, bercetic, Ameriquetaco Statu Batuac eta Resuma Batua buru cituen nationearteco alliançaren arteco 2003an phiztutac guerra içan cen. AEBetaco eta Resuma Batuco tropec (berce herrialdeen armadac ascoz chiquiagoac baitziren) aise garhaitu çuten Iraqueco armada officiala eta egun batzuen buruan herrialdea occupatu ahal içan çuten. Hala ere, haien contraco resistenciac uste baino guehiago irauten du, gaur egun ere invaditzaileen aurkaco ekinçac burutzen baitu. Gathazca armatua 2003co marchoaren 20an hass cen eta 2010eco abuztuaren 19an amaitu cen, azquen militar statubatuarrec Irac utzi çutenean. [4] Guztira, Iraqueco Armadaco 4.895-6.370 militar, [referencia bhar] coalitioe invaditzaileco 4.800 gudari [3] eta 116.903 iraquiar civil [3] hil ciren.

Iraqueco Guerra
Terrorismoaren aurkaco guerra
Iraq header 2.jpg
Iraqueco Guerraren irudiac
Data 2003 - 2011 [1]
Lekua Irac
Emaitza
  • Iraqueco invasionea
  • Saddam Husseimen alderdiaren camporaqueta eta bere executionea
  • Atzerrico terrorismo operationeac Iraquen
  • 2005eco hautescundeac
Gudulariac
MultinationalForce-IraqDUI.svg Coalitioe Indarrac

Berceac

Flag of the Ba'ath Party.svg Baath
Irak Iraquia insurjencia
Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg PCC
Flag of al-Qaeda in Iraq.svg Al Caida
Buruçaguiac
Ameriketako Estatu Batuak Tommy Francs
Ameriketako Estatu Batuak Ricardo S. Sanchez
Ameriketako Estatu Batuak Georgue Casey
Ameriketako Estatu Batuak David Petraeus
Erresuma Batua Brian Burridgue
Irak Nuri al-Maliqui
Flag of the Ba'ath Party.svg Izçat Ibrahim ad-Douri
Flag of al-Qaeda in Iraq.svg Abu Musab al-Çarqawi
Flag of al-Qaeda in Iraq.svg Abu Ayyub al-Masri
Flag of Iraq, 1991-2004.svg Saddam Hussein
Flag of Iraq, 1991-2004.svg Muqtada al-Sadr
Indarra
1.000.000 gudari 200.000 gudari
Galerac
4.734 hildaco militar [2] 4.895-6.370 hildaco militar
116.903 hildaco civil [3]

Icena Persiar Golkotic dathorquo .

Sorrera Aldatu

Georgue W. Bush AEBetaco presidenteac 2002an cioenaren arauera, 2001eco irailaren 11co attentatuz guerozti , Iraquen AEBequico gorrotoac nahiz sunsipen handico armac lorceco guthiciac AEBetaco ahulecia areagotzen çuten, eta, beraz, Irac desarmatzea lehentassun bihurtu citzaion.

Natione Batuen Eracundeco Segurtassu Conseiluco 1441 ebazpenac, 2002co açaroaren 8an vozcatuta, Irac statuari berriz behatzaileac onhar citzan eta aurreco ebazpen guztiac bethe citzan escatzen ceraucon. Iraquec hala eguin çuen arren, 2003co aurrealdian, Bush presidenteac cein Tony Blair lehen ministroac adiaraci çuten Iraquec MBEco ikuscatzaileei lana oztopatzen cerauela eta artean ere debecatutaco armac gordetzen cituela. Berce aguintari batzuc, tartean Franciaco Jacques Chirac edo Alemaniaco Guerhard Schröder , saiatu ciren, behar adina dembora emanda, ikuscapenac ugalcen, Iraquec cooperationea areagotuco çuelacoan.

Hala eta guztiz ere, marchoaren 16am Britainia Handico eta Espainiaco lehen ministroen babesa lorthu çuen [5] eta marchoaren 17an , MBEco ebazpenen babesic gabe eta Segurtassun Conseiluco ahaleguin diplomaticoac alferricacotzat jota, Georgue W. Bushec diplomaciaren garaia bucatu cela adiaraci eta herrialdea 48 ordutan uzteco ultimatuma luçatu ceraucon Saddam Husseini .

Guerra campaina Aldatu

Saddam Husseinec escaera horri mucin eguin ostean, marchoaren 20an , goiceco 5:34an (thoquico ordua) AEBetaco eta alliatuetaco tropec Iraqui erasso ceraucoten/cioten. Egun batzuen buruan, Cuwaitic ather ciren indar armatuec Iraqueco hiri nagussiac hartu cituzten. Beldurrac beldur, atzera eguin çuen armada iraquiarrac ez çuen ia-ia herrialdeco azpieguituraric caltetu, eta ascoc invaditzaileei aurre ez eguiteco deliberoa hartu çuten.

Hegoaldeco Iraquen, Baath alderdico quidee eracutsi çuten resistenciaric handiena. Erdialdean, Republicaco Guardiac –ongui armatutaco talde paramilitarrac- atzera eguin çuen hiriburua defendatu ahal içaiteco. Ipharraldera eguin ahala, resistencia indarsuagoco eremu populatuac ceharcatu behar içan cituzten, aurrerapena nolabait Baghdadetic 95 kilometrotic atzeratuz. Aphirilaren 4an Bagdadeco nationearteco aeroportua hartu çuten, eta, aphirilaren 9an , hiriburuco resistencia bertan behera gueratu cen. Iraquiarrec, batzuetan gogotsu aritu arren, guehienetan bururic gabe jardun çuen. Egun berean, britainiarrec Basora hiria hartu çuten.

 
Campainaren nondic noracoa.

Ipharraldean, halere, berce fronte nagussi bat irequitzeco planac deuseztatu ciren Turkiaco governuac AEBetaco armadari herrialdea ceharcatzea debecatu cerauconean. Nolanahi ere, airez igorritaco tropa batzuc kurduen controlpean cegoen ipharraldean paratu ciren, eta pexmerga gudari kurduequin bat eguin çuten ipharraldeco hiri nagussiac harceco: Carcüc ( aphirilaren 10ean ) eta Mosul ( aphirilaren 11n ). Ticrit , Saddam Husseinen jaiolekua eta herrialdeco azquen resistencia-gune garrancitsua, aphirilaren 13an erori cen americarren escuetara. Hurrengo egunetan loyalistec jarraitu ceraucoten/cioten borrocatzeari, baina maiatzaren 1ean , Georgu Bushec borroca amaitutzat eman çuen, USS Abraham Lincoln hegazquin-oncian cegoela.

Guerra ondocoa Aldatu

Saddamen aguintaldia amaitu beçain laster, Iraqueco hiri nagussietan borthizqueria phiztu cen. Hassiera batean governuco eta institutione publicoetaco bulegoac cein eraiquinac arpilatu ciren. Crimen arrunt horri berehala aguinte berriaren contraco guerrila erassoac guehitu citzaizquion. Leguea eta ordena berreçarcea conquistatzaileen ataçaric neketsuena bilhacatu cen.

 
Saddam Husseinen statua bat eraistear.

Guerraco operatione arruntec AEBen bothere militarra berriro ere eracutsi baçuten ere, guerra ondocoac guerrillaren aurka ohico armadan baten araçoac açaleratu ditu. Içan ere, hurrengo urtheetan ugariac içan ciren armada invaditzaileen aurkaco erassoac, baita bertaco communitateen aurkacoac ere. Guerra ondocoan invaditzaileec pairatu dituzten hildacoen copurua guerracoa baino handiagoa da. Hildaco iraquiarrei dagoquienez (bai resistenciacoac, bai civilac), çaila da copuru cehatza emaitea, baina invaditzaileena baino altuagoa bada nehondic nehora.

Horiec horrela, 2004tic Iraque ceuden coalitionearen indarrac 160 000 lagunecoac baino handiagoac ciren, hau da, AEBen armadaren herena edo Franciaco armada hirur halaco. AEBetaco cein Anglaterraco armadec ekinça offensivoac burutzeco escubidea içan arren eta sorthu berri den Iraqueco armadaren eta policiaren lagunça içan arren, ez dute lan erraça içan Iraquen borthizqueria gueldiarazteco. Nolanahi ere, azquen bolada honetan erassoac urritu direla badirudi.

Saddam Husseinen atchiloqueta eta ephaiqueta Aldatu

Coalitioneco indarrec Saddam Husseinec herrialdea utzi çuelacoan ceudela erran arren, 2003co abenduaren 13an , AEBetaco infanteriaco 4. divisioneco 600 bat lagunec atchilotu eguin çuten al-Daous-en, Ticritic hurbil, ezcutatuta cegoela.

 
Saddam Hussein atchilotutacoan

Saddam Husseinen ezcutalekua lur azpico çulho bat cen, sarbide estu bat ceducana. Bertan, 750 000 dolarreco maletina, pistola bat eta bi kalashnikov baceduzca ere, ez çuen resistitzeco imincioneric eguin atchilotzeracoan. Handic gutira, ezcutalekuaren eta medicu militar batec aztercen çuen Saddam Hussein biçardunaren irudiec mundu ossoari bira eman ceraucoten/cioten laster batean. Paul Bremerrec , AEBetaco proconsulac, "We got him" (Badaducagu) erranda jaquinaraci çuen berria horretaraco proprio eguinico prensaurrecoan.

Horren ostean Iraquen bertan ephaitu çuten, berceac berce, guiçateriaren aurkaco crimenac lephoratuta. Ephaiquetan cehar, munduco haimbat thoquitaco advocatu-elkarteec ephaiqueta salhatu çuten. Içan ere, Saddam Husseinen hirur advocatu defendatzaile hil cituzten. Bi urthe gueroago, 2006co açaroaren 5ean , berceac berce 1982an Duyail herrixcan 148 xii hilceagatic 1988co Halabjaren aurkaco erasso chimicoagatic, edo 1991co xiien matchinada borthizqui çaphalceagatic, hilcera cigortu çuten ephaileec. Abenduaren 30ean urkatu çuten.

Guerraren amaiera Aldatu

2010eco otsailaren 17an AEBetaco Defensa Idazcariac, Robert Gatesec , "Iraquia Ascatassuna Operationea" 2010eco irailaren 1eraco amaitutzat eman çuen eta "New Dawn Operationea"-c ordezcatu çuen. [6]

Ondoren, abuztuaren 2an Barack Obama AEBetaco presidenteac operatione militar guztiac abuztuaren 31raco amaitutzat eman cituen eta azquenic statubatuar soldadu guztiac 2010eco abuztuaren 19an Irac utzi çuten. Ordutic aurrera lagunçaraco unitateac gueratu ciren, erasso unitate bakar bat ere ez cen gueratu. [7] [8]

Criticac Aldatu

Lehenengo Golkoco Guerran ez beçala, bigarren horco horretan ez cen osso alliança çabalic bildu Saddam Hussein eta Baath alderdia botheretic erausteco. Munduco leader batzuec guerra babestu baçuten ere, Europaco cein Ekialde Hurbileco eritzi publicoec ia aho batez arbuiatu çuten. Arabiar francoren ustetan, gainera, Islamiarraren contraco imperialismoan berce aurrerapauso bat baino ez cen.

AEBetatan, guerraren contraco protestac hiri batzuetan egon baciren ere, inquestec ekinça militarraren aldeco jarrera eracusten çuten bai guerra baino lehen baita guerthatzen ari celaric ere. Batzuetan, guerraren gaineco eritziec ez çuten bat eguiten alderdi traditionaleco ikusmoldeequin. Içan ere, escuineco batzuec ez dituzte begui onez ikusten internationalismoaren aldeco urrhatsac; eta ezquerreco batzuen ustez, Saddam Husseinen guiça-escubideen ethengabeco urraqueta cela causa, guerra cilheguizcoa cen.

Alabaina, guerrillaco erassoac ugaldu ahala, Bushec guda amaitutzat jo baçuen ere, guero eta americar guehiagoc çalançan jarri cituzten guerraco helburuac nahiz burutzeco moduac; batic bat sunsipen handico armac, guerraraco justificatione nagussia hain çucen ere, aurkitzen ez cituztelaco.

Ikus, gainera Aldatu

Referenciac Aldatu

Bibliographia Aldatu

Campo estecac Aldatu