Inflationea eph jaquin batean emaiten den ondassun eta cerbitzuen precioen maila orocorraren igoerari deritzo. Champon baten eros ahalmenaren galera islatzen du. Ondassun eta cerbitzuen precioac igo ahala, diru unitate bakoitzarequin ondassun eta cerbitzu gutiago escura daitezque. Aleguia, soldatac edo, orocorrean, diru sarrerac inflationearen maila berean guehitzen ez badira, erosteco ahalmena galcen da. Precioen igoera baino, precio jaitsiera orocorra içaiteari deflationea deritzo (inflatione negativoa).

Munduco herrialdeetaco inflationea 2019an

Neurqueta Aldatu

Inflationea precio igoeraren neurri statistico bat denez, ohicoan precio-indice baten bidez neurcen da. Arruntena, Consumoco Precioen Indicea (CPI) da: demboran fincoa den erosqueta sasqui baten precioen batez berceco aldaqueta, urthe-arteco tasan. Statistican Laspeyres deritze mota hortaco indiceei. CPI indiceec [1] herrialde bakoitzean guehien consumitzen diren ondassun eta cerbitzuac bilcen dituzte: Hego Euscal Herriraco INE c fincatzen du referenciazco consumo sasquia [2] eta Iphar Euscal Herrian INSEE c; Euroguneraco indice harmoniçatua arguiataratzen du Eurostat eracundeac. Consumo sasquian ondassun edo cerbitzu bakoitzari pisu ezberdina aithorcen çaio, consumoan duen garranciaren araueracoa eta ponderatione edo pisu horren arauera calculatzen da precioen batez berceco aldaqueta. Inflatione tasa deithu ohi çaio Consumoco Precioen Adiarazleac demboran dituen aldaquetei. Erosqueta sasquia bera ere tarteca egoquitu eguiten da, consumo ohituretan emaiten diren aldaquetac islatuz, ondassun eta cerbitzu batzuc baztertuz eta berriac sarthuz, edota sasquian duten pisu relativoac aldatuz.

Barne Productu Gordina ren deflatorea (Ekoizlearen Precio Indicea ere deithua) inflationea neurceco ohico berce neurri bat da. Consumo sasqui jaquin batera mugatu ordez, economia batean urthe batean ekoiztu diren ondassun eta cerbitzu guztien igoera harcen du contuan. Indice çabalagoa da baina, horrexegatic, neurqueta çailagoa da eta maiztassun chiquiagoz eguin daiteque.

Indice motac: azpico inflationea Aldatu

Cembait neurquetetan consumo sasquitic energia eta landu gabeco elicagaiac kencen dira, gai horien precioac osso ecegoncorrac içan daitezquelaco ephe laburrean, bai nationearteco merkatuengatic, bai eguraldi-baldincequico mempecotassunagatic. Aldacortassun handi hori saihestuz calculatzen den inflationeari azpico inflationea deritzo, CPI orocorra baino adiarazle egoncorragoa.

Inflationearen eraguinac, estanflacioa eta hyperinflacioa Aldatu

Inflationeac eraguin positivo nahiz negativoac içan ditzaque economian. Negativoan artean daude champonaren balerauco/valio reala gutitzea, eta aurreztu nahiz invertitzeco phizgarriac gutitzea. Horren cergatia, ethorquiçunean diruac içanen duen valioaren gaineco ciurgabetassunean edota ondassunen escasian dago. Eraguin positivoen artean dago consumoaren phizgarri dela, edo içan daitequela.

Economia monetarista deritzan pensamendu corrontearen arauera, inflatione tasa handien eta hyperinflacioaren eraguilea diru escainçaren guehieguizco hazcundea da. Hori dela medio, Europaco Bancu Centrala c (EBZ) eta berce haimbat bancu central ec, precioen guehieguizco hazcundea mugatzeco asmoz burutzen duten euren moneta politica. Inflationea neurri jaquin baten vueltan mantenceco helburua dute, jardun economicoa babeste aldera.


Estanflacioa Aldatu

Estanflacioa deitzen çaio inflatione altuaz gain, hazcunde economico mothela edo hutsala eta, ondorioz,langabecia handia bateratzen dituen egoeraric.

Hyperinflacioa Aldatu

Hyperinflacio deritzo inflatione osso altuco eçohico egoera bati. Inflatione handico sorguingurpila da, precioen controlbaco hazcundearen eraguile. Adibidez, hilabethe batean precioec %50 gora eguiten badute, urthe arteco tasan % 13.000coa liçateque inflationea.

Jardun economico normala erabat nahastu, baldinçatu eta deuseztu deçaque neurrigabeco inflatione egoera batec, hilabetheetan baino, aste, egun edo are orduetan balerauco/valio galera pairatzen baitu champonac. Horrec agente economicoen ondassun eta cerbitzu escaria azcarcen du, diruac balerauco/valio gal deçan baino lehen nahi baitute ondassun edo cerbitzurren bat lorthu eta, era berean, inflatione handiagoa bulçatzen du escari horrec berac. Horrec, economiaren ahalmen producticoa deuseztu deçaque eta baita diruaren erabilera bazter utzi eta truquera jotzea ere, honec dituen eraguincortassun araçoequin. Ohicoan, hyperinflacioa sorcen da governu batec diru jaulquipen hutsez estalcen baditu bere gastuac, bercelaco controlic gabe, behar bercelaco diru-sarreraric ez duelaco.

Adibide bat, Alemaniaco hyperinflacioaren ondorioac Aldatu

 
Hyperinflacioa Alemanian, 1923an

Azpico textuco azquen paragraphoan ondo açalcen ditu inflationeac guiçartean içan ditzaquen ondorio latzac. Horren adibidetzat jotzen dira Alemania n XX. mende hassieran vicitacoa (hamarcada lucez gogoratua eta Alemaniaco Bancu Centrala (Bundesbanc ) inflationearen aurkaco sutsu bihurtu çuena), edota Latinoamericaco cembait herrialdeetan XX. eta XXI. mendean vicitacoac, Argentina edo Venezuela n casu:

« Ruhren occupationea arte, inflatione-politicaren quezca nagussia langabecia cen. Orduan, langabecia erruz hassi cen, eta nationetassun-izpirituaren berphizteac neurri batean haren ondorioac arhindu bacituen ere, inflationeac nehoiz baino indar handiagoa çuen (...).

Delictu chiquiac, etsipenezco delictuac, edonon guerthatzen ciren (...). Alemaniaco leku guehienetan, teilatuetaco hodiac desaguercen hassi ciren, gauez. Gasolina ere autoen tanquetatic athera eguiten çuten, gomac valiatuz. Truquea bihurtu cen merkataritza moduric ohicoena, eta metallac nahiz erregaiac erabilcen hassi ciren, ohico dirutzat eta ordainquetac eguiteco. Cinemaraco sarrera batec ikatz çathi bat balerauco/valio çuen. Bottilia bat petrolioarequin alcandora bat erossi citequeen, eta alcandora batequin familia batec behar cituen patatac eros citezqueen. 1922. urthean, Herr von der Ostenec hilean libera erdi bat gurin behar çuen bere lagun baten etchea ordainceco, provinciaco hiriburuan ; baina 1923co udan, jada libera ossoa ordaindu behar çuen. " Erdi Arora itzulcen ari guinen", erraiten çuen Erma von Pustauc.

(...) Laphurreta içan cituzten merkatari batzuc ohartu ciren laphurrec eramandaco diru-çorro eta maletetaco billeteac lurrean bota/votata utzi cituztela.

»


Inflationearen eraguileac Aldatu

Ez dago inflationearen jathorriari buruzco theoria bakar bateraturic. Inflatione altua edo baxua eraguin deçaqueten factore ezberdinac daude. Ondassun eta cerbitzuen escariaren gorabeherac, hornicunça-gaien costuenac (lehengaiac, energia, soldatac, eta abar), diru escainçaren hazcundea bera eta baita inflationearen gaineco expectativac ere. Economiaco agente ezberdinec inflationeaz dituzten expectativac garrancitsuac dira, casu soldata negociaquetetan edota consumo erabaquietan. Horregatic, bancu centralac inflatione-expectativen gainean eraguiten ere saiatzen dira.

Diru escari eta diru escainça ren gorabeherec inflationean eraguiten dute. Guehieguizco escainça içan daiteque goranzco eraguile, baina diru escariaren jaitsiera azcar bat ere bai, capitalen ihesa guerthatzen den casuetan. Hala guerthatzen da, adibidez, herrialde bateco economian edo champonaren gaineco mesfidança hedatzen denean: herrialdeco champonaren devaluationea eraguiten du horrec (sendoagotzat jotzen diren dibisen escaria handitzen da) eta importationeen garestitzearen bidez, herrialdeco inflationea handitzea dakar horrec.

Gaur egun, bancu centralec champona jaulquitzeco monopolioa içaite dute eta pensaera corronte nagussiac inflatione chiqui eta egoncorra içaitea hobesten du (positivoa, bethi ere). Moneta politica erabliz, theorian, atzeraldi eta goraldi economicoac leundu daitezque, lan merkatuan crisi garaietan egoquitzapenac azcartuz eta liquidecia-trampa sorceco auquera murriztuz. Horretaraco, moneta aguintaritzac (bancu centralec) champonaren jaulquipena controlatzen dute, bai dibisen salerosqueta bidez, bai bancu commercialen reservetan eraguinez eta bancuei escaincen çaizten gordailuen precioan eraguinez.

Inflationea jathorri edo cergatiaren arauera Aldatu

  • Moneta politica gatico inflationea : bancu centralaren politiquec eraguindacoa. Diru-jaulquipena economiaco diru-escari reala baino guehigo hazten bada ephe batean, champonaren eros ahalmena chiquituco da eta precioac, moneta unitate guisa adiaraciac, igo eguinen dira.
  • Consumo edo escari inflationa : escari eta escainça legueare araueracoa. Ondassunen escaria, productione edo importatione ahalmenaren gainetic hazten bada, precioac igo eguiten dira.
  • Costu inflationea : lehengaien (edo soldaten) garestitzeac eraguinda, ekoizleac, dirua edo irabaci marginac ez galce aldera, salmenta precioac igotzen dituenean guerthatzen da.
  • Inflatione expectativec eraguindaco inflationea : languilee inflationea igotzea spero dutenean, eros ahalmenic ez galceco, soldata igoera handiagoac escatzen dituzte. Soldatac igotzeac, costu inflationea bulçatzen du.

Referenciac Aldatu

  1. «Euscal AEco CPI» eu.eustat.eus (Noiz consultatua: 2019-10-14) .
  2. «Sección prensa / Índice de Precios de Consumo (IPC)» www.ine.es (Noiz consultatua: 2019-10-21) .


Campo estecac Aldatu