Hondarribia

Guipuzcoaco udalerria

Hondarribia , Guipuzcoa ipha -ekialdeco udalerria da, Chingudico ezquerraldea cocatua, Bidassoa ibaia itsassoratzen den lekuan, eta Iphar Euscal Herriarequico nahiz Laphurdirequico mugan. Içan ere, parez pare du Bidassoaren berce aldean —ekialdean— Hendaia .

Hondarribia
  Guipuzcoa , Euscal Herria
Fontarrabie depuis Hendaye 2012.jpg
Hondarribia, Hendaiatic ikussit .
Pendonfuenterr.gif Coat of Arms of Hondarribia.svg
Administrationea
Statua Espainia
Erkidegoa Euscal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Guipuzcoa
Escualdea Bidasso Beherea
Icen officiala Hondarribia
Posta codea 20280
INE codea 20036
Herritarra hondarribiar
Ecicena biquingoac
Cocapena
Coordenatuac 43°21′45″N 1°47′29″W
Açalera 28,63 cm²
Garaiera 16 m
Distancia 19 cm Donostiara
Demographia
Biztanleria 16.852 (2021)
Red Arrow Down.svg −29 (2020)
Densitatea 588,61 bizt/cm²
Hazcundea
(2003-2013) [1]
Green Arrow Up.svg % 8,4
Çaharce tasa [1] % 21,27
Ugalcortassun tasa [1] ‰ 48,05
Economia
Jarduera tasa [1] % 77,92 (2011)
Genero desoreca [1] % 7,13 (2011)
Langabecia registratua [1] % 8,75 (2013)
Euscara
Euscaldunac [1] % 58,67 (2010)
Caleco erabilera [2] % 24.6 (2016)
Etcheco erabilera [3] % 46.06 (2016)
Datu guehigarriac
Sorrera 1203 Donostiaco Forua
Webgunea http://www.hondarribia.eus
Hiri senidetuac Peníscola

Mugaquide dituen Irun eta Hendaiarequin batera Chingudico metropoli-eremua ossatze du, 90.000 biztanle dituena eta Espainia eta Francia statuen artean banatua. 1203an Alfonso VIII.a Gaztelacoac hiribildu titulua eman ceraucon, eta Donostiaco Forua.

17.092 biztanle cituen 2016. urthean. Haren jarduera nagussiac cerbitzu sectorea, tourismoa , arrança eta nekaçaritza dira. Haren cocagune strategicoagatic, bertan gaztelu bat eraiqui çuten eta hessi batez inguratu, hiri-erdiguneac bere Erdi Aroco urbanismoa gorde du urtheen joanean. Alde Çaharretic campo dago Portu auçoa , arrançaleen auçoa.

Guipuzcoaco tourismo, aisialdi eta ophorgune garrancitsu içaiteaz gain, udalerrian Donostia-Hondarribia aeroportua dago.

Icena Aldatu

Udalerriaren icen officiala, Hondarribia (bertacoen hizqueran, [4] Hondarbi edo Hondárbi(y)a ), « hondar » eta « ibi » hitzen elkarquetatic lethorque, eta historialarien arauera ancinaco herriaren cocalekuarequin cerikussia içan deçaque.

 
1335co Hondarribico ciguilua, irudico baleac udalerrian vale-arrançac çuen berebicico garrancia argui adiarazten du.

Historia cehar haimbat modutan idatzia içan da, tartean Hundarribia , Ondarribia edota Ondarrabia . Idatzizco registro çaharrena XII. mendean aguercen da, aldiz, gaur egungo aldaera lehembicico aldiz XVIII. mendearen amaieraco aguiri batean aguercen da.

Berce theoria baten arauera, icena gascoitic lethorqe , ancinaco gascoiz « hond » hitzac «ithurri» erran nahi baitu eta « arrabia » hitza francesezco « ravine » hitzaren parequidea da, hots «labar» edo «amildegui». [5]

Romancerazco Fonterrabia edota Fuenterrabía icenec XVIII. mendean jathorri dute, Fontem Rapidam icendapenean.

1980an , Hondarribico Udalac erabaqui çuen udalerriaren icen officiala hizcunça gucietan Hondarribia içanen cela. 1989tic aurrera Hondarribia udalerriaren icen bakarçat onhartua da, eta bide seinale nahiz aguiri gucietan icen bakar hori aguercen da.

Herritarrac hondarribiarrac dira. Bertaco çaharrec eta gazte ascoc ere euscaraz herriari Hondarbi eta Hondárbi(y)a erraitn deraucote/diote, [4] eta herritarrei hondarbitar . [6] XX. mende erdialdean-edo Irungo euscaldunec Honddarbi erraitn hassi citzaizquion, eta horren eraguinez, euscarazco - dd - bustidura ahoscatzen ez cequitenac gaztelaniaz Honyarbi eta Oñarbi ere erraiten hassi ciren. Ahoscatze traquets hori arrunt çabaldu denez, azquenaldian cembait euscaldunec ere Honddarbi deitzen deraucote/diote, eta herritarrei honddarbitar . Berçalde, herritarrac biquingoac ecicenaz ere eçagunac dira, berriquitan asmatutaco historio batec dioenez biquingoen erassoaldie ondorioz hondarribiarren artean inguruco udalerrietaco biztanleen artean baino ilehori guehiago omen dago eta. Aitzitic, biquingo ecicen hori jathorriz portuarrei –Portu edo erdarazco La Marina auçoco vicilagunac– bakarric eransi içan çaizte, baserritarrei eta caletarrei ez.

 
Hondarribia, Hendaia eta Chingudico aireco ikuspeguia.

Geographia Aldatu

 
Hondarribiaren NASAren satellit bidezco ikuspeguia.

Hondarribia Chingudi badiaren mendebaldean cocatua dago. Badia hau Bidassoa ibaiaren bocaleac ossatzen du eta Iphar Euscal Herria eta Hego Euscal Herria nahiz Guipuzcoa eta Laphurdi arten luçatzeaz gain, bere azquen çathia Espainia eta Francia statuen arteco muga da. Badia honen inguruan Hondarribia (mendebaldea), Irun (hegoaldea) eta Hendaia (ekialdea) udalerriac daude, hiruec Chingudico metropoli eremua ossatze dutelaric.

Ancinaco Hondarribiaren cocalekua badiaz gaindico muino batean cegoen, nahiz eta gaur egun udaquerria inguruco lur lauetara ere hedatu den. Hurbileco lursail hauec ancina padurac eta hondarçac ciren, baina idortuac içan ondoren bertan baratzac jarri ciren. Gaur egun demographia nahiz etchevicitza berrien eraicunçareen pressionepean daude. Halere, bertan ancinaco eremuaren aztarnac, nahiz cembait cinguira eta canal ere mantendu içan dira. Hego-ekialdean udalerria garaiera chiquico muino baxuez ossatutaco eremu batean cehar hedatzen da, eremu honetaco lursailac Bidassoren ibaiadarra den Jaitzubia erreca eta ibarraren urec bustitzen dute.

Iphar-ekialdean, ikuspeguia guztiz ezberdina da, bertan Jaizquibel mendi baitago. Mendi hau bataz-berceco 400 metroco garaieraz eki-mendebaldeco norançan Cantauri itsassoari paralleloqi doa, bere guneric garaiena 547 metrotan dago, hain çucen ere, Hondarribico mendebaldeco mugan. Mendiaren ipharraldeco magala Bizcaico Golkora beguir eta itsaslabarrez ossatu dago, noizbehinca badia edo senai chiquiren bat tartecatzen delaric. Hegoadeco magala nahico maldatsua da, ekialdeco çathia Hondarribian dago, eta mendebaldecoa Leço eta Passaian.

Jaizquibel mendiaren iphar-ekialdeco muthurra Higuer lurmuturran dago, Hondarribico herrigunetic nahico hurbil, Chingudi badia, Hondarribico portua eta Hondarribico hondarça itsas embata et Cantauri itsassoaren hasserrealdietati babesten ditu. Cocaleku hau Jaizquibel mendiaren hassiera da (edota amaiera), gainera Pyreneoetaco hassier edo amaieratzat ere jo ohi da, bertan GR 11 eta Talaia ibilbidearen hassier edo amaiera egoiteaz gain, Costaldeco Done Jacue bidea ere igarotzen da. Lurmuturrean Higuerco itsasarguia , Amuitz uhartea , campin -eremua eta jatetchea daude.

Hondarribiac Higuer lurmuturra eta herrigunearen artean hondarça handi bat ere badu, garai batean udalerriaren eremu çabala ossatzen çuten hondarcen aztarna da, gaur egun Ramon Iribarren ingeniari prestigiotsuac diseinatutaco barra batec mugatzen du.

 
Chingudi : Hondarribia eta Hendaia .

Mugaquideac Aldatu

Hondarribiac honaco udalerri hauec mugaquide ditu: hego-mendebaldean, Passaia eta Leço , haiequi Jaizquibel mendia elkarbanatzen du; hegoaldean, Irun ; eta ekialdean, Hendaia et Chingudi badia. Ipharraldean Bizcaico Golkoa du. Hondarribia eta Irun artean 4,5 cm daude eta Hondarribico herrigunetic Hendaiaco herrigunera errepidetic joan ezquero 6,5 cm berceric ez daude, aldiz, itsassoz edo Bidassoa ibaia ceharcatu ezquero parez-pare daude.

Ingurune naturala eta clima Aldatu

2011 . urthean, Europaco Justicia Auciteguiac ebatzi çuen Hondarribiac ( Irunequin batera) oraindic ez cituela hondaquin urac arazten. Eguimbehar hori 2000 . urtheraco bethe beharrecoa cen. [7]

      Datu climaticoac (Hondarribia, Malkarroa (1971-2000))      
Hila   Urt     Ots     Mar     Api     Mai     Eca     Uzt     Abu     Ira     Urr     Aça     Abe   Urtecoa
Registraturico temperatura maximoa (°C) 24.6 18.4 29.0 32.4 36.6 39.8 40.4 40.0 38.0 33.4 28.2 26.0 40.4
Batez berceco temperatura maximoa (°C) 12.8 13.9 15.4 16.8 20.0 22.3 24.7 25.2 23.7 20.4 15.8 13.7 18.7
Batez berceco temperatura (ºC) 8.6 9.5 10.9 12.4 15.7 18.2 20.6 21.0 19.0 15.8 11.5 9.6 14.4
Batez berceco temperatura minimoa (°C) 4.4 5.1 6.4 8.0 11.3 14.0 16.4 16.7 14.3 11.2 7.2 5.5 10.0
Registraturico temperatura minimoa (°C) -12.0 -13.0 -5.2 -1.2 3.0 5.3 7.8 8.4 4.6 0.8 -5.8 -8.4 -13.0
Euria (mm) 168 150 144 168 138 96 98 112 138 174 186 167 1738
Euri egunac (≥ 1 mm) 13 12 12 14 12 10 9 10 10 12 13 12 140
Elhur egunac (≥ 1 mm) 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
Eguzqui orduac 91 104 139 148 174 185 202 194 167 136 100 82 1724
Hecetassuna (%) 75 73 72 72 73 74 75 77 76 76 77 76 75
Ithurria: Agencia Statal de Meterología [8]

Auçoac Aldatu

 
Portuco auçoco etch coloredunac.
Bi gune historicoac Aldatu

Hondarribico herriguneac bi gune edo auço historico ditu:

  • Alde Çaharra : Hondarribico harresiac inguratzen duen gunea da. Muino batean dago eta interes touristico et historico handico eraiquinez ossatutaco mulçoa du. Gaur egun, bertan, 1500 lagun inguru vici dira.
  • Portua : herrico arrançaleen ancinaco auçoa eta vicilekua cen, harresietatic campo eta Bidassoa ibaiaren bocalearen ercean dago, guiro herricoia du eta bertan usadiozco arrançaleen colore vicicoe etche ederrac daude. Auçoaren ardatza pasealekua da, bere bi alboetan taverna ugari daude.
Gainonceco auçoac Aldatu

Historia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Hondarribico historia »

1200ean , ordu arte Naffarroaco Resumaco lurraldea cen, Donostiaren muguen barruan. Orduan, Gaztelaco Resumaren tropec Guipuzcoa eta Donostia conquistat cituzten. Alfonso VIII.a Gaztelacoac bere conquistac sendotu nahi cituen Gascoiniarequico lurreco lothura strategicoa eta costaldearen controla bermatzeco. Horregatic, 1203 . urthean Alfonso VIII.a Gaztelacoa regueac Hondarribiari hiri-guthuna eman ceraucon, costaldeco Mutricu eta Guetaria eta Hondarribia hiribilduac ere garai hartacoac dira.

Edonola ere, aurretic ere cocaleku hartan bacen bertan herrixca bat, eta Naffarroaco Anso VI.a Jaquitunac Donostiaco foruan Undarabia icenarequin aiphatzen du.

1294an Alfonso X.a Gaztelacoac haren ahaide bati, Naffarroaco regueari , Donostia eta Hondarribia eman cerauzquion. Halaber, 1805ean Bidassoaldeco hiri hori Naffarroari annexionat citzaion, 1814an , ostera, Guipuz­coari batu citzaion, eta hala jarraitu du.

Erdi Aroan Hondarribia merkataritzaco portu aberatsa ere içan cen; içan ere, bertatic itsassoratzen ciren Gaztelaco eta Naffarroaco haimbat gai (garia, ardoa, metallac...) Flandesco eta Europaco berce lurretaco portu ascotaraco.

Hondarribia osso çabala cen: gaur egungo Irun , Leço eta Passai Donibane ere barne harcen cituen. Haren cocapen strategicoaren ondorioz, Franciaco Resumac sarritan erasso çuen. Hondarribico harresiaren babesean, hondarribiarrac haien burua defendatzeco gai içan ciren. Setioric odolsuena 1638co udaco Hondarribico setioa içan cen. Condeco princeac , Bordeleco arçapezpicuarequin alliaturi , bi hilabethe eta hondarribiarrei guehiagoco erassoaldia eguin cerauen/cien, eta, bi bandoetaco hildacoac hainçat hartuta, guztira hamaica milla persona hil ciren guztira. Hondarribiarren aburuz, garhaipena Guadalupeco Ama Virginac emandaco mesedea içan cen, irudia Guadalupeco baseliçatic jaitsi eta haren escuetan jarriac baitziren. Harrez­quero, urthero irailaren 8an Hondarribico alarde ikusgarria setioaren amaiera ospatzeco eguin ohi da. Erassoa osso gogorra içan bacen ere, Domingo Eguiac , setiatuen behin‑behineco buruçaguiac, ez çuen haren guibel asmoa galdu, ança. Içan ere, borrocaren ondoren emazteari guthun hau idatzi ceraucon emazteari:

« Guerra contuez ecer asco ez daquiçunez, erranen derauçut arerioen gudarostea lautan banatu cela: çathi batecoec alde eguin çuten, berce batecoac hil guenituen, berce batecoac galdu guenituen, eta gaineracoac itho ciren. Guera çaitez Jaincoarequin, ni Hondarribian afalcen gueratuco naiz eta. »

Mendez mende Hondarribia gothorleku ia menderaecina içan cen. Cuboz eta bastioiez babestutaco harresiec hiri ossoa inguratzen çuten, eta haimbat setiotan babestu çuten hiria.

 
Hondarribia eta Chingudi 1843an (Eugène de Malbos).

XVIII. mendearen amaieran, francesec berriz ere Hondarribian gailencea lorthu çuten. Historiaguileren batec adiaraci du orduco Joaquin Içarreta hondarribiar alcateac Franciaco Iraulça begu onez ikusten çuela, eta francesec Hondarribia escurcea lorthu çutela. Franciaco erassotzailee mugatic hain guerthu ceuden harresiec, cuboec eta baluarteec caltetzen cituztela ikussi çutenean, gothorlekua —Europaco hoberenetacoa jotzen cena— nahita hondatu çuten. Hondarribiaren cocapenaren ondorioz, emperadoreen, regue‑erreguinen, princessen, diplomaticoen eta goi‑cargu militarren joan‑etorri handico hiria içan da.

XIX. mendearen hassiera Hondarribia erabat sunsituta cegoen, haren Alde Çaharrean hondamendia berceric ez cegoen. 1805ean , egoera horretatic atheratzeco, udal aguintariec Naffarroarequin bat eguitea proposatu çuten. Regueac proposamena onhartu çuen eta Hondarribia, Irun eta Leço Naffarroare barnean gueratu ciren. 1810ean Thouvenot generalaren aguindu berriro Guipuzcoara itzuli ciren.

Napoleonen garaian hiria francesen mempe egon cen.

Lehen Carlistaldiaren hassierati carlisten escuetan erori cen, eta haiec hiria gothortu çuten. Alcateac, Jose Maria Iriartec , liberala cenez, Hendaiara alde eguin behar içan çuen. 1836co uztailaren 11n Georgue Lacy Evans , Britainiar Legione Lagunçailearen burua, hiria menderatzen saiatu cen, carlisten eta Franciaren arteco communicationea deuseztatzeco asmoz. Hala ere, ez çuen helburua lorthu, eta britainiarrec atzera eguin behar içan çuten. Tropa carlistec, Guibelalde buru, anglesei erassotzea lorthu çuten, eta Jaizquibelgo bidetic atzera eguitera behartu cituzten, Passaiara . Hurrengo urthean liberalac berriro saiatu ciren hiria harcen, eta Oiarçun eta Irun conquistat ondoren, 1837co maiatzaren 17an Hondarribico goarnicioaren renditionea lorthu çuten.

Hirurgarren Carlistaldia 1872an hassi cen, baina horren eraguinac ez ciren Bidasso Beherera heldu 1874 arte. Urthe horretan Carlosen tropec Iruni erasso ceraucoten/cioten. Hondarribia ere inguratu çuten, baina ez çuten beren asmoa bethe, eta setioa amaitu behar içan çuten.

Guerra bucatu ondoren, berphizcunde bat içan cen, eta, udatiarren phenomeno berria aprovechatuz, hiri berri bat eraiqui cen. Çabalgunea egui çuten, eta Portu auçoa hirigunea bihurtu cen alde harresituaren caltetan.

 
Hondarribico Alde Çaharrean dagoen Guipuzcoa plaça.

Economia Aldatu

Arrança , nekaçaritza ( barazquiac ), arrain-hazteguia , industria ( alçariguinça , onciguinça ), tourismoa ( hotelac , jatetcheac ), merkataritza eta garraioa ( Donostiaco aeroportua ) dira udalerrico economia jarduera nagussia .

2017an honela banatzen ciren sectore economicoac herrian: Lehen sectorea BEGaren %6,2. Bigarren sectorea %9,1. Hirurgarren sectorea %78,2. Eraicunça %6,6. [9]

Portua eta arrança Aldatu

Saconceco, iracurri: « Hondarribico portua »

Guipuzcoaco arrança cairic garrancitsuena da. 1999an 54 itsassonci ceducan baxuraraco eta 543 marinel guztira.

Romatarrac Hondarribico portua erabilcen lehenac içan ciren, cehatzago erranda, Asturiagaco ainguratoqui bucolicoa erabilcen çuten, gaur egun fraideen hondarça erraiten deraucoten/diotena. Higuer lurmuturraren eta Amuitz uhartetchoaren babesean dago.

Quirol-portua Aldatu

Saconceco, iracurri: « Hondarribico quirol-portua »

Hondarribico quirol-portua 2000 . urthean irequitaco quirol-portu bat da eta 685 amarraleku ditu.

Demographia Aldatu

Hondarribiac ez çuen içan 1950eco eta 1960co hamarcadan bere auçoco Irunec içan çuen hazcunde handia. Horrec ez du erran nahi ez çuela hazcunderic içan; içaitez, XX. mendearen bigarren erdialdean biztanleria bikoiztu çuen, eta hazcundeac jarraitu eguin çuen XXI. mendearen hassieraco hamarcadan. 2019an 16.937 biztanle cituen. Horietatic %22,7c 65 urthe edo guehiago cituen. Atzerrian jaiotacoac %8,72 ciren. [9]

Biztanleriaren bilhacaera Aldatu

Hondarribico biztanleria
Datu-ithurria: www.ine.es

Politica Aldatu

Udal hautescundeac Aldatu

Borja Jauregui ( Euzco Alderdi Jelçalea ) 1995 eta 2007 bitartean içan cen Hondarribico alcatea eta Eusco Alcartassunarequin batera governatu çuen Hondarribia hiria. 2007co hautescundeez gueroztic, Aithor Kerejeta Cid ( Euzco Alderdi Jelçalea ) içan cen alcate. [10]

2015eco udal hautescundeen ondoren, Chomin Sagarçaçu hautatu çuten alcate. [11] [12] 2019co udal hautescundeetan hauec içan ciren emaitzac: EAJc 3.882 voto. Abotsanitzec 1.924 voto. PSE-EEc 1.098 voto. EH Bilduc 1.053 voto. PPc 415 voto. VOXec 74 voto. [13] Chomin Sagarçaçu auqueratu çuten berriro alcate. [14]

2013an, EH Bilduco cinegotzi batec Hondarribico alarde bazterçailean parte hartu çuen. Horrec Sorthu alderdian çathiqueta eraguin çuen, eta horrec onrodioz Abotsanitz udal taldea sorthu cen. [15]

Hondarribico udalbatza

Alderdia

2015

2019

Cinegotziac Voto copurua Cinegotziac Voto copurua
Euzco Alderdi Jelçalea (EAJ)
10 / 17
4.267 (%   54,61)
9 / 17
3.882 (%   45,96)
Abotsanitz
3 / 17
1.443 (%   18,47)
4 / 17
1.924 (%   22,78)
Euscal Herria Bildu
2 / 17
867 (%   11,10)
2 / 17
1.053 (%   12,47)
Euscadico Alderdi Socialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 17
810 (%   10,37)
2 / 17
1.098 (%   13,00)
Datuen ithurria: Hautescundeen emaitzac euscadi.eus webgunean

Alcateac Aldatu

Hauec içan dira Hondarribico azquen alcateac:

Alcatea Aguintaldi hassiera Aguintaldi amaiera Alderdia
Alfonso Manuel Oronoz Alcain 1979 1983 Euzco Alderdi Jelçalea
Alfonso Manuel Oronoz Alcain 1983 1987 Euzco Alderdi Jelçalea
Alfonso Manuel Oronoz Alcain 1987 1991 Euzco Alderdi Jelçalea
Alfonso Manuel Oronoz Alcain 1991 1995 Euzco Alderdi Jelçalea
Borja Jauregui Fuertes 1995 1999 Euzco Alderdi Jelçalea
Borja Jauregui Fuertes 1999 2003 Euzco Alderdi Jelçalea
Borja Jauregui Fuertes 2003 2007 Euzco Alderdi Jelçalea
Aithor Kerejeta Cid 2007 2011 Euzco Alderdi Jelçalea
Aithor Kerejeta Cid 2011 2015 Euzco Alderdi Jelçalea
Chomin Sagarçaçu Anciçar 2015 2019 Euzco Alderdi Jelçalea
Chomin Sagarçaçu Anciçar 2019 Jardunean Euzco Alderdi Jelçalea

Aurreco alcateac honaco hauec dira: Aldatu

  • 1940: Simon Munduate Maiça
  • 1941–1958: Francisco Sagarçaçu Sagarçaçu
  • 1959–1966: Jose Ramon Fernandez de Casadevante Raguan
  • 1967–1972: Pedro Aguinagalde Oiarçabal
  • 1973–1977: Mercedes Iridoi Olhascoaga
  • 1977: Jesus María Amunarriz Urrutia
  • 1978: Jose Manuel Garmendia Olhascoaga

Azpieguiturac Aldatu

Garraioa Aldatu

Cultura Aldatu

Quirola Aldatu

Hezcunça Aldatu

Cultura Aldatu

Euscara Aldatu

Hondarribico hiztunen testigancequin ossatutaco videoa, Euscal Herrico Ahotsac [21] [22] projecturaco eguina, ahozco ondarea jasso eta çabalceco.

Hondarribico euscara guipuzqueraren barnean dagoen behe bidassoa co euscaran cocatzen da gaur egun. Bidassoaco hizquerac erdialdeco euscara ren, naffarrera eta naffar-laphurtarra ren tarteco hizqueratzat har daitezque, mende lucez naffarrera requico lothura estuagoa içan duen arren (horrela bilcen da Luis Luciano Bonaparte ren euscalquien lehen sailcapen scientificoan), azquenaldian erdialdeco eçaugarriac tarte handiagoa harcen ari direla eta guehiago çabalcen ari direla emaiten du. Hala ere, oraindic adineco cembait gendec, berheciqui baserri auçoetacoec, naffarrera ren behe bidassoaco aldaeran hitz eguiten jarraitzen dute. Hondarribirequin batera, Passaia, Leço, Renteria, Oiarçun eta Irun herrietaco euscara ere bertan cocatzen da. 2016an herritarren %63,71 euscalduna cen. [9]

Herria Aldatu

Saconceco, iracurri: « Alde Çaharra (Hondarribia) »

Hondarribico caleetan, emparancetan eta pasealekuetan murguilcea goçamena da; baina, haimberce gauça çoragarri dituenez, gure visita athalca eguinen dugu.

Ancinaco hirigunetic hassico gara (harresiaren barnealdeco hirigunetic, aleguia). Lehen harresiac Wamba regue godoac eraiqui omen cituen VII. mendearen amaieran. Jarduera militarren garapenac mugatu cituen Regue Catholicoen garaian eguin cituzten çaharberritzeac. Uztarria, gueciac eta Tanto monta, monta tanto ikurritzac cicelcatu cituzten lehentassunez­co lekuetan.

Gueroago, Carlos V.a Espainiacoac aguind çuen Leiba baluartea eta Reguinaren baluartea eraiquitzea, eta Philippe II.a Espainiacoac San Philippe baluartea eguin çuen. Gaur egun, harresi bicain horiec symbolo eta orhoigarri dira.

Sar gaitecen harresiz inguratutaco eremura Sancta Maria athetic. Cale Nagussia aurkituco dugu, ospela eta harriztatua, etcheec aleroi thailatuac, burdin joaz eguindaco balcoiac eta demboraren poderioz edertutaco fachada dotoreac dituzte. Gaineraco eraiquinen lerroan udaletchea agueri da, stylo barrocoa eta armarri repicatua duena. Arma Plaçaraco aldapan gora berehala aurkituco dugu, gure ez­querrean, Casadevante etchearen aurrealdea, Berphizcunde garaico aurrealdea duena. Haren athari bitchian sinatu çuten 1638co setioaren osteco suetena. Cale horretan badira aiphatzeco moduco etche guehiago: Butroi, Torrealta, Ladron de Güevara, eta stylo flammencoco etche bitchi bat, cantoi batean dagoena.

Quirola Aldatu

Hondarribiac asqui ospetsua den arraun taldea du, Hondarribia Arraun Elkartea , Ama Guadalupecoa traineruaren colorea orleguia da. Trainerilla eta aulki muguicorrean lehiatzen da, talde nagussia San Miguel Ligan . Denera 11 Conchaco Bandera , 3 TQUE Liga , 4 Euscadico Traineru Chapelqueta eta 2 Espainiaco Traineru Chapelqueta irabaci citu. Gaur egun, Hondarribian Hondarribico Bandera guiçonezcoe traineruen estropada eta Chingudi Bandera emacumezcoen traineruen estropada ospatu ohi da, iraganean aldiz, Sagarçaçu Memoriala eta Pryca Bandera ere ospatu ciren.

Chingudi SBE emacumezco sasquiballoin taldea ere badu, Espainiaco Emacumezcoen Sasquiballoin Ligan eta europar chapequetetan jocatu içan du. Azquen hamarcadab Ama Guadalupecoa judo elkarteac ere disciplina honetan nahiz borrocan medallista copuru handia içan du.

Udalerria Andrés Vilariño eta Ander Vilariño aita-seme auto-guidarien vicilekua ere bada.

Hondarribico golf-celhaian haci cen Jose Maria Olhaçabal hondarribiarra munduco golflari onenen artean dago. Berçalde, udalerrian Hondarribico quirol-portua dago, bertan Iker Martinez de Liçardui quirolaria bere lehen urrhatsac emn cituen.

Azquenic Hondarribia Football Elkartea gaur egun Guipuzcoaco Ohorezco Regionalean jocatzen du.

Jaiac Aldatu

Hondarribiarrec osso ondo gordetzen dituzte haien festac eta ohiturac, eta cirraraz gainez­ca ospatzen dituzte jaiegunac. Orcegun Sanctua: Eraistearen irudicatzea eta Ehorz­queta Sanctuaren processioa harresiz inguratutaco hirigunean. Kutcharen festac ehunca urthe ditu; arrançaleec Santiago egunean ospatzen dute, eta, horrembercez, aldez aurretic San Pedro egunean hautatutaco abade nagussi berriari aguintea emaiten deraucote/diote. Guadalupeco Ama Virginaren ohorez ospatzen dituzten festac (irailac 8) nationeartean ospea dute. Ekitaldi ikusgarriena Hondarribico alardea da: ospaquiçun herritarra, religiosoa eta militarra, 1638co setioaren amaiera gogora ekarcen duena. Içan ere, foru‑escubideac cirela‑eta thoquico autoritateen aurrean eguiten çuten armen ikuscatzea urthero gogora ekarceco compromissoa hartu çuten hondarribiarrec. Bolboraz­co apotheosia, ez­quilen repica, chistua eta damborra, eta ilara disciplinatuac alardearen generalaren aguindupean.

Gastronomia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Euscal gastronomia »

Hondarribia tourismo eta aisialdi gune garrancitsua denez, gastronomiac garranci handia du, eta udalerria ospetsua da bertaco tavernetaco pincho escainça çabal eta anhitzarengatic.

Berçalde, bertacoac dira gaur egun televistari esquer asqui eçagunac diren David de Jorge eta Ramon Roteta sukaldariac.

Urthero, aphirilaren 25ean , San Marco egunez, ama pontecoec beren seme-alaba bessotacoei San Marco ophila opharit ohi derauete.

Musica taldeac Aldatu

Ondassun nabarmenac Aldatu

Hirigunea osso garatua dago, oin lauquiçucena eta regularra daduca eta cale parallelo eta elkarçut edo perpendicularrez ossatua dago. Hiriguneco cale garrancitsuena Cale Nagussia da hain çucen ere. Cale horrec lotzen ditu Sancta Maria Arcua eta Arma Plaça. Hegoaldetic ipharraldera doan calea da eta bertan daude hirico eraiquin garrancitsu eta berheizgarrienac, hala nola, udaletchea, eliça eta, hirigunearen lekuric garaienean, Carlos V.aren gaztelua edo jaureguia.

Cale Nagussiarequico paralleloac dira hirigunearen bide sarea ossatzen duten caleric guehienac, hau da, Aphezpicu, Pampinot, Eguzqui, Ubilla, Juan Laborda, Ipharralde eta Harategui caleac Etchenagusia Margolaria, Denda, San Nicolas eta Satarca caleac ekialdetic mendebaldera gurutzatzen dituzte cale horiec San Nicolas calea nabarmenduz, cale hori baita hirigunearen cale behinenetaco bat, bertaco eremu publico garrancitsuena (Arma Plaça) eta campoco aldea bi athe nagussietaco baten bitartez communicatzen dituelaco.

Chantelqueta gothicoa hobequie gordetzen duten etcheac, hau da, fachada guti, saconera asco eta mehelin bera duten etcheac, hirigunearen hego-ekialdean daude, batez ere Aphezpicu calean, Cale Nagussian eta Pampinot calean, bai eta Arma Plaça eta San Nicolas eta Denda caleetaco ekialdean ere. Alde horietaco etche ascoc mehelin mailacatua daducate fachadan.

Etche guehien-guehienec beheco solairua eta bi edo hirur solairu guehiago daduzcate, harlangaitzezcoac (edo harlanduzcoac , beheco solairuetan) eta çurezco nahiz adreiluzco eguituraduna . Eguindaco etche-ordezcapenac lehendic ceuden etcheen schema çaharra gordez eguin dira, beraz hirigunea osso homogeneoa da.

Harresi barruco gaineraco spacioei buruz aiphatu beharra dago lorategui, orube huts eta dembora passaraco eta jostatzeco leku asco dagoela. Caleec ere hirigunearen ancinaco itchurari eusten deraucote/diote, haien çoladura galçadarri lauquiçucene eguina baitago.

Dudaric gabe, harearrizco morcaitz içugarri handiz eguindaco harresia da hiriguneari itchura monumentala emaiten deraucon/dion elementuric garrancitsuena, XVI. mendean hiria babesteco eraiqui eta oraindic ere, hein handi batean, çutic dirauena.

Hauec dira eraiquin nabarmenac:

2000co aphirilaren 4an , Eusco Jaurlaritzac monumentu-mulço icendatu çuen Hirigune Historicoaren Esparru Archeologicoa, Sailcatutaco Cultura Ondassuna . [24]

Ibilbideac Aldatu

Guadalupeco baseliça eta Jaizquibelera visita Aldatu

Saconceco, iracurri: « Guadalupeco baseliça »

Guadalupeco Ama Virginaren sanctuteguiac herritarren devotionea eracarcen du. Ama Virginaren irudia colorez­co thailu gothicoa da, Hondarribiaren çaindaria. Joan Sebastian Elcano itsasguiçona urrhez­co sei ducat utzi ciz­quion testamentuan.

3 cm aurrera eguiteac mereci du, Jaiz­quibelgo paradorea cegoen lekura iristeco. Harriz­co atril hori Laphurdico eta Guipuzcoaco ceruerçaren berheizgarri da, eta handic beguiratuta, Jaiçubia harana nahiz Chingudi nadiaren gure oinetan iango dugu, Laphurdi eta Guipuz­coa, nahiz Hondarribia, Hendaia eta Irun udalerriac, eta Aiaco Harriac eta Larrun mendia beguien aurrean.

Jaizquibeldic barrena ceharcaldia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Talaia ibilbidea » eta « Costaldeco Done Jacue bidea »

Oinez­co ibilaldia Jaizquibel mendicatearen iphar‑equialdetic iphar mendebaldera Talaia ibilbidea eta Costaldeco Done Jacue bidea jarraituz: Higuer lurmuturra edota Guadalupeco baseliçatic Passai Donibanera . Laur orduz atseguin emanen deraucute itsassoco eta lehorreco vista bicain haiec. Eraguindaco suteen erassoa behin eta berriz pairatzen duen mendi horren gailurrean harrizco dorre handiac daude, carlistadetan eraiquiac, celatarien artean seinale bidez­co communicatione‑sistema erabilceco. Orientatione‑mahaiari beguiratzea eta vista ederrez goçatzea ecimbercecoa da. Cotaric altuena 543 m‑coa da.

GR 11 ibilbidea: Pyreneoetaco ibilbidea Aldatu

Saconceco, iracurri: « GR 11 »

Pyreneoetaco hegoaldeco isurialdea aldenic ceharcatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatic igarotzen da. Ibilbidea burutzen duen mendiçalearen norançaren arauera Higuer lurmuturran hass edo amaitzen da.


Hondarribiar ospetsuac Aldatu

Bertan jaiotacoac Aldatu

Herritic campo jaiotaco hondarribiarrac Aldatu

Hondarribiac bere ingurune eta lasaitassunagatic bethidanic gende asco eracarri du bertan vicitzera. Haien artean honacoac:

Senidetutaco hiriac Aldatu

Referenciac Aldatu

  1. a b c d e f g Euscal Herriari Beguira. Udalbilça .
  2. «Caleco erabilera herrialdez herrialde» Euscararen erabilera (Wikipedia) .
  3. «Etchec erabilera» Euscararen erabilera (Wikipedia) .
  4. a b «hondarbi» bilhaqueta , Euscal Herrico Ahotsac projectuaren webgunean.
  5. Galmés de Fuentes, 2000
  6. «hondarbitar» bilhaqueta , Euscal Herrico Ahotsac projectuaren webgunean.
  7. «El Tribunal de Justicia Europeo declara ke España incumple la Directiva de Tractamiento de Aguas Residuales» , iAgua , 2011-04-15. Escuratze data: 2011-04-26.
  8. Aemet . Balerauco/valio Climatologico Normalac. Hondarribia, Malkarroa. (Noiz consultatua: 2013-8-19) .
  9. a b c «Web Eustat. Hondarribiaco datu statisticoac» eu.eustat.eus (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  10. «Aitho Kerejeta içanen da Hondarribico alcatea - Bidassoco Hitza» Bidassoco Hitza 2011-06-11 (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  11. «Chomin Sagarçaçu, Hondarribico alcate» Bidassoco Hitza 2015-06-13 (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  12. «Larumbatean hautatuco dute Chomin Sagarçaçu alcate» Bidassoco Hitza 2015-06-11 (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  13. www.euscadi.eus (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  14. «Chomin Sagarçaçu, alcate içanen da berce laur urthez.» Anchetamedia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  15. (Gaztelaniaz) «El conflicto del Alarde deriva en una scissionón de Sorthu en Hondarribia: AbotsAnitz» www.naiz.eus (Noiz consultatua: 2020104-05) .
  16. a b c d e f g h «Udal-bulego eta Centro guztiac» Hondarribia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  17. «Hondarribico Udal Euscalteguia» Hondarria Udaleuscalteguia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  18. «Archivo historicoa» Hondarribia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  19. «Çulhoag Etchea - Liburuteguia» Hondarribia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  20. «PSILOCYBENEA ARETOA ☆» www.psilocybenea.com (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  21. «Ahotsac.eus, Euscal Herrico hizquerac eta ahozco ondarea» ahotsac.eus (Noiz consultatua: 2018-06-01) .
  22. Ahotsac Ahozco Ondarea. (2017-06-02). Hondarribico ahotsac. (Noiz consultatua: 2018-06-01) .
  23. «Jaiac 2019» Hondarribia (Noiz consultatua: 2020-04-15) .
  24. Monumentu-mulço icendapena EHAAn

Campo estecac Aldatu

Euscarazco Wikipedian bada athari bat, gai hau duena:
Guipuzcoa