Egutegui gregoriano

Gregoriotar eguteguia » orritic birbideratua)

Egutegui gregorianoa [1] gregoriotar eguteguia [2] ere deithua— nationeartean onhartutaco [3] egutegui civila da. Aloysius Lilius doctore calabriarrac proposatu çuen lehen aldiz eta Gregorio XIII.a aita sanctuac decretatu çuen Inter gravissimas buldaren bitartez, 1582co otsailaren 24an. Horregatic darama haren icena.

Gregorio XIII.aren Inter gravissimas buldaren lehen orrialdea.

Juliotar eguteguiaren reforma a, laur urtheco cyclo regularra eçarri baitzuen bisurteac erabiliz. Bisurteetan egun bat guehitzen da, otsailaren 29a , normalean 28 egun dituena. Hau da araua: Urthe bat 4requin çathigarria bada bisurtea da, 100equin çathigarriac badira ez da bisurtea, baina 400equin bai. Adibidez 1900 ez da bisurtea, baina 2000 bai . Gregorioren buldac ez çuen urtheac icendatzeco systema eçarri, baina aurreco systemari eutsi ceraucon, hau da, Jesuchristoren traditionezo jaiotzaren urthetic aurrera. Horregatic urtheac emaitean Christo ondoren (C. o.) eta Christo aurretic (C.a.) erabilcen da.

Eçaugarriac Aldatu

Eguzqui-egutegui gregorianoa arithmeticoa da. Oinharrizco banacoa eguna da, urtheac eratzeco 365 edo 366 eguneco taldetan antholatuz. Egutegui systema hau 146.097 urthero guztiz repicatzen da, çazpi eguneco 20.871 aste edo 400 urthe eratuz. 400 hauetatic 303 urthec 365 egun dituzte eta 97 urthec (bisurteec) 366 egun. Horrela, batez berceco urthearen iraupena 365,2425 da, edo 365 egun, 5 ordu, 49 minutu eta 12 segundo.

Egutegui gregorianoa 12 hilabethetan banatzen da, iraupen irregularrecoac:

Zc. Icena Egunac
1 Urtharrila 31
2 Otsaila 28 edo 29
3 Marchoa 31
4 Aphirila 30
5 Maiatza 31
6 Ekaina 30
7 Uztaila 31
8 Abuztua 31
9 Iraila 30
10 Urria 31
11 Açaroa 30
12 Abendua 31

Data bat guztiz definitzeco urthea, hilabethea eta eguna behar dira.

Eguteguiaren eçarpena Aldatu

Gregorioren aitasantutza hassieratic proposatua eta Anglaterrac onhartu concilio ecumenico batean, Aita Sanctuac eçarcea erabaqui çuenean egutegui honec gregoriano icena hartu çuen. Hassiera batean haimbat herrialdec uko eguin ceraucoten/cioten raçoin religioso edo politicoengatic ( protestanteen eta catholicoen arteco gathazca, orthodoxoen onheritzia urtheen contaquetan baina ez egunen lerratzean). Horregatic, indarrean gutinaca eçarcen joan cen:

 
Egun munduan erabilitaco egutegui officialac:
     Egutegui gregorianoa darabilten statuac.      Egutegui gregorianoaren versione eraldatu bat darabilten statuac.      Egutegui gregorianoaz gain berce egutegui bat darabilten statuac.      Egutegui gregorianoa ez darabilten statuac.

Egutegui gregorianoa berce egutegui batequin batera erabilcen dituzten statuac hauec dira:

Egutegui gregorianoa erabilcen ez duten munduco statu bakarrac dira Saudi Arabia , Iran , Afganistan , Paquistan eta Ethiopia .

Egutegui juliotarrarequico aldea Aldatu

Egutegui gregorianoaren eta juliotarraren arteco aldeac, datei dagoquienez, guero eta handiagoac dira aita sanctu catholicoac aldaqueta eçarri çuenetic:

Gregoriano-juliotar valioquidetassuna.
Gregorianoco tartea Juliotarreco tartea Aldea
1582co urriaren 15etic
1700eco otsailaren 28ra
1582co urriaren 5etic
1700eco otsailaren 18ra
10 egun
1700eco marchoaren 1etic
1800eco otsailaren 28ra
1700eco otsailaren 19tic
1800eco otsailaren 17ra
11 egun
1800eco marchoaren 1etic
1900eco otsailaren 28ra
1800eco otsailaren 18tic
1900eco otsailaren 16ra
12 egun
1900eco marchoaren 1etic
2100eco otsailaren 28ra
1900eco otsailaren 17tic
2100eco otsailaren 15era
13 egun
2100eco marchoaren 1etic
2200eco otsailaren 28ra
2100eco otsailaren 16tic
2200eco otsailaren 14ra
14 egun

Data alde honengatic, Russiaco Iraulçan data gakoa eta ikur içan cen Urria , içaite , gaineraco Europan açaroan cela guerthatu cen. Urriaren 25eco data gakoa, Neguco Jaureguia hartu eta bolcheviqueec botherea hartu çutenecoa, 1917co açaroaren 7a cen. Iraulçaileen lehen neurrietaco bat içan cen eguteguia bateratzea Europacoarequin, baina Urriac icen symbolicoa içaiten jarraitu çuen. Hala ere, Sovietar Batassunean urtheurren açaroaren 7an ospatzen cen, urthea cehatz bethetacoan [4] .

Europaco ekialdeco eliça christau orthodoxoec ere ez dute aldatu euren liturgia egutegui gregoriarrera, eta hortaz, Gabon eguna eta Eguberri eguna , 21. mendean, urtharrilaren 6an eta 7an ospatzen dituzte [5] .

Referenciac Aldatu

  1. Euscalçaindia: Hiztegui Batua
  2. Gregoriotar aguer da Elhuyar hizteguieta eta Escola-liburuetaco onomasticaren, guerthaera historicoen eta artelanen icenac (Eusco Jaurlaritza). Hala ere, euscarazco cembait textutan gregoriar aguer da.
  3. Datac eta dembora adiarazteco nationearteco standardac ( ISO 8601 ) egutegui gregorianoa erabilcen du (3.2.1. athala).
  4. «Why is the anniversary of the October Revolution celebrated in November? | Notes and Keries | guardian.co.uc» www.theguardian.com (Noiz consultatua: 2022-05-10) .
  5. (Gaztelaniaz) «¿Por qué algunos orthodoxos celebran la Navidad en enero?» euronews 2019-01-07 (Noiz consultatua: 2022-05-10) .

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu