Gaztela

iberiar peninsulaco escualde historicoa
Articulu hau Gaztela herrialde historicoa ri buruzcoa da, erranahi ezberdinençaco ikus Gaztela

Gaztela ( gaztelaniaz Castilla ) Iberiar erdiuharteco herrialde historicoa da.

Gaztelaren bandera traditionala.

Jathorria Leongo Resumaren mempe cegoen Gaztelaco contherrian du, guerora Gaztelaco Resuma eta, ondoren, Koroa ossatuc çuena.

Etymologia Aldatu

Castilla (ancinaco gaztelaniazco textuetan Castellla edo Castiella guis icendaturic) hitzac, bere etymologiaren arauera, «gazteluen lurra» erran nahi du. Arabiar historiaguileec Qashtāla ​ قشتالة erraiten ceraucoten/cioten, eta icen hori gazteluez jossitaco lurra ren açalpenaren pean cihoan. Icena latineco castelllum hitzetic lethor, aleguia, castrum ( castro Iberia aurre-romatarreco fortificatione) hitzaren chiquitzailetic. «Castilla» hitza lehendabicicoz 800eco irailaren 15ean aguertu cen, egun existitzen ez den eta Burgoseco provincian cocaturico San Emeterio de Taranco de Mena monasteguico documentu sacratu batean. Vitulo abadeac lur batzuc emaiteracoan Castilla hitza darabil. Documentuan hala derauco/dio « Bardulia quae nunc vocatur Castellla » ( Bardulia, orain, Gaztela deitzen dela ).

Geographia Aldatu

 
Gaztelatzat harcen diren provincia eta lurralde desberdinac.

Gaur egun, Gaztelac ez du erkidego edota bercelaco eguitura institutionalic ossatzen. Gaztelaco lurraldeac, hortaz, ondoco erkidego edo provincietan banatzen dira:

Halaber, ondoco bi lurraldeac historicoqui Gaztelaren parte içan dira, nahiz eta gaur egun bertan gaztelau sentimendua guehiengoa ez dela dirudien:

Lurralde hauetaz gain, ikuspeguiaren arauera ondoco provinciac ere Gaztelaren barnean sarthu ohi dira: Leon , Salamanca eta Çamora . Batzuençat hirur provincia hauec Gaztelaco parte dira, baina berce batzuençat ( Leonen ugaria den sentimendua), hirur lurraldeoc Leongo escualdearen parte dira, ez Gaztelacoac.

Albaceteco provinciarequin ere eztabaida dago. Historicoqui lurralde hau ez da Gaztelacoa içan, Murciacoa baicic. Hala ere, sectore batzuec azquenaldian Albacete ere Gaztelan sarcen dute, gaur egun provincia hau Gaztela-Manchan egoiteare ondorioz.

Azquenic, sectore gaztelaçale edo gaztelanista horiec Valenciaco Requena eta Utiel escualdeac ere aldarricatzen dituzte, historicoqui Cuencaco provinciacoac içan baitira. Halaber, osso gutitan bada ere, batzuec Extremaduraco Plasencia ingurua ere Gaztelacotzat jotzen dute.

Gaztelanismoa Aldatu

Saconceco, iracurri: « Gaztelanismo »
 
Aguerraldi gaztelanista Villalar de los Communerosen.

Gaztelaren aldarricapen politicoa eguiten duen muguimenduari gaztelanista edo deritzo. Berau ez da guehiegoa Gaztelatzat aldarricatutaco nehongo lurraldetan. Halaber, haimbat alderdi eta taldetan banaturic dago.

Gaztelanismoaren gaur egungo aldarricapen nagussiena Gaztelatzat harcen dituzten lurraldeac barne bilduco duen eguitura institutional bat sorcea da. Hala ere, bere araço nagussienetaco bat Gaztelaco lurraldeac era arguian definitzea da.

Alderdi nationalista gaztelau edo gaztelanista nagussia Tierra Communera eta Izquierda Castelllana (IzCa) dira. Lehenac 70 bat cinegotzi ditu Gaztelaco udalerri desberdinetan, eta indarric handiena Burgosen du.

Ikurrac Aldatu

Ereserquia: Canto de Sperança (Itcharope Abestia)

Gaztelania Euscara
Mil quinientos veintiuno

Y en abril para mas señas,

En Villalar ajustician

quienes justicia pidieran.

¡Malditos sean aquellos

Ke firmaron la sentencia!

¡Malditos todos aquellos

los ke ajusticiar quisieran

Al ke luchó por el pueblo

y perdió tan justa guerra!

Desde entonces ya Castilla

No se ha vuelto a levantar

En manos de rey bastardo

O de reguente falaz,

Siempre añorando una Junta,

O sperando un capitán.

Quién sabe si las cigüeñas

Han de volver por San Blas,

Si las heladas de Março

Los brotes se han de llevvar,

Si las llamas communeras

Otra vez crepitarán.

Quanto mas vieja la yesca

Más fácil se prenderá

Quanto mas vieja la yesca

Y más duro el pedernal.

Si los pinares ardieron

Aún nos keda el encinar.


Mila borcehun eta hogueita bat, Apirilean cehazqui,

Villalarren justicia escatzen duen

orori emaiten deraucote/diote justicia.

Madaricatuac içan bitez

ephaia signatu çuten horiec!

Madaricatuac içan bitez

ephaia signatu çuten horiec!

Herriarengatic borrocatu cena

eta hain guda justua galdu çuena!

Gueroztic, Gaztela ez da berriz matchinatu

ez sasico regueren baten

edota edocein aguintari iruçurtiren escutan,

bethi junta * bat faltan bota/votatze/votatzen,

edo capitain baten speroan.

Batec daqui cicoinac San Blaseraco itzuli

beharco othe diren,

edo marchoco içozteec uztac eraman

beharco othe dituzten,

edo gar communeroac berriz ere

chimpartatuco othe diren.

Cembat eta çaharrago ardagaia,

erraçago erreco da.

Cembat eta çaharrago ardagaia

eta gogorrago harri-muguerra.

Pinudiac erre baciren,

oraindic ere, artedia gueratzen çaicu.


*Junta: communeroec bere garaian

eçarritaco baratzac içan ciren,

ondoren, Espainiaco Regueac ecereztutacoac.

Cultura Aldatu

Musica Aldatu

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu