Gascoinia [1] ( occitanieraz : Gasconha , /ɡasˈcuɲɔ/ ahoscatua; francesez : Gascogne , /ɡasˈcɔɲ/ ahoscatua) Occitaniaco provincia historicoa da, gaur egungo Akitania eta Franciaco berce lurralde batzuc harcen dituena. Halaber, Arango harana ( Catalunia ) Gascoiniaco lurralde bat da.

Gascoinia
Castelnau vertic Rengouer.jpg
Geographia
Vasconia wide 740 3 - 80.jpg
Coordenatuac 43°58′37″N 0°10′34″W  /  43.977°N 0.176°W  / 43.977; -0.176 43°58′37″N 0°10′34″W  /  43.977°N 0.176°W  / 43.977; -0.176

Bercetic, euscara eta gaztelania batuan Bizcaico golkoa [2] deritzoguna icendatzeco, Gascoiniaco golkoa icena erabilcen da francesez eta occitanieraz .

Gascoi terminoaren jathorria Aldatu

Gascoi hitza wascoi tic dathor, hau da, vascoi tic. Gascoinia Wasconia cen, beraz, vascoien lurraldea. Historian, Gascoinia deritzon lurraldea romatarren ethorrera eta luce gueroago euscara z minçatzen cen. Lurralde hartaco biztanleec, ordea, beren hizcunça galdu eta, truquean, latin arrunta hartu çuten (VIII-XI. mendeac). Ordezcapen horretan, aurreco euscarac edo euscara anceco hizcunçac arrastoa utzi ceraucon latin arruntari, eta egungo gascoi hizcunça sorth cen, euscararen eraguina duen romancea eta occitanieraren aldaera dena. Autore batzuen arauera, gascoiac euscaldun romatartuac dira. [3]

Historia Aldatu

Romatarrec Galia conquistat çutenean, akitaniarrequin egui cituzten topo: ez cifren celtac eta Cesarren ustez, Iberiacoequin analogia handiagoa çuten. C. a. 56an conquistatu , C. a. III. mendean, Galia Akitania romatar rovincia sorthu çuen. C.a. III. mendean hirur provinciatan azpiçatitua içan cen: hegoaldecoena Novempopulania icendatu çuten, bertan bederatzi herri vici baitziren. Guti gorabehera Novempopulania ethorquiçuneco Gascoiniari cegoquion.

Franco merovinguiarrec 602. urthean sorthu çuten Vasconiaco Duquerria , euscal herritarrequico (wascoi/bascoi) harreman iscambilatsua hobeto cudeatzeco asmoz. Garona ibaiaren ardatzetic aurrera, duquerria 635 aldera hedatu cen Pyreneoetaraino , eta, ondoren, aldian-aldian, lur Pyreneoz haraindicoac sarthu cituen. Vasconiaco Duquerria, ondoren, Gascoinia bilhacatu cen (XI. mendea), pixcanaca çathitu cena eta hassieraco ossagai ethnicoa galdu ondoren.

Ancinaco Regimena erorcearequin batera, Batzar Constitutioneguileac (1790) Gascoinia haimbat departamendutan antholatu çuen.

Escualdeac Aldatu

Francian :

Espainian :

Hiri nagussiac Aldatu

 
Gascoiniaco armarria

Cembaitec Baiona ( occitanieraz : Baiona ; francesez : Bayonne ), Gascoiniaren çathitzat jotzen dute. Hirixca hartan gascoia ere minçatua da.

Hizcunçac Aldatu

Gaur egun Gascoiniaco hizcunça nagussia francesa da, lurraldeco jathorrizco hizcunça gascoia bada ere. Çuberoa ondoco Bearnoco herri chiqui batzuetan ( Esquiulan , Jeruncen ), gainera, euscaraz eguite da. Arango haranean , gascoiaren thoquico aldaerarequin ( aranera ) batera, catalana ere hitz eguiten da.

Adituec gascoia occitanieraren dialectoetacotzat harcen dute, nahiz eta hizcunçalari batzuen ustez, haren berhecitassun phonologicoen ondorioz, aitzineuscararequin lothuric berce hizcunçatzat jo. [4] [5]

Litteratura Aldatu

XIX. mendeco Franciaco litteratura romanticoco fictionezco personaiaric eçagunena, D'Artagnan mosquetariri ospetsua, jathorriz gascoia cen. Alexandre Dumasen Hirur mosquetariac liburuxca bidezco elheberria D'Artagnan Gascoiniaco bere jaiotherritic abiatu ceneco contaquiçunarequin hasten da, Parisco mosquetarien gorphutz ençutetsuan onhartua içaiten saiatzeco.

Cyrano de Berguerac , Edmond Rostanden obran, Gascoiniaco Cadetteen quidea da, Luis XIII.aren armadaren regimentu bat, bera gascoia ez cen arren. Regimentu horren çathi içaiteari bere titulua çor çaio, Berguerac gascoien lurretan baitago, baina obran ez da açalpen hori emaiten eta lurralde horretatic dathorrela ulertarazten da. Obran, Gascoiniari buruzco aiphamen batzuc daude: soldadu gascoiec, abesti baten orhoitzapenagatic, euren sortherriaren herrimina aguercen duten passarte hunquigarria barne.

Gascoi jathorrico frances litteraturaco berce personaia bat Jean-Baptiste Adamsberg commissarioa da, Fred Vargas idazleac idatzitaco policia elheberri saileco personaia.

Referenciac Aldatu

  1. Europaco escualde historico-politico nagussiac ( Euscalçaindiaren 154. araua )
  2. 159. araua. Euscalçaindia (Noiz consultatua: 2010-10-15) .
  3. Sarrailh de Iharça, Fernando (1979): La nueva Vasconia , Donostia : Editiones Vascas.
  4. Allières, Jacques. (2004). Les Basques. Presses Universitaires de France ISBN 213053144X . .
  5. Bec, Pierre. (1963). «La Langüe occitane» Ke sais-je? (Presses Universitaires de France) (1059) ISBN 2-13-039639-9 . .

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu