Garcia IV.a Sanchitz

Iruñea-Naiaraco Resumaco reguea
Garcea III.a Sanoitz Naiaracoa » orritic birbideratua)

Garcia IV.a Sanchitz [oh 1] edo Garcia Naiaracoa [1] latinez : Garsias Pampilonensium — ( 1012 aldean - Atapuerca , 1054co irailaren 15a ) Iruñeco eta Naiaraco laurgarre reguea içan cen 1035tic 1054ra .

Garcia IV.a Sanchitz
Garcia (III) Sanches de Navarra - Compendio de crónicas de reyes (Biblioteca Nacional de España).png
Iruñeco reguea

1035 - 1054
Anso III.a Garceitz - Anso IV.a Garceitz
Naiaraco reguea

Vicitza
Jaiotza Naiara , 1012
Herrialdea   Iruñeco Resuma
Heriotza Atapuercaco gudua 1054co irailaren 1a (41/42 urthe)
Hobiratze lekua Naiaraco Andre Maria Reguinaren monasterioa
Familia
Aita Anso III.a Garceitz
Ama Munia Gaztelacoa
Ezcontidea(c) Stephania Foixcoa
Seme-alabac
Anai-arrebac
Leinua Ximeno etchea
Hezcunça
Hizcunçac euscara
Jarduerac
Jarduerac aguintaria

Vicitza Aldatu

Anso Nagussiaren eta Muniaren semea cen. 1035eco urriaren 18an aita hil cenean, haren testamentuaren arauera banatu ciren regue-lurrac: Iruñeco regue titulua Garciac escuratu çuen eta, horrequin batera, Rioxa , Bureba , Araba , Bizcaia eta Guipuzcoa . Laphurdi eta Baigorrico contherria Gasconia eta Akitaniaren mende gueratu ciren.

Semeen artean ez cen lehensemea, baicic eta Ramiro Sanchitz . Hala ere, hau sasicoa cen eta ecin çuen resuma jaraunsi. Ordain guisa aitac Aragoico conde icendatu çuen. Ramiro erdeinaturic, 1043an Garcia erassotzea erabaqui çuen eta horretaraco Zaragozaco thaifaren buruçaguiare lagunça escatu çuen. Garciac aurre eguin eta Tafallaco guduan anaia menderatu çuen. Guduaren ondorioz, bihozbera içan cen: anaia barkatu eta cembait gaztelu eman cerauzquion. Aragoiarrac ez çuen berriro saiaquera repicatu anaia vici cen bitartean eta Resumaco mendebaldeco muga fincatu çuten. [2]

Egoera aprovechatuz, hegoaldeco thaifac erass cituen eta 1045ean Calahorra conquistat çuen. Calahorra hartu ondoren 1045. urthean, Rioxaco Naiaran Andre Maria Reguinaren monasterioa eraiquitze aguindu çuen eta bertara eraman çuen regue-egoitza. 1052co abenduaren 12an monasterioa sagaratu çuen. Escualdeco sanctuen erliquiequin aberasteco asmotan Anso Chiquia Iruñeco aphezpicuaren , Garcia Arabaco aphezpicuaren eta Gomez Burgosco aphezpicuaren onheritzia escatu çuen. 1052an, Arabaco aphezpicuaren onhespenarequin, Felix Bilibiocoaren gorphutz lekualdatzea erabaqui çuen. Horretaraco, Bilibioco haitzetara joan cen çaldun ascoquin batera. Hilhobia irequi çuenean, aphezpicua tumulutic aldendu eta ahoa bihurri citzaion. Gainera, ekaitz gogor bat hassi cen. Ceruaren ecetza cela pensatuz, ez çuten muguitu baina aphezpicua behin bethico mantendu çuen bihurdura. [3] Era berean, 1053co maiatzaren 29an San Milan ere lekualdatzea saiatu arren, ecin çuen idiec muguitu nahi ez çutelaco. [3] Miraria ikussita, idiac guelditu ciren lekuan monasterio berria eraiquitzea erabaqui çuen, guero San Millán de Yusoco monasterioa içanen cena.

Garcia III.aren anaia Fernando I.a , Gaztelaco conde bilhacat cenean [4] , Garciari aguindutaco lurrac eman cerauzquion 1037. urthean, Iruñeco Resuma çabalduz. Aitatic, foru çucembidearen ikuspeguiti , senipartea içan çuen, anaiec, berriz, hobecunçac. Hau da, Garciac Araba , Bureba , Trasmiera , Montes de Oca , Encarterri eta Merindadeac jaraunsi cituen.

José María Lacarrac eremuac Fernandoc emandacoac cirela erran çuen Tamaróngo guduan escainitaco lagunça esquerceco [5] . Egun eçagutzen ditugun aguiriac Lacarraren theoriaren aurka eguiten dute, aiphatutaco gudua baino lehen, Garcia Valpuestaco cartularioetan , Valvaneraco monasterioaren aguirieta [6] edo San Millán de Susoco monasterioaren aguirieta Oca eta Burebaco regue moduan aguercen delaco. [7] Regueac berac 1044an eta 1046an bere eremuac describatzean Gaztela Çaharra eta Trasmiera aiphatu cituen. [8] Era berean, Santoñaco Andre Mariaren eliça berreraiqui çutenean bertoco reguea Garcia cela erran çuten [9]

Erreinaldiaren hassieran, anaien arteco harremanac onac içan ciren. Içan ere, 1037an Bermudo III.a Leongoac Cea eta Pisuerga ibaien artean dagoen Tierra de Campos berrescuratu nahian, erasso eguin çuenean, Fernando Sanchitzec Garciaren lagunça escatu çuen leondarrac borrocatzeco. Iruindar-gaztelar gudarosteec Leongo reguea hil çuten Tamaróngo gudua [10] eta Gaztelaco condea Leongo regue bilhacatu cen. [11]

Hala ere, laster anaien arteco tirabirac hassi ciren Gaztelan nor aguinceco. Gauçac horrela, 1054co irailaren 1ean Atapuercaco ibarreco Piedrahita herrian, armada biec Atapuercaco guduan borrocatu çuten. [12] Garhaipen gaztelarren aldecoa cen eta Iruñeco reguea guduan hil cen. [13] [14] De rebus gestis D. Didaci Guelmirez, primi Compostellani Archiepiscopi escuizcribuaren arauera, reguearen hilçailea Anso Ortitz iceneco bere çalduna içan cen "bere emaztea [regueac] iraindua celaco". Naffarrec, hala ere, gauera arte mantendu cituzten positioneac eta Naiarara eraman çuten hilhotza lurperatzeco. Guduan bertan Anso nerabea regue berri icendatu çuten. [15]

Ezconçac eta seme-alabac Aldatu

1038an Stephania Foixcoarequin ezcondu cen Barcelonan . Ikerlari guehienen arauera, Stephania Bernat Roguer Foixcoaren eta Garsinda Bigorracoaren alaba cen. Ezconsari guisa, berce ondassunen artean, Tierra de Cameros ( ambabus Cambaribus ) jasso çuen emaztegaiac. Bederatzi seme-alaba içan cituzten: [16]

Berriro ezcondu bacen ere, ez daquigu norequin.

Garciac berce bi sasicume içan cituen, ama edo amac eceçagunac içanda:


Oharrac Aldatu

  1. Euscaraz Anso ponte-icena eta jathorriz erdaraticacoa cen Sancho aldaera ditugu. Euscalçaindiaren 192. arauco erizpideequin, Anso tic *Ansoitz egui behar cen, baina azquen aldaera hau traditionean ez da documentatu. Euscal Herrico erdarazco izcribuetan ugari aurkitzen ditugun patronymicoac Sanchitz eta Sanoitz dira, hauen aldaerequin batera. Jathorrizco Sanso ponte-icenetic eta Sansoitz patronymicotic, euscarac içan dituen aldaqueta phonetico eçagunen bitartez, Anso eta Sanoitz sorth ciren (Ikus Anso ). Hala eta guztiz ere, Euscalçaindiaren 192. arauan Anso ren patronymicotzat Sanchitz hobetsi cen.

Referenciac Aldatu

  1. Euscalçaindia . 192. araua: Iruñeco eta Naffarroaco Resumaco regue-reguinen icenac. .
  2. Çurita, Jerónimo. (1976). Annales de la Corona de Aragón. Institución "Fernando el Católico" (C.S.I.C.) ISBN 8460060128 . .
  3. a b Hergüeta y Martín, Domingo. (1906). Noticias históricas de la muy noble y muy leal ciudad de Haro. Ochoa, 87-88 or. ISBN 84-73590-62-7 . .
  4. Salaçar y Acha, Jaime de. (2006). «Urraca. Un nombre egreguio en la onomástica altomedieval» En la España medieval (1): 29-48. ISSN 0214-3038 . .
  5. Lacarra de Miguel, José María. (1972). Historia política del reino de Navarra. Iruñea: Arançadi, 235–236 or. ISBN 8450056993 . .
  6. Rodrígüez R. de Lama, Ildefonso. (1979). Colección Diplomática Medieval de la Rioxa. I Logroñoco Aldundia ISBN 84-7359-072-4 . .
  7. Martínez Díez, Gonçalo. (2007). Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus. Madril: Martial Pons Historia, 716–718 or. ISBN 978-84-96467-47-7 . .
  8. « Reinando el rey García, ke mandó hacer esta scriptura, en Pamplona y en Álava y en Castilla Vieja hasta Burgos y hasta Bricia, poseyendo también Cudeyo con su término en Asturias; su hermano Fernando rey en León y en Burgos... »

    —Martínez Díez, 2007, 716–718. orr.

  9. « En aquel tiempo cuando reinaba el rey García en Pamplona y en Castilla y su hermano Fernando rey de León y de Galicia »

    Loring García, María Isabel. (1984). «La restauración de Sancta María del Puerto y el rey García de Nájera: un caso de encomendación monástica» En la España medieval (4): 537–564. ISSN 0214-3038 . .

  10. « In era MLXXVI deraue III feria occiderunt reguem Veremutus in Val de Tamaron. »

    Annales Castelllanos Segundos CSIC

    
    
  11. Reilly, Bernard F.. (1995). The Context of Christian and Muslim Spain 1031–1157. Blackwell Publishers Inc., 27 or. .
  12. O'Callaghan, Joseph F.. (1975). A History of Medieval Spain. Cornell University Press,  195 or. .
  13. Martínez Díez, Gonçalo. (2004). El Condado de Castilla (711-1038). La historia frente a la leyenda. Valladolid: Castilla eta Leongo Junta ISBN 84-8718-275-8 . .
  14. Suárez Fernández, Luis. (1975). Historia de España antigua y media. Rialp, 446 or. ISBN 8432118826 . .
  15. a b Salaçar y Acha, Jaime de. (1992). «Reflexiones sobre la possible historicidad de un episodio de la Crónica Najerense» Príncipe de Viana (14): 537-564. ISSN 1137-7054 . .
  16. Foundation for Medieval Genealogy. Navarre (Garcia IV). .

Campo estecac Aldatu