Gares

Naffarroa Garaico udalerria

Gares [3] ( [gaɾes̺] ) Naffarroa Garaico erdialdeco udalerri bat da. 2017co urtharrilaren 1eco erroldan, 2.805 biztanle ditu. Içarbeibarrean cocaturic, 39.7 cm 2 co açalera du, eta batez berce 344 metroco garaiera, nahiz eta Ecoien iceneco gailurra 923 metrora ere iritsi. Robo ibaia Argara isurcen da Garesen. Herriac Mañeru , Artaçu eta Guirguilao ditu muga mendebaldean, Mendigorria hegoaldean, Obanos eta Legarda ekialdean eta Belascoain , Arraiça eta Erreniega mendilerroa ipharraldean.

Gares
  Naffarroa Garaia , Euscal Herria
Vista de Puente la Reina.jpg
Herriaren ikuspeguia.
Garesko bandera
Bandera

Garesko armarria
Armarria


Cocapena
Herrialdea   Euscal Herria
Lurraldea   Naffarroa Garaia
Merindadea Escudo de Pamplona.svg   Iruñea
Escualdea Içarbeibar
Administrationea
Statua   Espainia
Erkidegoa   Naffarroa
Icen officiala Bandera de Puente la Reina.svg Puente la Reina / Gares
Alcatea Oihan Mendo Goñi
( EH Bildu )
Posta codea 31100
INE codea 31206
Herritarra garestar
Geographia
Coordenatuac 42°40′18″N 1°48′56″W
Açalera 39,7 cm²
Garaiera 344 metro
Distancia 24 cm ( Iruñetic )
Demographia
Biztanleria 2.920 (2021: Green Arrow Up.svg 31)
Densitatea 70,83 biztanle/cm²
Çaharcea [1] % 41,46
Ugalcortassuna [1] ‰ 51,32
Economia
Jarduera [1] % 72,8 (2011)
Desberdintassuna [1] % 0 (2011)
Langabecia [1] % 14,42 (2013)
Euscara
Euscaldunac % 13,10 (2018) [2]
% 9,15 (2010) [1]
Datu guehigarriac
Webgunea http://www.puentelareina-gares.es/

Geographia Aldatu

Inguru naturala eta cocapena Aldatu

Perdoneco mendicerraren hegoaldean cocatzen da Içarbeibarrean Iruñeco merindadean . Clima mediterraneoco gunea da, urtheco batezberceco precipitationeac 593mm ingurucoac dira. Urtheco temperaturac leunac içaiten dira, batez berce, 11 °C eta 14 °C.

Robo ibaiac harana ceharcatzen du Arga ibaira heldu arte Garesco udalerriaren muguetan. Horrez gain, Salado eta Nekeas ibaiac aiphagarri dira.

Clima eta landaredia Aldatu

Ipharraldetic hegoaldera, lucera handico udalerria içanic, clima aldatu eguiten da udalerriaren gunea cein den. Horrela, hegoaldean, mediterraneo clima continentala nagussitzen da, eta ipharraldean clima mediterraneo-azpimediterraneoa dago. Batez berceco temperatura 10 graducoa da ipharraldean eta 13 graducoa hegoaldean. Precipitationeac ere nahico aldacorrac dira 500mm batez berce hegoaldean (urtheroco egun euritsuac 75 dira), eta 1.000mm ipharraldean (urtheroco egun euritsuac 100 dira). Udalerrico guneric menditsuenetan 1.000mm baino guehiago jausten dira urthero.

Garesco jathorrizco landaredia ia erabat galdu da nekaçaritzaren eraguinaren ondorioz. Oraindic ere, arte eta haritz batzuc badaude (13 hectarea baino ez XX. mendearen amaieran), baina udalerriaren guehienean sastraca eta mota ascotaco çuhaixcac dira nagussi. Birlandaturico basoen açalera nahico handia da, 767 hectarea, eta birlandaqueta batez ere Austriatic ekarritaco lariciar (Pinus nigra) eta pinu belcequin eguin cen.

Statione meteorologicoa Aldatu

Garesen, itsassoaren mailatic 348 metrora, Naffarroaco Foru Erkidegoco Governuac 1928an jarritaco statione meteorologicoa dago. [4]

Auçoac Aldatu

Santiago, La Población, San Pedro, Çubiurrutia, Aloa, Çabalçagain, Nekeas eta Fuente de la Grana.

 
Garesco cale nagussiaren ikuspeguia.

Jaurerriac Aldatu

  • Sarriaco jaurerria Guendulaingo condeen escumeneco jabetza içan cen, eta jaurerriac leguez bertan behera gueratzean, etchalde privatu bihurtu cen. Etchaldean, jauregui bat, hirur etche, eta inguruco laur herrixca chiqui ceuden, Errota, Sotes, Aos eta Ecoien. Içarbeibarreco udalerria XIX. mendearen erdialdean desaguercean Sarria, Gares udalerriaren mempe gueratu cen. Felix Duarte Goñic erossi çuen etchaldea, eta horren oinordecoec Naffarroaco Aurrezqui Kutchari saldu ceraucoten/cioten Sarriaco upateguia 1980co hamarcadaren hassiera .
  • Iriberrico jaurerria Içarbeibarco herrietaco bat içan cen XIX. mende erdialdeco reforma administrativoa eguin cen arte. 1407an Carlos III.a regueac Muruçabal contherrir batu çuen Iriberri. XVI. mendearen hassierati herri hustua içan cen, baina XIX. mendearen hassiera etchevicitza bat bacen herrian. Doneztebe omencen çuen eliça bat içan cen herrian.

Historia Aldatu

Udalerriari icena emanen ceraucon Arga ibaiaren gaineco Garesco çubi romanicoaren ondoan, eta erromesec Santiago Compostelacoara eguite çuten Donejacue Bidean , bacen XII. mendearen amaieran, "biztanle libreec" ossatutaco herrixca bat. Alfonso I.a regueac, herriaren mugac cehaztu eta Liçarraco forua eman cerauen/cien 1122an . Iratche eta Leireco monasterioac haimbat jabetza içan cituzten Garesen Erdi Aro ossoa cehar. Regueac "hiribildu on" icendatu ostean, jarlekua içan çuen Naffarroaco Gortheetan . Catalina eta Juan III.a regueec, urtheroco açoca eta asteroco merkatua antholatzeco escubidea eman ceraucoten/cioten herriari 1498an .

 
Erromesac Donejacue Bidean Garestic guerthu.

1416an udalerriaren mugac handitu ciren, Çubiurrutia eta Gomaciaingo guneac annexionatuz, eta 1846an udalerrien reforma administrativoa burutzearequin batera, Ecoien, Sarria, Sotes eta Hiriberrico guneac Garesi batuz. 1498an regueec emandaco urtheroco açoca uztailaren 29tic abuztuaren 12ra antholatze hassi ciren arren, 1709an Erriberrin bildurico gortheec, uztailaren 14tic uztailaren 31ra aldatzea erabaqui çuten. XVII. mendearen amaieran, herriaren inguruco lurretaco laboreric garrancitsuena mahastiac ciren. Industria xumea içan arren, pattarra eta oihalac ekoizten cituzten lantegui bana ceuden.

Naffarroa Garaico udalerri guehienec beçala, XVIII. mende eta XIX. mendeetaco guerra jassan behar içan cituen, eta Independencia Guerraco nahiz Carlistaldietaco gudetaco batzuc udalerriaren muguetan guerthatu ciren. XIX. mendean , açoca eguna aldatu cen berriro ere, irailaren 26tic irailaren 30era . XX. mendearen hassiera , bi escola publico, eta berce bi ikastetche privatu ceuden Garesen. Horrez gain, irina ekoizten çuten bi errota, çazpi chocolate- lantegui, abarquetac eguiten cituzten bi taller, bi olio-prensa, Goardia Civilaren coartela, eta udal hospitalea ceuden. 1891n herrico gazteenen hezcunça hobetzeco asmoarequin Juan de Mena y Goldaratz fundationea sorthu cen.

 
Arga ibaiaren ondoco etche çaharrac.

Hospitaleac Aldatu

Bi hospitale içan ciren XV. mendetic aurrera Garesen. Çaharrena Templarioena içan cen (ondoren Jerusalengo Hospitalarien ordenaren jabetzacoa içanen cena). Hospitalea X. mende eta XI. mendeen artean sorthu cen, eta jathorriz Donejacue Bideco erromesac harcen cituela uste da. 1448an , Juan II.aren reguealdian, berce hospitale bat eraiquitzeco aguindua eman cen, templarioen hospitalea cegoen thoqui berean.

Gurutzearen Hospitalea, Vianaco princeac 1448co otsailaren 6an idatzitaco documentu bati esquer eman cen eçagutzera. Vianaco princeac berac hospitalea eraiquitzeco lurrac escaini cituen Soracoitz iceneco lekuan. Hospitaleac garrancia handia içan çuen XV. mendetic XVI. mendera , baina, azquenic, erabili ez, eta eraiquina bertan behera gueratu cen.

Udaleco Hospitalea, berriz, 1556an jarri çuten marchan, eta gaixoac sendatzeaz emacume bat arduratzen cen. 1857an eraiqui çaharra berce cereguin batzuetaraco erabili cen, etcheric ez çuten personençaco atherpe bihurtu cen, eta udal hospitalea berce eraiquin batera eraman çuten.

Economia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Naffarroaco parque eolicoac »

Garesco udalerriaren iphar-ekialdean, Erreniega mendilerroan, EHN empresac eraiquitaco "Hiriberri" parque eolicoa dago. Parqueac duen potencia 19,80 megawattecoa da. Jabea Actiona da gaur egun.

Demographia Aldatu

XX. mendearen lehen erdialdean beheranzco joera içan çuen populationeac, baina 1950eco hamarcadatic aurrera hazten hassi cen, eta XXI. mendearen lehen hamarcadan areagotu eguin cen hazcundea.

Garesco biztanleria

2008co erroldaren arauera, Espainiaz campoco 324 ethorquin vici ciren herrian, biztanleriaren %12,17 ( Naffarroa Garaico batezbercecoaren gainetic).

Politica Aldatu

Udal hautescundeac Aldatu

2007an Garesco alcate carguraco Aggruppación Electoral Puentesina (AEP) taldeco Feliciano Vélez Medrano auqueratu çuten. Udaleco hamaica cinegotzietatic laur lorthu cituen eta Eusco Aberçale Ekinçaren votoei esquer lorthu çuen alcatetza. Baliogabeco votoac 11 içan ciren (emandaco guztien %0,66) eta 34 voto çuri içan ciren (votoen %2,04). Abstentionea %16,86coa içan cen.

Garesco Udala (2007)
Alderdia Votoac Cinegotziac
Aggruppación Electoral Ximenez de Rada (AEXR) 605 4
Aggruppación Electoral Puentesina (AEP) 552 4
Eusco Aberçale Ekinça (EAE) 390 3
Aggruppación Electoral Arrieta (AEA) 85 0

2011co udal hautescundeetan ere Aggruppación Electoral Puentesina (AEP) taldeco quide bat, Fidel Aracama Açona, hautatu çuten alcate, nahiz eta cerrenda vozcatuena ez içan. Ximénez de Rada escuindarrac irabaci çuen votoen copuruari beguiratuz guero, baina Bilduren cinegotziec Puentesinaren aldeco votoa eman çutenez harc escuratu çuen alcatetza. Bi taldeen arteco ituna eguin çuten [5] .

Garesco Udala (2011)
Alderdia Votoac Cinegotziac
Aggruppación Electoral Ximenez de Rada (AEXR) 581 4
Aggruppación Electoral Puentesina (AEP) 478 4
Bildu 391 3
PP 55 0

Udaletchea Aldatu

Ancinaco udaletchea 1927 . eta 1929 . urtheen artean eraiqui cen eta Emilio Arrieta calean cegoen. Fachada nagussiac Foruen Plaçara emaiten çuen, eta bertan herrico jaietan haimbat ekitaldi antholatzen ciren. Eraiquin berria 1987co maiatzean çabaldu cen, plaça berean; beheco solairua eta honen gainean eraiquitaco berce bi solairu dituen eraiquina da. Udaletche berria çaharberriturico eraiquin çahar batean cocatu cen. Lanec 41 millioi pecetaco aurrecontua içan çuten eta horietatic 31 millioi Naffarroaco Foru Erkidegoco Governuac ordaindu cituen.

Ancinaco udaletchearen eraiquina udalaren mempeco haimbat cerbitzu escainceco erabilcen da, ekitaldi ascotaraco aretoa, liburuteguia, jubilatuen etchea eta abar ditu. Udala alcateac eta çorci cinegotzic ossatzen dute.

  • HELBIDEA: Julian de Mena Plaça, z/g

Alcateen cerrenda [6] Aldatu

Urtheac Alcatea Alderdia
1979 - 1987 Feliciano Vélez Medrano Aggruppación Puentesina
1987 - 1991 Antonio Martínez Lautre Aggruppación Ximenez de Rada
1991 - 1995 Xabier Velez Herri Batassuna
1995 - 1995 Ignacio Içurçu Aldai
1995 - 1997 Mari Carmen Etaio Idoate Aggruppación Puentesina
1997 - 1999 Xabier Velez Herri Batassuna
1999 - 2003 Eva Erro Otsoa Aggruppación Ximenez de Rada
2003 - 2007 Eva Erro Otsoa Aggruppación Ximenez de Rada
2007 - 2011 Feliciano Vélez Medrano Aggruppación Puentesina
2011 - 2015 Fidel Aracama Açona Aggruppación Puentesina
2015 - Oihan Mendo Goñi EH Bildu

Azpieguitura eta garraioac Aldatu

 
Foruen pasealekua

La Stelllesa autobus compainiac Agüilar Codes eta Iruñea bitarteco autobus linea ustiatzen du. Lineac bi cerbitzu daduzca Agüilar Codesco norançan eta laur cerbitzu contraco norabidean. Linearen ibilbidea honacoa da:

Cultura Aldatu

Jaiac eta ospaquiçunac Aldatu

Done Jacue du patroia, eta, beraz, bestac uztailaren 25ean hasten dira. Donejacue bideco gune garrancitsua da Gares. Içan ere, bertan Franciaco bideac cein Jacacoac bat eguiten dute Compostelara heldu arte. Done Jacueren eliça hirico monumenturic ederrenetacoa da, çubi romanicoarequin batera.

Feriac irailaren azque asteburuan antholatzen dira. Maiatzaren 1ean eta iraileco bigarren igandean, Gomancinaco San Martin romeria eguiten da.

Ondassun nabarmenac Aldatu

Bercelacoac Aldatu

  • Cubiertos etchea : plaça nagussian dago eta gaur egun udaletchea da.
  • Lothuraren Etchea, stylo italiarrecoa , çubiaren ondoan dago.
  • Jabeagoaren Jaureguia, Cale Nagussian dagoen stylo italiareco jauregui da. Naffarroaco regue-reguinen Comptos Gamberaco ondarea defendatzen çuen fiscalaren vicitoqui içandacoa.
  • Elisabeth infantaren gothorlekuaren arrastoac, XIX. mendean exercito liberalac Arnotegui baseliçaren ondoan eraiquitaco gothorlekua.
  • Granaco regue jaureguiaren arrastoac, Evreux familiaren regueen jauregui içandacoa.

Garestar eçagunac Aldatu

Referenciac Aldatu

Campo estecac Aldatu

Euscarazco Wikipedian bada athari bat, gai hau duena:
Naffarroa