Franquismoa Francoren dictadura , 1939tic 1975era , sostengatu çuen ideologia eta principio politicoen mulçoa da. Ascotan, Espainiaco Guerra Civilaren ondotic 1936tic 1975 arte iraun çuen Francisco Francoren dictadurari referencia euiteco ere erabilcen da termino hori, baita dictadura barne harcen duen Espainiaco garai historicoa adiarazteco ere.

Bandera franquista , Espainiar statuan 1945 y 1977 artean erabili cena.

Eçaugarriac eta oinharri ideologicoac Aldatu

Eritzi desberdinac daude franquismoaren ideologiaren eçaugarri nagussiari buruz: batzuen arauera, Espainian aguindu çuen dembora guztian cehar regimen fascista içan cen; berce batzuen arauera, ordea, regimen autoritarioa içan cen funsean, fascismoaren elementu cembait bilcen cituen arren.

Francisco Franco Caudillo edo buruçaguiaren aguintaritzapean, berce eracunde batzuec ere mamitu çuten franquismoaren ideologia: Offensiva National-Syndicalistaco Batzarren Espainiaco Falangeac —garai hartaco alderdi bakarrac —, Movimiento National icenecoac, Espainiaco Armadac eta Eliça catholicoac . Azquen honi lothuric, Nationalcatolicismoa ere aiphatu içan da franquismoaren ossagai nagussitzat.

Anticomunismoa ere aiphatzecoa da, franquismoco campo politica eta barne ideologia ongui islatzen baititu. Içan ere, barne politican regimenac ideologia ezquertiar oro jaçarri çuen, communismoa berheciqi . Campo politican, Sovietar Batassunaren contraco blockearen onheritzi jassotzeco valiatu çuen.

Symbologia Aldatu

Eritziac eritzi, fascismoaren ohico diren paraphernaliac erabili cituen urthe luceetan eta itchura hau erabili çuen propaganda ekincetan. Hassieraco urtheetan, nabaria da franquismoac italiaco fascismoan eta alemaniaco nacismoan inspiraturico symbologia. Gueroago, Bigarren Mundu Guerraren amaitu ostean, regimenac berac uko eguin cerauen/cien symbolo horiei, nolabait ere nationearteco onheritzia lorceco eta nacismoarequin içan çuen laguntassuna atzean uzteco asmoarequin.

Oinharri politicoac Aldatu

 
Francisco Franco dictadorea 1940an.

Politicoqui alderdi bakarrean oinharriturico systema batean oinharritzen cen, Movimiento National iceneco alderdian gorphuzten cena. Alderdia FET y de las JONS eracundearen oinordeco cen, aldi berean Falange Española Traditionalista alderdi carlisten batassuna eta Juntas de Offensiva National Syndicalista alderdi fascistac elkarcean sorthu cena.

" Caudillo " edo "Generalísimo" delacoa cen alderdiaren burua, eta alderdiaren barnean haimbat talde edo muguimendu politico ezberdin ceuden:

Talde hauec dictadorearen onheritziagatic lehiatzen ciren. Dictadoreac bat edo berce babesten çuen conveni citzaionaren arauera, baina secula nehori bothere guehiegui eman gabe eta elkarren arteco lehia bulçatuz.

Falangismoa Aldatu

 
"Uztarria eta gueciac", falangisten ikurra (1940co enseina).

Talde honetaco quideen oinharri ideologicoa nationalsindicalismoa cen. "Urdinac" ere deitzen citzaien. José Antonio Primo de Riveraren hildoac jarraitzen cituzten, eta espainiar nationearen batassuna eta ideologia fascista bulçatzen cituzten. Horretaraco guiçarte-vicitza eta economia controlatu nahi cituzten eta helburu horrequin haimbat eracunde sorthu cituzten: Frente de Juventudes , Sección Femenina , Syndicato Vertical , Auxilio Social , etab.

Falangismoac indar handia içan çuen Movimiento National delacoaren barnean, Bigarren Mundu Guerran fascismo eta nacismoa garhaituac eta nationeartean baztertuac gueratu ciren arte. Ramón Serrano Súñer Francoren coinatua, José Antonio Guirón de Velasco , José Luis Arrese eta Adolfo Suárez içan ciren talde honetaco persona garrancitsu batzuc.

Armada Aldatu

Militarrac Francoren aguindupean ceuden erabat, eta potere eta prestigio handia çuten dictaduran cehar. Francoc confiança çuen militarrengan eta ardura handico postuac eman cerauzten governuan. Ez ciren talde itchia, militar asco berce taldeei hurbilecoac içaiten baitziren ascotan. Adibidez, Carrero Blanco nationalcatolicoengandic hurbil cen, eta Agustín Muñoz Grandes falangisten gustucoa cen.

Nationalcatolicismoa Aldatu

 
Erorien haraneco gurutzeac aguerian uzten du franquismoaren eta eliça catholicoaren arteco lothura.

Christautassun catholicoaren defensa regimenaren ikur nabarmena cen, eta nationalcatolicismo ceritzon muguimenduan gorphuzten cen. Hezcunça catholicoen escu utzi cen hassieratic, eta campo politican presencia arguia çuten. Joaquín Ruiz-Guiménez da garai horretaco aguintarien arteco adibide.

1950eco hamarcadan "technocratac" aguertu ciren, governutic statuco economia çucencen indarsu aritu ciren Opus Deico quidea . Mariano Navarro Rubio eta Alberto Ullastres ciren eçagunenetaco batzuc.

Carlistac Aldatu

Carlistec edo traditionalistec aguimpide eta pixua galdu çuten guerra bucatzean, baina ez ciren eracundeetatic desaguertu. Esteban Bilbao eta Antonio Iturmendi Bañales içan ciren bothere guehien ukan çutenac.

Monarchicoac Aldatu

II. republicaco escuindarrac bilcen ciren bertan. Juan Borboicoaren eta Juan Carlos I.aren aldecoac ciren. Francoc reguegaiarequico jarrera çalançazcoa çuen, eta beraz monarchicoen dictadorearequico harremana aldacorra cen.

Emacumea franquismoaren garaian Aldatu

« Emacumeac , vicitza ossoan, cerbitzatzeco functionea du. Jaincoac guiçon eguin çuenean, "ez da ona bakarric egoitea" pensatu çuen. Eta emacumea eguin çuen guiçonari lagunceco eta compainia eguiteco, bai eta ama içaiteco ere. Jaincoaren lehen idea "guiçona" içan cen. Ondoren, emacumearengan pensatu çuen, beharrezco ossagarri guisa, hau da, cerbait erabilgarria içaiteco. »
Spiritu Nationalaren Heciqueta, 1962
« Emacumeec secula ez dute ecer asmatzen; çalançaric gabe, Jaincoac guiçonençat gordetaco gaitassun sorçailea falta çaie. Emacumeoc guiçonec eguinda emaiten deraucutena interpreta deçaquegu soilic, hobeto edo okerrago. »
Pilar Primo de Rivera , Emacumeen Sectioneco ordezcari nationala

Franquismoa Euscal Herrian Aldatu

Saconceco, iracurri: « Francoren dictadura Euscal Herrian »

Franquismoac bere mempeco lurralde guztietaco gendea politicoqui, ideologicoqui eta socialqui berdinceco ahaleguin handia eguin çuen. Guiçatalde ezberdinec pairatu çuten ideologia horren impositionea, emacume, homosexual, ijito eta berce ascoc. Euscal Herriari dagoquionez, Catalunian, Galician eta berce haimbat thoquitan beçala, espainiarra ez cen nationetassun sentimentu oro çaphaldu çuten.

Muguimendu ezquertiar cein aberçaleac debecatu eta jaçarceaz gain, regimenac eçarcen çuen Espainia bakar eta batu horretatic urruncen ciren edonolaco ekitaldiac debecatuac ciren. Aldizcari eta irratiac ere itchiaraci citucen. Hizcunçan içan çuen, berheciqui ondorioa.

Franquismoaren ideologia dictaduraren ondoren Aldatu

 
Bandera franquista AVT ren manifestaldi batean (2006).

Francoren heriotza eta transitionearen ondoren, ideologia franquistac eracunde publicoetan çuen botherea desaguertu cen, nominalqui bederen. Hala ere, ideologia hori edo ideologia horien elementu erranguratsu batzuc sustengatzen dituzten taldeac ez ciren desaguertu, eta batzuetan berce elkarte batzuetan eguituratu dira. Francisco Franco Fundatione Nationala , adibidez, 1976an sorthu cen, eta Franco eta bere dictaduraren oinharriac çuritzea helburu du.

Symbologia Aldatu

 
Francoren statua Sanctanderren (2008an kendu çuten [1] ).

Berçalde, franquismoco symbologia ez da guztiz desaguertu. Espainiaco Orhoimen Historicoaren Leguea gorabehera, herri ascotan franquismoari lothurico icenac dituzten caleac edo seinaleac daude, baita sculpturac ere.

Erorien harana da franquismoco symbolo nabarmenetaco bat. 2019 arte bertan egon cen dictadorea hobiraturic [2] . Gaur egun ere, açaroaren 20an , Francisco Francoren eta José Antonio Primo de Riveraren heriotzaren urtheurrenean, escuin muthurreco quideac elkarcen dira, berheciqui Erorien haranean.

Berçalde, escuin muthurraren manifestatione eta elkarteetan franquismoari lothurico ikur ugari agueri ohi dira [3] .

Alderdi politicoac Aldatu

Espainian, escuin muthurrecotzat jotzen diren alderdietan agueri dira franquismoaren ideologiaren eraguinac. Haimbat alderdi politicoc franquismoaren ideologia hein batean edo bercean defendatzen dute.

Falangeari çucenean lothurico cembait alderdi ere badira (jathorrizco Falange Española de las JONS cenaren oinordecoa, La Falange eta Falange Auténtica , adibidez). Nationalcatolicismoari lothuric agueri da Alternativa Española (AES) alderdia. Horietaco batzuc, Democracia National alderdiarequi batera ADÑ Identidad Española delaco coalitionean bilduac dira.

Azquen urtheetan, statu mailan arracasta ukan duen VOX alderdia ere franquismoaren ideologiarequin lotzen dute ascoc [4] [5] [6] .

Referenciac Aldatu

  1. (Gaztelaniaz) «Sanctande retira la statua de Franco» el País (Noiz consultatua: 2019-11-15) .
  2. Orçaiz, Ion. «Badu atheratzeco ordua» Berria (Noiz consultatua: 2019-11-15) .
  3. (Gaztelaniaz) Forment i Bori, Cèlia. «Símbolos franquistas y stelladas kemadas en la manifestación ultra en Barcelona» elnational.cat (Noiz consultatua: 2019-11-15) .
  4. (Gaztelaniaz) Rodrígüez Veiga, Diego. «La connexión de diriguentes de Vox con Franco más allá de la amistad de Abascal y el bisnieto Luis Alfonso» el español (Noiz consultatua: 2019-11-15) .
  5. (Gaztelaniaz) Dusster, David. «El franquismo ke acecha a Vox» La Vanguardia (Noiz consultatua: 2019-11-15) .
  6. (Gaztelaniaz) «Vox dice ke los fusilamientos franquistas fueron “con amor”» el plural (Noiz consultatua: 2019-11-15) .

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu


  Articulu hau Espainiaco historiari buruzco cirriborroa da. Wikipedia lagun deçaqueçu eduquia ossatuz .