Euscara batua

Euscara batu » orritic birbideratua)

Euscara batua Euscalçaindiac proposatutaco euscara eredu batua da, [1] [2] 1968co urriaren 3tic 5era Euscalçaindiac Arançaçuco Batzarrean ( Oñatin ) abiatu cen batassun aurrerabidetic sorthua. Gabriel Aresti , Chillardegui , Coldo Mitchelena eta Luis Villasante euscara batuaren bulçatzaile nagussiac içan ciren. Euscalquien artean elkar ulercearen araçoac gainditzeco eta haimbat alhorretan hizcunça arautu baten beharrari erançuteco sorthu cen.

Historia Aldatu

Aurrecariac Aldatu

XVI. eta XVII. mendeac Aldatu

Euscal litteraturaren hassieratic, idazleec bethidanic nabaritu dute euscaldunen arteco ecin ulercearen araçoa eta litteraturaraco hizcunça batuaren beharra. Haren hassieran, euscararen batassunaz quezcatu ciren idazleac Laphurdi, Naffarroa Beherea eta Çuberoacoac içan ciren. Hegoaldean, ordea, ekoizpena urria içan cen, eta ez cen batassunaren quezca handiric agueri.

Ipharraldean, Johannes Leiçarragac 1571n arguitar emandaco Jesus Christ Gure Jaunaren Testamentu Berria n araço horren berri emaiten çuen Heuscalduney atharicoa . Leiçarragac, bere lanquideec lagunduta, itzulpena eguiteco euscara batu bat ossatu çuen, textua Laphurdi , Naffarroa Beherea eta Çuberoaco euscaldunençat ahalic eta ulerceco erracena içan cedin. Lan horrec, gainera, amaieran hiztegui chiqui bat cekarren, çuberotarrençat eguina. Calbinismoa Euscal Herrian hedatzeco asmoac porrot eguin çuenez, haren hizcunça ereduac ez çuen jarraipenic içan. Horren ordez, Ipharraldean Laphurdico euscara "costatarra" bihurtu cen XVII. mendeco idazleen eredu, batez ere Axular era Saraco Escolaren lanac lorthutaco ospeari esquer. XVIII. mendean, Johannes Etcheberri laphurtarra Axularren euscara proposatu çuen euscara idatziraco eredu, egoquiena baitzeritzon.

Naffarroan, Juan Beriainec 1621n arguitaratutac Tractado de cómo se a de oyr misa, escrito en romance y vascuence liburuan hizcunçaren gaia uquitu çuen. Haren ustez, nahiz eta escualde batzuetan hitz eguiteco molde desberdinac egon, Naffarroaco Resumaco euscaldun guehienec erabilcen çuten euscara Iruñeco a cen, bai eta leku guztietan hobequien ulercen cena ere.

Oihenart içan cen ortographia arau cehatzac proposatzen lehena, gaur egun ere cençuzcoac diruditen cembait legue emanez; ch , v eta y baztertu eta x , b eta i erabilcea adibidez. Bustidurac eguiteco, tileta erabilcea ere proposatu çuen.

XVIII. eta XIX. mendeac Aldatu

Garai horietan, Ipharraldeco euscal litteraturaren gaimbehera guerthatu cen, Franciaco Iraulça ren eta economia crisien ondorioz. Aldiz, Hegoaldean egoera aldatzen ari cen, bertan gende jancia euscaraz idazten hassi eta ereduac sorthu beharraz quezcatua baitzen.

XVIII. mendean, guiputz euscara , guehiemba Betherrico hizquerare eçaugarriac bilcen cituena, litteratur hizcunça guisan nagussitu cen, baita naffar eta bizcaitarren artean ere. Manuel Larramendi jesuitaren phizgarri-lanac guiputz euscararen ospeari lagundu ceraucon. Larramendic Guipuzcoaco euscara cerabilen, baina bakoitzac berea erabilcea proposatzen çuen, bethi ere berceen euscalquiac eçagutu eta haiequin norberarena ossatuz. Içan ere, Larramendiren lexicoa euscalqui guztietara çabalcen cen, euscalqui batean falta cen hitza (erderetatic mailegatua celacoan) berce euscalqui batetic harcen baitzuen. Ortographiari dagoquionez, v alboratu çuen b lettrare mesedetan, cembait casutan h lettr erabilcea aholcatu çuen. Mendiburu eta Cardaberaz içan ciren haren ereduaren jarraitzaileac, nor bere modura, euscalquien arteco ulergarritassuna eta homogueneitatea bulçatzen aritu ciren.

Hala ere, Bizcaian eredu berhecia sorthu cen XIX. mendeco azquen hamarcadetan. Mendebaleco idazleec bi idazle berheciqui içan cituzten maisu: Pedro Antonio Añibarro , Arratiaco euscaraz idazten çuena, eta Joan Antonio Moguel , Marquinacoa cerabilena. Bi eredu horiec içan dira dembora lucez bizcaitar litteratur euscalquiaren bi aldaera nagussiac, Frai Bartolome ahanciago gueratu bada ere.

Ipharraldean, hizcunça eredu bateratu bat garatu ez bacen ere, pausoac eman ciren ortographia arauen alhorrean. Martin Duhaldec eta guero Darrigolec frances ortographiatic urrundu eta euscarari erossoago citzaion ortographia baten proposamenac plaçaratu cituzten. Proposamen horiec jarraitu eta sacondu cituen A. Xahoc ere.

XX. mendea Aldatu

XIX. mende bucaeran, EAJren sorrerac içan cituen ondorioac eredu standardaren sorreran. Batetic, Sabino Arana eta berce ascoc ukatu eguiten çuten euscara batu baten beharra, euscalquiac hobetsiz. Bercetic, hizcunça "garbitu" nahian berricunçac sarcen saiatu ciren. Hala ere, ortographia bateratua aldarricatu eta bulçatu çuten. Garai hartan berheciqui Ipharraldean garaturico ortographia arauac Hegoaldera çabaldu ciren, eta tileta arracastatsu suertatu cen.

1919an Hegoaldeco laur lurraldeetaco aldundien babesean sorthu cen Euscalçaindia, euscara babestu eta çainceco xedeaz eta çazpi lurraldeetaco ordezcariequin. Hizcunça communa helburu eduqui çuen Euscalçaindiac eracundearen sorreratic bertatic. 1920co Euscalçaindiaren Sortharauac aguiric 6. articuluac honaco hauxe cioen:

« Ekinen du euscalgui oroen odolez acitaco euscal-eredu bat guerthutzen, itzez, itz-yosqueraz ta idazqueraz albait erabatetsuena, euscaldun guciac idatz-iracurquetan erabilcecoa. »


Hala ere, standardizationearen garranciari edo moldeari buruzco eritzi desberdintassun handiac ceuden Euscalçainen hartean, eta standardizationearen aldeco pausoac mothelac içan ciren hassieran.

1930eco hamarcadan, Resurrectionen Maria Azcue lequeitiarrac guipuzquera oinharritza harcea proposatu çuen, berce euscalquien ekarpenequin ossatuz eta aberastuz. Eredu horri guipuzquera ossotua deith ceraucon, eta Ardi Galdua iceneco contaquiçunean horren lehen adibide practicoa eman çuen.

Hegoaldean guipuzquera ossatua erabilcen hassi cen beçala, Ipharraldean naffar-laphurtera litterarioa sorth cen hango idazleen eredu guisan, batez ere Escualduna eta Herria aguercarieta idatzi çutenen artean. Eredu hori Piarres Lafitte luhusotar euscalariac cehaztu eta arautu çuen 1940co hamarcadan, Navarro-labourdin littéraire grammatic -liburuan. Hizcunça batu horretaraco oinharritzat, behe-naffarrera eta laphurtarren eguneroco minçoa hartu cen guehiembat, eta ez haimberce XVI. mendeaz gueroztic Ipharraldean garatu cen litteratura traditionea.

 
Arançaçuco guiro culturala, 1956-1968 [3] [4]

Espainiaco Guerra Civila eta ondorengo garai latzac igaro eta guero, gaiari berriro helduta, Federico Krutwig guetchotarrac Johannes Leiçarragaren XVII. mendeco laphurtera classico aurkeztu çuen hartu beharreco eredu beçala, eta Luis Villasante eredu horren alde minçatu cen 1951n Euscalçaindico bere sarrera hitzaldian. Krutwiguen ustez, euscararen batassuna XVI. mendean dagoeneco lorthua cen, eta Leiçarragac egui çuen. Hassieran idazle eta euscalari asco eredu horren alde egon ciren, haien artean Luis Villasante , Jon Mirande eta Gabriel Aresti . Urtheen joan-ethorrian, ordea, asmo hori alde batera uzten joan cen, hiztunen hizcunçatic urrunegui cegoela eta. Hala ere, Krutwiguec eredu hori defendatzen eta erabilcen seguitu çuen bere vicitza ossoan.

Erabidea Aldatu

Gabriel Aresti [5] Bilbaoc idazleac 1960an caleratu çuen Maldan behera poema, eta garaico euscalçain batzuen ildoari jarraiqui, erdialdeco euscarac eredu hartuz idatzi çuen, guerora euscara batua içan cenaren molde osso ancecoan. Ibon Sarasolaren aburuz, lan hori euscara batuan idatzia dagoela erran daiteque.

 
Baionaco Euscal Idazcaritza, Euscara batuaren cinezco detonagailua (1964) [4]

1963an , Baionan , euscalçale talde batec Euscal Idazcaritza sorth çuen, [6] Hizcunça Sail batequin, eta euscara batuaren arauac erabaquitzeco lanean jardun çuten urthebethez, Chillardeguiren guidaritzapea . Baionaco Euscal Idazcaritza içan cen processuaren hassieraco detonagailua edo chimparta, ondoren ethorri cen herri-muguimenduaren abiapunctua. Sail horretan, Jesus Maria Bilbao , Jean-Louis Davant , Roguer Idiart , Enneco Irrigarai , Telesphoro Monçon , Jesus Solaun eta Jose Luis Alvarez Emparança Chillardegui elkarcen ciren. Chillardegui bera içan cen taldearen bulçatzailea, eta joera eta herrialde guztietaco euscalçaleac elkarcen saiatu cen. Gainera, itzal handico cembait guiçarte eracunderen babesa bilhatu çuen: EAJrena , ETArena , Embatarena eta Eliçarena . 1964co urrian, Idazcaritzac batzar irequi bateraco deialdia eguin cerauen/cien Euscal Herrico idazle eta iracasleei, haien eritziac ençuteco, euscara idatziaren batassuna eraiqui beharraz hitz eguiteco... eta idea praticoac proposatu eta bilceco asmoz. Urthebethe gueroago, chosten bat plaçaratu cen, hartu ciren erabaquien berri emanez. Chostenac hirur athal cituen: ortographia, declinabidea eta aditza. Gainera, documentuaren amaieran, h lettra idatzi beharreco hitzen cerrenda lucea cekarren, guehiembat Hegoaldeco euscaldunen lagungarri. Goitico erabaquiric eta onhespen officialic gabe, idazle gazteec bidea ibilceari ekin ceraucoten/cioten, baina lehenengo unetic adineco euscalari jaquinsuen babesa içanic ( Pierres Lafitte , Piarres Larçabal , Piarres Xarriton , Coldo Mitchelena , Imanol Berriatua , Patchi Altuna ,...). Hortaz, bilçarrean emandaco gommendioac bethetzen hassi ciren beren textuetan, aldi berean escaria eguinez Euscalçaindiari, batassuneraco bidean pauso sendoac eman citzan. Aldizcarien artean, Jaquin içan cen lehena Baionaco Bilçarraren erabaquiac bethearazten. [7] [8]

 
Ermuco cina. Berceac berce, Eibarco Idazle eta euscalçale gazteen bulçada (1968) [4]

Idazle gazte asco bide beretic abiatu ciren gommendioac onhartu eta erabiliz, dembora laburrean ohitura bihurtuz. Horrela ulertu behar da handic laur urthera gauçatu cen Ermuco cina (1968co ekainaren 28-29-30ean); hor, Baionan proposaturico erizpideac valiatzeco compromisso tincoa hartu çuten, aleguia, euscara batua sorcearen aldecoa. Gueroago, 1970ean, Batassunaren Kutcha liburuaren sarreran, Baionan eta Eibarren cina berretsi eta signatutaco hirurhogueita hirur euscalçale eta idazleen cerrenda arguitaratu cen. [8] [9]

1968an Euscalçaindia Ermuan elkartu cen, eta Baionan laur urthe lehenago batzartutacoec eracundeari erabaqui officiala har ceçan escatu ceraucoten/cioten. Artean eman çuen academiac Arançaçuco bilçarreraco deialdia. [10] 1968an , Arançaçuco Batzarra içan baino lehen, idazle talde batec Ermuco Cina icempetu çuen, euscara batuaren alde. Lehen urrhats haien ondoren, 1968co Arançaçuco Bilçarrean academiac euscara batzeco lehen arau-mulçoac fincatu cituen, hizcunça idatzian erabil beharreco ortographia, morphologia, declinabidea eta neologismoen (edo hizperrien) gainean. Horretaraco, Coldo Mitchelenac aurkeztutaco ponencia [11] hartu cen abiaburutzat —hein handi batean, Gabriel Arestiren moldeetan eta Baionaco taldearen erabaquietan oinharritzen cen—. Euscararen batassuneraco, naffarreraren eta guipuzqueraren aditza, hala nola erdialdeco euscalquietaco aldaerac, hartu ciren oinharritzat, gaineraco euscalquien berhecitassunac eta aldaerac ere contuan hartuta.

Batassun aurrerabidea ez da bat-batecoa içan, eta urthez urthe Euscalçaindia euscararen alhorrei buruzco arauac eta gommendioac caleratuz doa. Oraindic ere, morphologian eta aditzean batassuna ia erabatecoa den arren, hizteguian eta syntaxian aurrerabidea ez da erabat bucatu, eta haimbat alderdi fincatzeco daude. Hala ere, euscaldunen artean adostassun çabala dago euscara batuaren alde, ecimberceco tresna içan baita francesaren eta gaztelaniaren bulçadari aurre eguinda euscarac viciric iraun deçan, eta cultura hizcunça içan dadin. [12]

Onurac Aldatu

Lehen urtheetan, gende asco batuaren aurka aguertu cen arren, gaur egun euscal gendartean osso sustraituric dago, hezcunçan , hedabideetan eta administrationean erabilcen den euscara baita. Içan ere, natione eremuco hedabideetan ( EiTB , Berria edo Arguia , adibidez) eguneroco tresna da. Halaber, euscaldunen arteco communicationeraco tresna egoquia da, erdarara jo behar içan gabe.

Litteraturaren arloan ere batua ecimbercecoa içan da azquen hamarcadetan, horrec ahalbidetu baitu idazleec eguindaco ekoizpen handia, euscal litteratura idatziac nehoiz içan duen aberatsena.

Hirietaco haimbat euscaldunec, euscalquien referencia sndoric gabe, euscara batua ama-hizcunçatzat ikassi du. Oraingo ikuspeguitic, ecin icanen liçateque euscaraz vici, euscara baturic gabe.

Ibon Sarasola euscalçain ossoare Euscara batuaren ajeac ( Alberdania , 1997 ) eta Coldo Çuaço euscalçain urgazlearen Euscararen sendabelarrac (Alberdania, 2000 ) liburuec batassun bidean eguindaco çucenac eta okerrac neurceco beharrari erançuten deraucote/diote. Biec azpimarratzen dute batuaren garrancia eta, berce alde batetic, haren acatsac gainditzeco formulac proposatzen dituzte.

Criticac Aldatu

Iphar Euscal Herrico eremu ascotan euscara standarda ez da behar beçala eçagutzera eman eta, aguian, horren raçoinetaco bat eracunde publicoen gogo falta içan da. Iphar Euscal Herrico hedabideetan euscararen erabilera osso noizbehincacoa denez guero, herritarrac ez dira euscara batura ohitu eta, ascotan, Hegoaldean ere guerthatzen den beçala, urrutico hizquera xelebretzat harcen dute. Ipharraldeco hedabideetan eta litteratura-sorcunçan, "Ipharraldeco batua" edo "subestandarra" erabilcen da guehiembat. Çuberoan , herrialdearen urruntassun administrativo eta lingüisticoagatic, çubereraren forma litterarioa lancen da, demboran eta guiçartean sustrai saconac dituena, nahiz eta hango euscalçale guehienec euscara batua beharrezco tresna dela ulertu.

Arancha Urrhetabizcaia , euscara batuaren sorreraz eta h -aren auciaz. Euscal Herrico Ahotsac ekimeneraco eguinico elkarrhizqueta.

Hegoaldean ere, gende ascoc, batez ere adinecoac, araçoac ditu euscara batuan moldatzeco, baina aphurca-aphurca, herritarren escolatzearequin eta hedabideen lagunçaz, guero eta euscaldun guehiago gai da euscara batua ulertu eta erabilceco. Euscal Herrico Mendebalean, hango euscalquiaren euscarri arautua erabili ohi da batuarequin batean, thoquico hedabideetan eta iracascunçan.

Hassieraco urtheetan, hizcunçaren inguruco eztabaidac auci politicoen isla bihurtu ciren eta, hein batean, auci horiec estalceco aitzaquia moduco bat ere bai. Euscal culturaren munduco talde ohituraçaleac batassunaren aurka jarri ciren; aldiz, belhaunaldi gazte eta berritzaileenac alde aguertu ciren. Horren adibide dugu h lettrare aucia: euscalçale atzeracoienec h -aren aurka articulu suharrac idatzi cituzten, hizqui hori ezquer burubideco idazle gazteec cerabiltela eta. Ohituraçale horietaco ascoc ez çuten batassunaren beharra ikusten, ez baitzuten nehola ere uste jaquinçazco gaiac euscaraz lan citezqueenic. Batassunaren aldecoec, berriz, euscararen noranahicoa lorthu nahi çuten: Haur Hezcunçatic hassi eta universitateraino, esparru guztietan euscara erabil cedin nahi çuten. Azquenean, Euscalçaindiac h -a bere ortographia arauetan jasso çuen. Batassunaren aurkaco euscalçale guehienec — Eusqueraçainça beçalaco taldeetan bildu cirenec— urtheen joan-ethorriaz banan-banan beren jarduera amaitu eguin dute, raçoin naturalengatic.

Berheciqui bizcaieraren eremuan, euscara batuari buruzco jarrera criticoac indarsu eta luce iraun çuen. Herri batzuetan bi ikastola eta bi euscaltegui içaiter iritsi ciren: bata, euscara batuan iracastez çuena; bercea, euscalquian edo "erri izqueraz" . Egungo egoera normalizatuagoa bada ere, oraindic ere eztabaidac viciric dirau.

Contraco eritzia eman dutenec bi alderdi azpimarratu dituzte berheciqui: batetic, guipuzquerac , beren ustez, euscara batuan bereganatu çuen guehieguizco garrancia; bercetic, hizcunça batuac euscalquien aberastassunari ekarrico cerauzquion ustezco calteac. Batassuna guiputz euscaran cergatic oinharritu cen açalceco, raçoin demographicoac emaiten dira guehienetan. Egun ere, euscaldunen çathi handi bat —herena inguru— guiputza da. Gainera, ancinatic, Hegoaldeco euscal litteraturan guiput ereduac itzal lucea içan du eta euscalçainei cençuzcoa iruditu citzaien joera horri jarraitzea. Berçalde, erabaquiac hartu behar direnean, euscal litteraturaren traditione ossoa harcen da contuan, eta ez bakarric Guipuzcoacoa. Laphurdin jaio cen litteratura traditionea ere osso contuan harcecoa da, guztietan çaharrena eta opharoena baita. Bigarren criticari dagoquionez, erançuna begui-vistacoa da: eguneroco escarmentuac behin eta berriz eracusten du euscalquien arerioa ez dela euscara batua, inguruco bi erdarac baicic.

« «Çuc ez daquiçu cergatic behar den euscara batua, bada nire ibilbideagatic. Lehenengo eta behin, erdara jaquin gabe, erdal escolan egon naiz ni hamalau urthera arte. Guero aphur bat hirira, gendearengana eta liburuengana guerthuratzen hassi, eta escu hutsic aurkitu naiz, bizcaieraz bakarric nequielaco, eta, gainera, bakarric choco bateco bizcaiera. Neuc bakarric daquit cembat lan eman derautan alphabetatzeac. Guero, ikastolara joan behar lanera, eta euscaraz eguiteco beldurra nuen. Eta berce raçoin bat emanen derauçut: nola eguinen ditugu Arabaco, Bizcaico edo Naffarroaco ikastoletan erabilceco materialac, guipuzqueraz? Bizcaitarroc eta berceac campoan utzita? Euscara batuarena niretzat ibilbide naturala içan da. Niretic hitz eguiten derauçut, hau ez da ez politica ez ecer» »

Pilare Baraiaçarra [13]


Ibon Sarasolac 1970eco , 1980co eta 1990eco hamarcadetan barna aguertutaco haimbat hitz eta erranbide eztabaidagarri mahai gainean berriz paratzen ditu ( irla , renta-aithorpen , urpecunci , mercatalgune , necaçal tourismo , soinqueta eta berce), euscal litteraturaren eta nationearteco ereduen arguitan compombideac proposatuz (adigai horiec euscal idazle hoberenec eta Europaco berce cembait hizcunçac nola adiarazten dituzten ikertuz) eta Iphar-Hego Euscal Herrien arteco hartu-eman berdinsuagoa aldarricatuz, bi erdaren morronçatic asque. Liburuan emaiten dituen ideetaco bat honaco hau da: espainiera eta francesa dira munduco hizcunça guztietan "pedanteenac". Beraz, ez guinateque lotsatu behar euscaraz contuac ascoz modu erraçagoan erraiten ahal direnean.

Coldo Çuaçoren eritziz, euscara batuaren eta euscalquien arteco oreca eta viciquidetza euscararen vicitassuna bermatzeco ecimberceco baldinça da. Euscararen eritassunac sendatzeco "sendabelarrac" euscalquietan daudela defendatzen du [14] . Horrez gain, administratione publicoan eta hedabideetan professional ascoc darabilten hizquera-mordoiloa, berac Marteco hizcunça deitzen duena, salhatu nahi du. Euscaldunen artean içugarri çabaldu den hizcunça horretan, hango eta hemengo euscalquietaco hitzac eta formac elkarren ondoan pilatzen dira; guehienetan, ongui erabilcen jaquin gabe. Marteco hizcunçan minço direnec, asco daquitela eracutsi nahian-edo, hitz erracequin erran citequeena ahalic eta moduric corapilatuenenan erran ohi dute. Ecertaraco balerauco/valio ez duten hitzac asmatzeco ohitura handia dago. Marteco hizcunça ren adibide beçala, Euscaldunon Eguncarian aurkitutaco honaco icemburu hau emaiten du Çuaçoc: " Alta, jubilatuençaco egoitza berri bat eraiquitzen ahal da igandean bildu sosagaz ", alegui , "alta" eta "bildu sosa" Ipharraldeco hitz eta eguiturac, Mendebaldeco -gaz atzizquiarequn batera nahassiac.

Haren ustez, horrelaco erranaldi xelebreac dira euscaldunçaharrac euscara idatzitic uxatzen dituztenac. Horrec, azquenean, gendea euscara batuarequin ez identificatzera darama, eta bide horretatic joanez guero, egunez egun, euscaldunen eguneroco hizquera eta idatziz agueri dena, elkarrengandic guero eta urrunago gueratuco dira.

Horietaz gain, berce eguile batzuec azquen urtheotan lan berriac arguitaratu dituzte, processua viciric dagoela eracutsiz. Egun viciric dirauen gaietaco bat Euscalçaindiaren Hizteguia bide dugu. Casu horretan, batzorde arduradunac hitz bakoitza banan-banan eztabaidatu eta hitz edo aldaera egoquiena auqueratu behar du, haimbat alhorretan dirauten hiztegui araçoac compondu eta Ipharraldeco eta Hegoaldeco ohiturac hurbilceco.

Anceco processuac Europan Aldatu

Italiera ( 1861 ) eta alemana ( 1876 ) beçalaco hizcunça indarsuec euren batassun processuac abiatu cituzten XIX. mende amaieran, euscarac eguin baino mende bethe lehenago. Casu horietan, hizcunçaren batassuna bi natione-statuen sorrerarequi batera agueri da. Dembora horri esquer eta begui-vistaco factoreac direla-eta, minçaira horiec sendotzea lorthu da, baina euren dialectoen vicirautea colocan dago. Alemanezco idazleec Martin Lutheren Bibliaren itzulpenean aurkitu çuten beren eredua, catholico nahiz protestanteec. Italiera batuac, berriz, Toscana escualdean jathorria duen litteratura-hizcunçan du oinharria, hau da, Dante Alighieric , Francesco Petrarcac , Guiovanni Boccaccioc , Nicolas Machiavelloc eta Francesco Güicciardinic , berceac berce, cerabilten italieran.

1982tic aurrera, gallicieradunec batassu ekimenac hassi cituzten, urthetic urtheraco haimbat berrikuspenequin. Euscaldunen anceco inguru sociolingüisticoa daducate eta, oro har, batzeco processua ere ancecoa içan dute. Hala ere, han talde bakoitzac bere eredua defendatzen seguitu du: officialistec gaztelaniaren anceco systema ortographicoa darabilte ( NOMIGAL official ); reintegrationenistac , berriz, portuguesaren arauetara hurbilcearen alde daude, hizcunça berbera, gallego-portuguesa , dutela argudiatuta. Çathiqueta hori, erraiteraco, hots sabaicariac idaztean agueri da: Karballo eta Miño idazten dute officialistec, Carvalho eta Minho reintegrationenistec. Galiciaco eracunde publicoec systema officiala (NOMIGAL-VOLGA) erabilcen dute.

Azquenic, aragoieraren casua osso erranguratsua da: hizcunça horrec ez du officialtassunic, ez eredu standard fincoric. Azquen urtheotan, hizcunça batua sorceco ekimenac ecimbercecotzat jo içan dituzte aragoieraren aldeco culturguileec, minçairaren erabilera behin bethico itzal ez dadin. Processuac, hala ere, ez du erabateco batassunic lorthu, eta çailtassun horri aurre eguin behar içanen deraucote/diote. Anceco casu batean, romancherarenean , erra deçaquegu minçaira officiala eta batua içan arren, hiztunen galera oraindic ere ethengabecoa dela eta bercelaco factoreec eraguin handiagoa daducatela.

Referenciac Aldatu

  1. «euscara» , Harluxet Hiztegui Encyclopedicoa. Escuratze data: 2011-04-07.
  2. «euscara», Elhuyar Ikaslearen Hizteguia , Elhuyar Fundationea, 2008.
  3. Etchebarria Bilbao, Jose Ramon. (2018-06-21). [ https://www.fliccr.com/photos/38892589@N02/48098802458/ Euscarazco iracasmaterialaren idazcunçaren garapena. Amaitu gabeco historia collectivoaren athal baten versione personala. (Gardenquiac). ] UEU (Noiz consultatua: 2019-06-20) .
  4. a b c «Euscarazco iracasmaterialaren idazcunçaren garapena. Amaitu gabeco historia collectivoaren athal baten versione personala. (Jose Ramon Etchebarriaren hitzaldia) — Universitatea.Net» www.unibersitatea.net (Noiz consultatua: 2019-06-20) .
  5. Ibon Sarasola : "Euscara batuaren miraria", (in Bitacora cahiera , Erein, 2016. (21-22. or.) "[...] Gabriel Arestiren eraguina aiphatu behar dut punctu honetan. Bere Maldan behera , 1960an, hau da Euscalçaindiaren batzarra baino çorci urthe lehenago publicatu cena hain çucen, euscara batuan idatzia dagoela erran daiteque, xehetassunen bat gorabehera. "Propheta" lan hori bere liburu ospetsuarequin, laur urthe gueroago arguitaratu cen Harri eta Herri requin biribildu çuen". Harri eta Herri içan cen euscara batua eraiqui guenuen belhaunaldico idazle ascoc euscara iracurri guenuen lehen liburua. Gure lehen euscal liburua, h -a normal erabilcen cen liburu bat içan cen. Liburu hori 1964an arguitaratu cen, Baionaco Bilçarreco proposamenac baino urthebethe lehenago".
  6. Coldo Çuaço, 2005, Euscara Batua: Ecina ekinez eguina . Donostia: Elkar 154.or.
  7. Torrealdai, J.M. 2014: "Batassunaren bidea urratzen. Chillardeguiren eraguinça practicoa", Jaquin , 204:11-96.
  8. a b «Euscarazco iracasmaterialaren idazcunçaren garapena. Amaitu gabeco historia collectivoaren athal baten versione personala. (Jose Ramon Etchebarriaren hitzaldia) — Universitatea.Net» www.unibersitatea.net (Noiz consultatua: 2019-06-20) .
  9. «Batassunare kutcha» www.euscalçaindia.eus (Jaqui ) 193 (Noiz consultatua: 2020-08-08) .
  10. Aramburu, Gotzon. (2018). «Euscara batua ere garrasi artean jaio cen» Çazpica (Gara eguncarien aldizcaria) (1027 zc.) (Noiz consultatua: 2018-10-02) .
  11. Coldo Mitchelena (1968): Ortographia . Euscara batuaren oinharriac proposatu cituen idazquia da; gaur egun, Euscalçaindiac euscara baturaco eman dituen arauen artean cerogarren guis agueri da .
  12. Hitzetic H-ra: euscararen standardizationea videoa, Garabide elkartea, 2011. Iraupena: 9' 5''.
  13. Rubio Ithurria, Miren. (2021). «Pilare Baraiaçarrari elkarrhizqueta» jaquin (Jaqui .eus) (Noiz consultatua: 2021-02-27) .
  14. Çuaço, Coldo. (2000). Euscararen sendabelarrac. Alberdania ISBN 84-95589-05-2 . PMC 434333853 . (Noiz consultatua: 2021-10-06) .

Ikus, gainera Aldatu

Campo lothurac Aldatu