Espainiaco Ondorengotza Guerra

Espainiaco Ondorengotza Guerra [2] nationearteo gathazca armatua içan cen, Carlos II.a hil ostean, Espainiaco Koroaren oinordecotza cela-eta, 1701 - 1714 bitartean guerthatutacoa. Europaco herrialde guehienac parte hartu çuten eta, Iphar cein Hego Americaco costaldeetan ere borrocatu cen. Içan ere, Espainiaco reguetzaren ondorengotzaz gain, Europaco bothere nagussien arteco oreca ere erabaqui cen.

Espainiaco Ondorengotza Guerra
Duke-of-Marlborough-signing-Despatch-Blenheim-Bavaria-1704.jpg
Marlborougheco duquea Blenheimgo guduan , Robert Hillinforden margolana
Data 1701 1714
Lekua Europa , Iphar America , Mendebaldeco Indiac
Emaitza Utrechteco Ituna ( 1713 )
Rastatteco Ituna (1714)
Philippe V.a Espainiaco regue aithortu çuten, baina truquean Franciaco koroari uko eguin eta lurralde ugari eman behar içan cituen [1] .
Gudulariac
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Imperio Sanctua :

Flag of England.svg Anglaterra 1707 arte
Flag of Scotland.svg Scotia 1707 arte
Flag of Great Britain (1707-1800).svg Britainia Handia 1707tic aurrera
Prinsenvlag.svg Provincia Batuac
Flag Portugal (1707).svg Portugal
Savoie flag.svg Savoia

Flag of Catalonia.svg Aragoico koroa

Royal Standard of the King of France.svg Francia
Bandera de España 1701-1760.svg Borboitar Espainia

Flag of Bavaria (lozengy).svg Bavaria
Buruçaguiac
Flag of Cross of Burgundy.svg Carlos archiduquea

Flag of the Habsburg Monarchy.svg Eugenio Savoiacoa
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Badengo Mangravea
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Güido Starhemberg
Flag of Great Britain (1707-1800).svg Marlborougheco duquea
Flag of Great Britain (1707-1800).svg Georgue Rooque
Flag Portugal (1707).svg António Luís de Sousa

Savoie flag.svg Victor Amadeo II.a

Bandera de España 1701-1760.svg Philippe V.a
Royal Standard of the King of France.svg Luis XIV.a
Royal Standard of the King of France.svg Villarseco duquea
Royal Standard of the King of France.svg Berwicqueco duquea
Royal Standard of the King of France.svg Vendômeco duquea
Bandera de España 1701-1760.svg Villadariasco marquesa

Flag of Bavaria (lozengy).svg Maximiliano II.a Bavariacoa

Carlos II.a Espainiacoa 1700ean hil cen, Philippe Borboicoa, Anjouco duquea eta Louis XIV.a Franciacoaren biloba, oinordecotzat utzita. Honela, Philippe V.a Espainiacoa bihurtu cen. Leopoldo I.a Germaniaco Romatar Imperio Sanctucoac Espainiaco thronuaren gaineco escubideac aldarricatu cituenean hassi cen gathazca. Guilen III.a Oranguecoa Anglaterraco regueac ( 1707tic aurrera Scotiarequin bat eguinda Resuma Batuan ) ez çuen onhartu Francia eta Espainiac familia bakar baten mendean egoiteric eta bi herrialde horien aurkaco alliança ossatu çuen, Herbehereac , Imperio Sanctua , Portugal eta Savoiarequin batera. Franciar expansionismoari aurre eguiteco ez ecic, Anglaterraco casuan bere thronuan regue protestanteec jarrai ceçaten ere nahi çuten. Içan ere, Ondorengotza Guerra hau Anglaterraco haimbat historialariec deithurico Bigarren Ehun Urtheco Guerraren barruan coca liteque, Anglaterra eta Franciaren arteco etsaigoa 1689 eta 1815 bitarteco gathazca europar guztietan aguertu baitzen.

Guerra 1713co Utrechteco Itunarequin eta 1714co Rastatteco Itunarequin amaitu cen. Hitzarmen hauen ondorioz, Espainiaco reguetzaren gaineco nationearteco onhespena jasso çuen Philippe V.ac, baldin eta Franciaco thronuaren gaineco escubideei uko eguiten bacerauen, bi herrialde horien arteco batassuna guertha ez cedin. Habsburgotar Imperioac Espainiac Italian eta Herbeheretan cituen cembait lurralde bereganatu cituen. Philippe Espainiaco thronuan cocatzea lorthu arren, Utrechteco Itunarequin Franciaco hegemonia Europan bucatu cen, eta Lehen Mundu Guerraren amaiera arte iraun çuen bothereen arteco orecaren garaia hassi cen.

Espainian, borrocac 1715ean bucatu ciren, Philippe V.aren tropen setioaren aurrean Mallorcac amore eman çuenean. Içan ere, Aragoico koroac , era nagussian, Austriaco Carlos reguegaiaren alde eta Philippe Borboicoaren aurka eguin çuen. Hori cela eta, borboitarren garhaipenarequin Aragoico koroac ceduzcan barne-arauteguiac deuseztatu ciren, eta Gaztelacoac eçarri ciren.

Espainiaco monarchiaren ondorengotassunaren araçoa Aldatu

Austria etcheco azque regue Carlos II.arequin dynastia honec hondoa jo çuen, haien odolquidetassuna handia baitzen Marañónen ustez. Carlos II.a bi aldiz ezcondu cen, Maria Luisa Orleanscoarequin lehembici eta Maria Ana Neoburgocoarequin ondoren. Hala ere, laurhogueita hamargarren hamarraldian galduta çuen ondorengoac içaiteco sperança. Beraz, çalançan cegoen cein içanen çuen Carlosec ondorengo Monarchia Catholicoan.

Hirur hautagai hauec çuten escubide guehien: Philippe Anjoucoa , Luis XIV.a Franciacoaren iloba, Carlos Austriacoa , Leopoldo I.a emperadorearen semea, eta Jose Fernando gaztea, Bavariaco prince hauteslea. Lehenengo biec nagussitassuna lor ceçaqueten Europan, eta Westfaliaco Itunean hitzartutacoaren contracoa cen. Anglaterra berçalde, hirurgarren auqueraren aldecoa cen, baina aurreco bi hautagaiei cegozquien ordainac emanda.

Carlos II.ac 1696an icempetu çuen lehenengo testamentua. Bertan, Jose Fernando Bavariacoa icendatzen çuen ondorengo universala. 1698an , Europaco bothereec isilpeco ituna icempetu çuten espainiar reguearen herencia banatzeco: Bavariaco Jose Fernando onharcen çuten Espainiaco reguetzaren ondorengotzaraco (harc Espainia eta America eta Herbehereac jassoco cituen). Emperadoreac Milanerria hartuco çuen, eta Luis XIV.ac Espainiac Italian cituen ondassunac bereganatuco cituen batetic, eta bercetic, Guipuzcoa . Itun hartatic urthebethera, ordea, Jose Fernando hil cen eta ecin gauçatu içan ciren asmo haiec. Hala, bi auquera berceric ez ciren guelditzen, elkarren aurkacoac gainera: Franciaren nagussitassuna batetic, eta Germaniaco Romatar Imperio Sanctuarena bercetic.

Espainian, Bavariarraren aldeco içandacoec, Portocarrero buru çutela, uste ossoa çuten ondorengotza francesa cela Espainiaren herenciaren batassuna gordetzeco auquera bakarra. Azquenean Carlos II.ac Carlos Anjoucoa ondorengo icendatzea lorthu çuten.

Guerra Espainian Aldatu

 
Philippe Anjoucoa 1700eco açaroaren 16an, Versaillesco jaureguian , Espainiaco regue aldarricatua içan cen.

Luis XIV.ac onçat eman çuen Carlos II.aren testamentua. Bacequien herencia haren ondorioz Borboi etchea nagussituc cela Europan, baina, jaquin ere bacequien, guerra sor citequeela. Hori jaquinda ere, Luisec ez çuen guerra hura gueldiarazteco ahaleguinic eguin, eta Herbehereetaco governuco procuradore icendatu çutenean, erronca jo ceraucon Europari. Hollanda eta Anglaterra ustecabean hartu cituen eta Philippe V.a onharcea berce bideric ez çuten içan. Handic gutira, ordea, ( 1701eco irailean) Hagaco Ituna icempetu eta Borboitarren contra eguin çuten.

Philippe V.a Espainiacoac Gaztelaco Gortheetan eta Aragoico regnuetaco Gortheetan cin eguin çuen regue cargua. Ondoren Napolira joan eta regueordearen contraco matchinada gueldiaraci çuen. Iberiar peninsulan , 1704 . urthera arte ez cen Philippe V.aren contraco guerthaeraric içan. Urthe horretan, alliatuac Portugalen lehorreratu ciren Espainia conquistatzeco asmotan. Asmo haiec, ordea, hutsean guelditu ciren. Orduan, gudaroste alliatuec Gibraltar hartu çuten mendean.

1705ean alliatue oncidiac Valencia eta Barcelona mendean hartu cituen. Philippe V.ac ahaleguin guztiac eguin cituen hiri haiec escuratzeco, baina alferrecoac içan ciren. 1706an oste alliatuec Madril hartu çuten. Gaztela , Naffarroa , Galicia eta Andalucia Borboi etcheari leial egon ciren.

Alliatuec Madril utzi eta Valenciatic retiratu behar içan çuten, guerrillec horretara behartuta. 1707an Philipe V.ac Almansaco garhaipe handia lorthu çuen, eta hari esquer Valencia, Zaragoza eta Lleida berrescuratu cituen. Urthe horretan bertan Philippe V.ac Aragoico foruac deuseztu cituen, eta horrec bulçatu cituen catalanac bereari irmo eustera.

1708 eta 1709an Espainian ez cen ia borrocaric içan. 1710ean, berriz, garranci handico guerthaerac içan ciren. Almerian eta Zaragozan Philippe V.a garhaitu çuten, eta Carlos archiduquea Madrilen sarcen saiatu cen bigarrenez, baina gaztelarrec retiratzera behartu çuten. Handic gutira, regue borboitarra garhaile irten cen Brihuegan eta Villaviciosan , eta haren gudarostea Barcelona ingurura ere iritsi cen.

1711n Joseph I.a hil cenean, Espainiaco reguegai cen Carlos archiduquearen escuetara igaro ciren Austria eta Imperio Sanctua. Baina alliatuec ez çuten Carlos V.aren imperiora itzuli nahi. Barcelona eta bertaco Deputationea errenditu cirenean (1714), Austriaco Carlosec erabat abandonaturic baitzeduzcan, amaitu cen guerra Espainian. Haren ondoren ethorri ciren Mallorcaren eta Eivissaren renditioneac ( 1715 ).

Guerra Europan Aldatu

 
Ramilliesco gudua (1706co maiatzac 23).

Aurretic erran beçala, Luis XIV.ac ez çuen eguin ez negociaçoric ezta guerra galarazteco ahaleguinic ere. Aitzitic, bacirudien cirica ari cela guerra has cedin. Erraite bateraco, Philippe V.ac Franciaco reguetzaraco escubide guztiac cituela erran çuenean, edo Espainiaren eta Indien arteco merkataritzaraco haimbat eta haimbat escubide lorthu cituenean. Luis XIV.aren jarrerac Hagaco Ituna icempetzea eraguin çuen lehembici, eta borbondarren contraco guerra ondoren.

Europan hirur aldi içan cituen guerrac, elkarren osso desberdinac hirurac. Lehenengoan ( 1704 . urthera arte) bi alderdiec garhaipenac eta porrotac içan cituzten: borbondarren gudarosteec arracasta handiz erasso çuten Italia , baina porrot eguin çuten Vienaco Ibilaldian. Bigarren aldia osso charra içan cen Franciarençat, frances gudarosteec hondamen handiac içan baitzituzten Höchstäden ( 1704co abuztua), Oudenaarden ( 1708co uztaila) eta Malplaqueten ( 1709co iraila).

Baina 1710 - 1711 urtheeta , erabat aldatu cen Europaco egoera. Batetic, Anglaterran , tories baqueçalea iritsi ciren aguintaritzara. Bercetic, Austriaco Joseph I.a 1711co aphirilean hil cenean, Carlos archiduquea cen Austriaren eta Imperioaren ondorengoa. Baina orduraco Anglaterra eta Herbehereei berdin citzaien Carlos Austriacoa Espainiaco thronura iritsi ala ez. Içan ere, hori guerthatu ezquero, Espainia eta Austria persona beraren mende egonen baitziren. Beraz, guerraren hirurgarren aldian (1710- 1713 ), Francia indarberritu eguin cen eta Denaingo garhaipe erabaquigarria lorthu çuen 1712co uztailean.

Baque saioac Aldatu

1706 . urtheaz gueroztic Luis XIV.ac baquea lorthu nahi çuen, jaquitun baitzen ecin çuela ez borrocaric irabaci, ez dembora lucean guerraco gastuac ordaindu. 1710ean, Malplaqueteco porrotaren ondoren, Francia osso egoera larrian cegoen, eta lurralde escaquiçun guztiac onhartu behar içan cituen. Berçalde, hitz eman çuen ahaleguinac eguinen cituela bere ilobac Espainiaco reguetza utz ceçan. Baina Philippe V.ac ez çuen escaera hura onhartu. Alliatuec, orduan, Luis XIV.ari escatu ceraucoten/cioten iloba indarrez kencea reguetzatic. Franciac, azquenean, bertan behera utzi cituen negociationeac.

Joseph I.a emperadorea hil cenean, berriro hassi ciren baqueraco elkarrhizquetac, Anglaterrac ez baitzuen Carlosen Imperioa berriro guerthatzeric nahi. 1711. urtheco urrian, Anglaterrac eta Franciac Londonco lehen urrhatsac icempetu cituzten. Philippe V.ari hitzarmen hartan bere aitona Luis XIV.ac hitzartu cituen punctuen berri eman citzaion, eta Philippec guztia onhartu eta bere icenean negociatzeco ahalmen ossoa eman ceraucon Franciaco regueari.

Utrechteco systema Aldatu

Utrechteco Baquea 1712co urtharrilaren 29an hitzarcen hassi cen Utrecht hirian. Itun hau haimbat accordioc ossatu çuten, 1713an hiri hartan bertan icempetuac. Accordio sail horren ondoren itun ossagarri batzuc icempetu ciren Rastatt , Baden eta Amberesen, hurrenez hurren. Baquearequin hassi aurretic, Borboi etchearen bi adarrei escatu citzaien ez batzeco regnu bakar batean Franciaco eta Espainiaco koroac.

 
Utrecht , Rastatt , Baden , Stoccolm , Nystad eta Passarowitzeco itunen arauera, escuz aldatutaco lurraldeac.

Lehembici, 1713co aphirilaren 11n Franciac hitzarmen bana icempetu çuen Britainia Handia , Herbehereac , Saboia eta Prussiarequin . Carlos VI.a emperadorea içan cen hitzarmen hari contra eguin ceraucon bakarra. Anglaterrari Acadia , Ternua eta Hudson badiaco lurraldeac, eta Antilletaco San Christobal uhartea eman cerauzquion. Hitz eman çuen Dunquerqueco gothorleku deseguinen çuela batetic eta, bercetic, uko eguinen cerauela Luis XIV.ac ilobarengandic Espainian eta Ameriquetan lorthu cituen merkataritza abantailei. Franciac, ordainetan, Alsacia (Alemaniaraco guilça) escuratuco çuen, Strasburgo barne. Saboiaco duqueari duquerriari cegoquio lurraldea itzuli behar ceraucon eta, horrez gainera, Alpeez haraindico lurraldeac, Barcelonnetteren ordainetan. Prussiari, batetic, Suitzaco Neufchâtelgo princerria, eta, bercetic, regnu içaiteco escubidea eman cerauzquion (emperadoreac 1700ean emana ceraucon), eta espainiarren mendeco Guelderland emanen ceraucola aguindu ceraucon. Tournai eta Ypres Herbehereen escu utzi cituen.

Espainia ez çuten Utrechteco batzarrean onhartu, haric eta Franciac berari cegozquion baqueac icempetu eta, Britainia Handiarequin batera, Espainiaco monarchiaren ethorquiçuna erabaqui çuen arte. Britainia Handiari, Gibraltar eta Menorca emaitea gain, merkataritzaren alhorreco haimbat escubide eman behar içan cerauzquion, hala nola, Portobelorequin urther salerosqueta harremanac eduquitzeco escubidea (hogueita hamar urtheraco), eta Espainiaren mendeco Ameriquetaco lurraldeetan belçac sarceco escubide berhecia.

Çazpi Herbehere Batuen Republicac , Luis XIV.aren escutic eta Philippe V.aren icenean, Espainiaren mendeco Herbehereac hartu cituen, Carlos emperadoreari emaiteco, honec hitzarmena onharcen çuenean. Franciaren balizco erasso bati eutsi ahal içaiteco, Provincia Batuec gothorleku sail bat ( Furnes , Ypres, Menin, Tournai, Mons , Charleroi , Namur eta Gante ) jasso cituzten, herbeheretarrec eta emperadoreac erdi bana ordaindu çutena. Saboiaco duqueari regue içaiteco escubidea onhartu citzaion, Sicilia uhartea eman ceraucoten/cioten eta Espainiaren herencia jassotzeco escubideac onhartu citzaizquion, baldin eta borboitarren adarra banatzen bacen. Espainiaren eta Portugalen arteco baquea ez cen 1715 arte icempetu. Baque haren arauera, bakoitzac bere conquistac itzuli behar cituen. Hala ere, onhartu cen Portugalec Colonia del Sacramento gordetzea.

Franciaren eta Austriaren arteco guerrac aurrera jarraitu çuen, haric eta imperioaren porrotec Carlos VI.a Utrechteco erabaquiac onharcera behartu çuten arte ( Rastatteco Ituna ; 1714). Baque haren bidez, emperadoreari itzuli citzaizquion francesec Alemanian eguin cituzten azquen conquistac, Espainiar Herbehereac , Milanerria , Napoli , Sardinia eta Toscanaco Presondeguiac .

 
1714co irailaren 11n borboitar tropec Barcelona hartu çuten.

Cataluniaco aucia ere aiphatu çuten Utrechten. Emperadorea saiatu cen lehembici Aragoico regnua escuratzen, baina gaineraco herrialdeec contra eguin ceraucoten/cioten eta, azquenean, catalanac abandonaturic utzi cituen, nahiz eta haiec artean borrocan jarraitzen çuten.

Utrecheteco Itunac haimbat ondorio içan cituen. Franciac Europan çuen nagussitassuna, Luis XIV.ac gogor gorde nahi içan çuena eta Westfaliaco oreca aphurt çuena, galdu eguin çuen. Içan ere, Franciaren mugac aldatu ez ciren arren, colonia asco galdu cituen. Luis XIV.a, hala ere, phocic guelditu cen bere iloba Espainiaco reguetzara iritsi cenean. Espainia içan cen galera guehien içan cituena, Europaco lurralde guztiac galdu baitzituen, baina Iberiar Peninsulaco eta Ameriquetaco lurraldeac gorde cituen. Dena dela, azquen horietan ere içan cituen galerac, Britainia Handiari haimbat escubide eman behar içan baitzerauzquion ordainetan. Britainia Handico Resuma içan cen itun hartatic etequin hoberenac athera cituena. Europaco oreca ossatzen cen bitartean, berac auquera içan çuen itsassoz haraindico imperioa çabalceco, oncidia indarceco eta merkataritza harremanac mundu ossora hedatzeco. Baina Europaco orecaren arima ez cegoen oinharri sendoen gainean eraiquia, ezta goi mailaco raçoin moraletan ere. Hala, Europaco orecaren garaia ( XVIII. mendea ) guerra garaia içan cen.

Utrechteco systemaren ossagarri içan ciren Passarowitzeco Ituna Ekialdeco Europan eta Stoccolm - Nystadecoac ipharraldea . Ottomandar Imperioa eta Suedia içan ciren galçaileac eta haien hondarrequin irabazleac nolabaiteco oreca eguiten saiatu ciren.

Referenciac Aldatu

Campo estecac Aldatu