Erroibar

Naffarroa Garaico udalerria eta ibarra

Erroibar [3] [a] ( erroibarreraz : Erroiberra ) [b] Euscal Herrico udalerri eta ibar bat da, Naffarroa Garaia lurraldean cocatuta. Çangoçaco merindadean eta Pyreneoac escualdean dago, Iruñea hiriburutic 32,2 kilometrora. Altuera 575 eta 1 458 metro artecoa da, eta 144,28 cm²-co açalera harcen du. 2021 urthean 790 biztanle cituen.

Erroibar
  Naffarroa Garaia , Euscal Herria
Erroibarreko ikuspegia.jpg
Erro concejua Adimendiaren azpian
Erroibar bandera
Bandera

Erroibar armarria
Armarria


Cocapena
Herrialdea   Euscal Herria
Lurraldea   Naffarroa Garaia
Merindadea Escudo de Sangüesa.svg   Çangoça
Escualdea Pyreneoac
Administrationea
Statua   Espainia
Erkidegoa   Naffarroa
Barrutia Agoitz
Mancommunitatea Bidausi
Icen officiala Erroibarreko bandera.svg Erro
Alcatea
(2003-2023)
Enrique Garralda Erro
( talde independente )
Posta codea 31697
INE codea 31092
Herritarra erroibartar, erroiberrar
Geographia
Coordenatuac 42°57′26″N 1°25′41″W
Açalera 144,28 cm²
Garaiera 575-1458 metro
Distancia 32,2 cm ( Iruñetic )
Demographia
Biztanleria 790 (2021: Red Arrow Down.svg −3)
Densitatea 5,61 biztanle/cm²
Çaharcea [1] % 18,67
Ugalcortassuna [1] ‰ 72,46
Economia
Jarduera [1] % 84,38 (2011)
Desberdintassuna [1] % 0 (2011)
Langabecia [1] % 5,32 (2013)
Euscara
Eremua eremu euscalduna
Euscaldunac % 21,30 (2018) [2]
% 23,96 (2010) [1]
Datu guehigarriac
Webgunea www.erro.eus

Historian cehar garranci handiena içan duen Pyreneoetaco ibarra da, baina gaur egun bigarren maila batean gueratzen da. Iruñea eta Donibane Garaci arteco bidean cocapen strategicoa du, eta herri chiqui sacabanatuac ditu, guztiac ibarraren schema traditionalaren arauera eraiquiac, cale-herria, fachada çuridun etcheequin eta harrizco uquituequin, çurezco decorationeequin. Teilatuac, bi edo laur isurquicoac, nahico aldapatsuac dira, zonaldean elhurte ugari içaiten direlaco. Ibarraren ipharraldea menditsua da, eta Sorhogainibar beçalaco ibar çabalac eta Quintoa beçalaco oihanac ezcutatzen ditu.

Bertaco biztanleac erroibartarrac ( erroibarreraz : erroiberrarrac ) dira. Herriburua Linçoain concejua da, non udaletchea da.

Icena Aldatu

Erroibar edo Erroiberra berce hizcunça batzuetan ere eçagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa haimbat modutan aguertu da historian cehar: [4]

  • Valderro (993)
  • Vallis de Erro (1007)
  • Ual d'Erro (1107)
  • Val d'Erro (1264)
  • Ro (1330)
  • Herro (1587)
  • Erro (1638)

Etymologia Aldatu

Erroibar Erro (concejuetaco baten icena) eta ibar ( haran ) elkarcetic dathor. Erro , erranah eta jathorri eceçaguneco toponimo bat da. Erro hitzac sustraia erra nahi du eta Arturo Campion beçalaco autore batzuec ibarraren icenac jathorri etymologico possible hori içan ceçaqueela defendatu çuten. Ibarraren icenaren eta euscal hitzen arteco harremana bilhatzen saiatu gara, hala nola "errota", "errotu", "errobi" edo "erroitz".

Berce hypothesi possible bat, ibarraren icena, icen proprio eceçagun batetic dathorrela uste duena da. Bada Naffarroa Garaico Araquil ibarran Errotz iceneco herri bat, -oz bucaeraco naffar toponimoen patroiari jarraitzen deraucona. Julio Caro Barojac , toponimo hauec, -oz atzizquiari lothutaco icen proprio batetic cethocela defendatzen çuen, -iz edo -ez beçalaco atzizquiac beçala, -ikus atzizqui latindarraren evolutionetc sorthuco liratequeenac. Atzizqui honec Iberiar peninsulaco latinezco hizcuncetan erabilcen ciren patronymicoac ere sorthuco cituen. Euscal Herrian Caro Barojac uste çuen toponymiari applicatutaco -oz, -ez e -iz atzizquiec adiarazten çutela ancinaroan lekua atzizquiari lothuta aguercen cen personaren jabetzacoa cela, Erdi Arotic Romatar Imperioaren garaira arte bere jathorria irauli daitequeelaric. Errotz patroi horretan sarcen dela consideratzen bada, orduan icen proprio bat içanen liçateque Erro , toponimo hori sorthu çuena eta Erroibarren icenaren atzean ere egon citequeena. Hala ere, ez dago hypothesi hori bermatzen duen documentationeric. [5]

Eçaugarriac Aldatu

Armarria Aldatu

Erroibarco armarriac honaco blasoi hau du: [6]

« Hondo urdin batez eta aurrean jarritaco guerlari busto batez ossatuta dago, coraça eta cilharrezco cascoz armatua, hau, urrhezco regue koroa batez elkartua. Goicaldean casquet bat dago. »

Bandera Aldatu

Erroibarco banderac Erroibarco armarria daduca hondo gorri baten gainean.

Geographia Aldatu

Mendebaldeco Pyreneoetan cocatua, Adi mendiaren (1 459 m) hegoaldeco magalean dugu Erroibarco Cilbeti herria. Halaber, aiphatzecoac dira Sorhogaingo ingurunea eta Quintoa iceneco pagadi eçaguna. Erroibaiac ibarra sorthu çuen eta inguruneari icena eman ceraucon.

Mugaquideac Aldatu

Ingurune naturala eta clima Aldatu

Udalerriaren açalera handia dela eta bi clima ezberdin daude, ipharraldeco clima azpiatlantiarra, pagadi ugari eta urthe ossoco precipitationeequin, eta hegoaldeco clima azpimediterraneoa, basa pinuequin eta uda garaico bi hilabethe idorrequin. Urtheco batez berceco precipitationeac 1 200 mm dira hegoaldean, eta 2 000 mm ibarraren ipharraldean. Batez berceco temperatura 7 eta 10 gradu bitartecoa da.

Urtheroco egun euritsuac 120 içaiten dira ibarraren hegoaldean eta 140-150 egun ipharraldean. Guneric menditsuenetan egun euritsuac 150 baino guehiago içan daitezque.

Statione meteorologicoac Aldatu

Erroibarren dagoen Aurizperri concejuan itsassoaren mailatic 871 metrora, Naffarroaco Governuac 1972an jarritaco statione meteorologicoa dago. [7] Gainera, 1975ean , berce statione meteorologico bat inauguratu cen Erro concejuan itsassoaren mailatic 672 metrora. [8] Erron dagoen neurgailuac balerauco/valio cehatzagoac emaiten derauzte ibarreco herri guehienei, hobeto assimilatzen baitira bertaco baldinça climaticoetara. Aurizperricoac , bere aldetic, ibarreco goialdeac aztercea ahalbidetzen du, baita Aurizperri eta Sorhogain herriac ere.


      Datu climaticoac ( Aurizperri , 1972-2020)      
Hila   Urt     Ots     Mar     Api     Mai     Eca     Uzt     Abu     Ira     Urr     Aça     Abe   Urtecoa
Registraturico temperatura maximoa (°C) 15.0 20.0 23.0 25.0 29.0 36.0 35.0 35.0 31.0 27.0 20.0 15.0 36.0
Batez berceco temperatura maximoa (°C) 5.7 6.5 9.6 12.8 16.1 20.6 23.2 23.1 19.9 15.4 9.2 6.4 14.0
Batez berceco temperatura (ºC) 2.2 2.4 5.2 8.1 11.3 15.2 17.5 17.1 1.1 10.6 5.6 2.7 9.3
Batez berceco temperatura minimoa (°C) -1.3 -1.6 00.8 3.5 6.5 9.8 11.8 11.1 8.3 5.7 2.0 -1.1 4.6
Registraturico temperatura minimoa (°C) -9.3 -10.3 -5.8 -2.2 0.6 4.1 7.0 5.3 1.1 -2.4 -6.4 -9.3 -2.3
Batez berceco precipitationea (mm) 188.2 162.4 162.3 156.3 138.8 80.2 61.7 61.3 95.5 152.8 204.9 176.1 1640.4
Precipitatione maximoa 24 ordutan (mm) 123.0 106.8 90.0 79.6 94.0 86.4 85.1 73.4 93.5 92.4 122.4 122.0 123.0
Precipitatione egunac (≥ 1 mm) 14.5 13.4 13.6 15.4 14.8 9.4 7.8 8.3 9.2 12.7 13.8 14.0 146.9
Elhur egunac (≥ 1 mm) 4.9 5.3 4.8 3.0 0.5 0.0 0.0 0.0 0.0 0.4 2.5 3.7 25.0
Ithurria: Naffarroaco climatologia cerbitzua [9]
      Datu climaticoac ( Erro , 1975-2020)      
Hila   Urt     Ots     Mar     Api     Mai     Eca     Uzt     Abu     Ira     Urr     Aça     Abe   Urtecoa
Registraturico temperatura maximoa (°C) 18.0 21.0 23.0 26.0 32.0 37.0 39.0 40.0 36.0 28.0 22.0 20.0 40.0
Batez berceco temperatura maximoa (°C) 6.8 7.9 11.0 12.8 17.4 21.5 24.2 24.7 21.1 16.4 10.6 7.6 15.2
Batez berceco temperatura (ºC) 2.8 3.4 6.0 7.7 11.7 15.6 18.0 18.1 14.7 11.0 6.5 3.6 9.9
Batez berceco temperatura minimoa (°C) -1.3 -1.1 1.1 2.6 6.1 9.6 11.8 11.6 8.2 5.6 2.3 -0.5 4.7
Registraturico temperatura minimoa (°C) -9.2 -8.1 -5.0 -2.5 0.0 3.1 5.7 4.8 1.8 -1.4 -5.0 -8.3 -2.0
Batez berceco precipitationea (mm) 134.1 121.5 116.4 142.7 102.5 63.9 53.6 52.8 81.4 123.0 156.3 153.4 1301.6
Precipitatione maximoa 24 ordutan (mm) 71.5 63.5 67.4 59.9 60.0 60.0 61.3 100.0 110.0 86.8 83.5 88.0 110.0
Precipitatione egunac (≥ 1 mm) 13.5 11.9 12.4 15.1 14.6 9.8 7.0 7.6 9.3 13.1 14.2 14.4 142.8
Elhur egunac (≥ 1 mm) 3.0 4.0 3.0 2.1 0.3 0.0 0.0 0.0 0.0 0.1 1.4 2.1 15.9
Ithurria: Naffarroaco climatologia cerbitzua [10]

Banaqueta Aldatu

Erroibarco herrien mappa

Erroibarrec 9 conceju ditu:

Gainera, berce 2 leku batzuc ere badaude, hala nola:

Berçalde, 3 etchalde daude ibarran:

Azquenic, udalerrian 6 herri hustu daude:

Historia Aldatu

Historiaurrea Aldatu

 
Loiçuco guiçona , 11 700 urthecoa, Loiçuco leice batean aurkitua

Auñamendietaco mendateac eta Erroibarco lurraldea Goi Paleolithoco ehiztari eta collectoreec erabili cituzten duela 30 000 urthe baino guehiagotic glaciaraldiaren amaierara arte (C.a. 8000 inguruan). Anthropologoec, populationearen iraupena probabletzat emaiten dute, Mesolitoan cehar (C.a. 8000-3000), ethnia eta culturan aldaquetaric gabe. Erron eta Ardaitzen cocatutaco haitzuloetan aurkitutaco aztarnac froga daitezque. C. a. Hirurgarren millurthecotic aurrera, Neolitho garaian, escualde honetan vici da Pyreneoetaco herria, iberiar aurrecotzat hartua eta euscaldunaren aurrecoric probableena.

2017an , Loiçuco guiçona aurkitu çuten, C.a. 10000 urthe inguruan vici içan cen guiçaqui baten heçurdura ossoa, Loiçu herritic guerthu cegoen leice batean, Errotalde I icenecoan, Loiçuco errecac ceharcatuta. [11]

Arçain pyrenear hauec, cultura megaliticoco berce herri batzuec beçala, euren hildacoac tricuharri xumeetan lurperatzen dituzte. C.a. 1200. urthe inguruan iritsi ciren Pyreneoetatic indoeuropar edo precelta herrien lehen migrationeac, hil tumuluen inguruan harrespil edo harri-circulu ugari legueztatuz. Sorhogainetic ipharralder Çancet icenecoa dago.

Romatar Aroa Aldatu

Romaniçacio garaian ( I. mendetic IV. mendera ), Summum Pyreneum lekutic ( Ibañeta ), Estorgatic Bordelera doan bidea ceharcatzen du.

Erroibar ceharcatzen çuen, beraz, inguru honetan romatar bide garrancitsu bat, Linçoaindic guerthu cegoena. Era berean, I. mendeco harea bat eta berce objectu batzuc aurkitu ciren Ibañetan . Eguileren batec punctu honetan cocatzen çuen Iturissaco ancinaco civitas , Ptolomeoc aiphatu , nahiz eta guerthacari hori ez cen baieztatu Arançadi Sciencia Elkarteac Aurizperri eta Auritz arteco pagadi batean Iturissaren hondaquina aurkitu cituen arte. Romaniçacioac ez çuen euscara ordezcatu, jathorrizco hizcunça, Mendebaldean gorde cen hizcunça preindoeuropar bakarra. Garai honetaco ekarpen garrancitsuenen artean, behi- eta çaldi-aciendaren ustiapena nabarmencen da, gaur egun arte iraun baitu.

Erdi Aroa Aldatu

Historialari batzuec ciurçat jotzen dute II. mendeco germaniar sarbidea mendebaldeco Pyreneoetan , eta suebo , bandalo eta alhanoena 409an, Erroibarretic Iruñera eta Arabara joanez. VIII. eta IX. mendeetan, arabiarrec eta francoec indigenen escu utzi çuten Iruñea eta haren lurraldea. Arabiarrec 718 inguruan conquistatu çuten hiriburua, 732. urthea Erro eta Ibañetatic Franciara igaroz. Carlomagnoren porrota (778co abuztuaren 15a), Orreagaco gudua deritzonean, Ibañeta inguruan guerthatu cen, Valderro icenaren jathorrizco jurisdictionearen barruan. 812an , bere armadarequin Iruñera joan cen Luis Pio. Itzuli cenean, bahituac hartu cituen, 778co hondamendia saihesteco. Baina 824an , armada francoac berce porrot bat jassan çuen Pyreneoetaco paraje berberetan, Enneco Ennecoitz buru çuten naffarrec eraguinda, norequin Tuteraco Banucasitarrac eta bere Ribera içan ciren. Ordutic, carolinguioen aurrean independencia escubidea defendatzean, vascoiec buruçagui bat dute, monarchiaren lehen maila: Enneco Ennecoitz .

Mendico ibar honen eta berce batzuen christautassuna monasterioequi lothuta dago, eta processu mothel eta berantiar baten emaitza içan cen. Historialari batzuec deraucote/diote VIII. mendera arte ez dagoela christautassunac aurrera eguin çuenic. IX. eta X. mendeetan, Naffarroaco ipha -ekialdetic loratzen dira Leireco , Igarico eta Urdaspalgo monasterioac. 1 000 aldera berce batzuc sorthu ciren, hala nola Ibañeta eta Landaco Andredena Maria ( Mezquiritz eta Ureta artean), erromesençaco ostatuequin, eliça chiquien ondoan. Santiagoraco erromesaldiac, IX. mendean hassi cirenac, Europa ossoari eraguiten deraucon/dion phenomeno socio-religiosoa dira XI. mendean . Ordutic, Erroibarco erdico bidea Donejacue Bidearen çath bat da, Naffar Bidea deritzonaren çathia, hemen Franciaco erdialdeco eta iphar-mendebaldeco 3 bide ospetsuetaco erromesac elkarcen baitziren.

XI. mendean Naffarroaco resumaren barruti edo "eduquitza" garrancitsu bat içan cen, dembora lucez ( 1080 - 1115 ) Anso Anceitz , "Naffarroac condearen" ardurapean egon cena. 1019an Anso III.a Garceitz regueac Leireco monasterioari Erroibarco jauregui bat eta berce jabetza batzuc eman cerauzquion. XI. mendean eta XII. mendearen hassiera Erroibar Auritz , Orreaga eta Luçaideren jabetzacoa cen. 1248 . urthean Tibalt I.a regueac foru proprioa eman ceraucon, eta mende erdi gueroago, Carlos III.ac Erroco Bizconderria ossatu çuen, 1408 . urthean aleguia.

1249n , Tibalt I.a regueac ibarreco bere nekaçariei, merinoari, çucenean, "Afari" beçala çor cituen 200 soldatac quittatzeco baimena eman cerauen/cien. Gainera, bertaco eliçac Orreagaco Sancta Maria Hospitaleco ( 1127 - 1132 ) dotearen çathi içan ciren.

XIII. mendean eta XIV. mendearen hassiera , ibartarrac collegiatarequin eztabaidan aritu ciren bustalicez goçatzeari buruz, eta guero ( 1407 ) Luçaideco Joan Ezpeletaren landac bere alde salcearen aurka aguertu ciren, eta Auritzeco biztanleec eguindaco larre-reclamationeei ere aurre eguin behar içan ceraueten ( 1438 - 1452 ). Carlos Vianacoa princeac , 1453an , Menaut Sancta Mariacoari, bere mendietan elicatutaco cherri-aciendagatic çor çuten borzgarren edo "eiurdea" eman ceraucon.

Aro Modernoa Aldatu

Gaztelac Naffarroaco Resuma invaditzean , regnua efendatzen azquen lurraldeetaco bat içan cen 1512an . Erroco hirurgarren bizcondea, Joan Ezpeleta, Johannes Albretecoarequin leial mantendu cen, eta, horregatic, Fernando Catholicoac kendu çuen, 1513an , Naffarroa conquistatu ondoren , nahiz eta honec beranduago itzuli çuen. XVI. mendean cehar Leon (Antonia Gongorarequin ezcondua), Francisco eta Pedro Ezpeletaren ondorengoac içan ciren, norengandic Beltran Ezpeletac heredatu çuen. Gueroago, bizconderria Ablitasco Lacarraren etchera igaro cen, eta guero Vesoiaco marquesetara. Joaquín Elío jauna, Vesoiaco marquesa eta Ayanceco condesaren senharra, Naffarroaco Gortheetan içan cen 1794an .

Franciaraco bide naturaletaco batean çuen cocapenagatic, Erroiberrac guerra ekinça nahico sarriac jassan cituen; hala, 1512 , 1516 , 1521ean , Naffarroa conquistatzeco guerraren eta Labritec berrescuratzeco saiaqueren phase ezberdinetan, 1612an , Auritzen franciarrei aurre eguiteco armada bat bildu cenean, 1684an , Pedro de Vgüeteco governadore cen Vindadec eta berce batzuc berehala accusatu cituelaric, Pedro de Bergueteco governadorearen deialdira. 1710ean , ibartarrac uko eguin ceraucoten/cioten Çangoça defendatzera joaiteari, foruac cerbitzu hori emaitera beharcen ez cituela eta anceco berce une batzuetan eguindacoac ordaindu ez citzaiztela argudiatuz. Beranduago, 1794co franciar invasionea jassan çuten.

Aro Garaiquidea Aldatu

Ekinça garrancitsuric ikussi ez çuen arren, passabide, fincapen eta guiçonen haztegui içan cen, baita alde batençaco eta berceençaco ordainarazpenac ere Iberiar Peninsulaco Guerra , Realista eta Carlistaldietan . 1837an , ibarreco herriec regueordeari armac escatu cerauzquioten carlistengandic defendatzeco, eta regueordeac eman eguin cerauzquion, baina kencen utziz guero ordaindu eguin beharco cituzten baldinçapean. Ibarren muga-egoera dela eta, historian garranci berhecia içan du, muguen contua eta, berheciqui, Aldudena .

1878 arte ez cen eraiqui Çubiri eta Aurizperri arteco çathia, gaur egungo errepidea ibarra ceharcatzen duena. Ibar ossoan, 1847an , hiru irin-errota ceuden, eta, Erroco concejuan escola bat, ceinaren maisuac 55 gari laphurreta jassotzen baitzituen urthean. Haran ossoan borz escola ceuden. XX. mendean sarthuri , Erron ere errota çuten. 1800ean , Gurbiçar , Larraingoa , Ureta eta Urniça concejuac ere baciren. Gurbiçar eta Larraingoa 1950etic aurrera despopulatu ciren eta Ureta eta Urniça baserri hutsetan gueratu dira.

XX. mendearen bigarren erdian, landa guiroco exodo massivo bat hassi cen hiri handietara, batez ere Iruñera , 1950 eta 1970 artean Erroibarrec bere biztanleriaren erdia galcea eraguinez. Emigratione honequin, bailaraco ohitura eta traditione asco eta Erroibarrera , Erroibarco azpieuscalqui proprioa, galdu eguin ciren.

Demographia Aldatu

2021 urtheco erroldaren arauera 790 biztanle cituen Erroibarrec. [12]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
2648 2367 2411 2461 2314 2330 2336 2349 2303 2260 1993 2035 1465 1078 887 788 775 800 790
Erroibarco conceju, leku eta etchaldeetaco biztanleriaren banaqueta 2020an

Economia Aldatu

 
Laborança-eremua Aurizperri inguruan

Batez ere nekaçaritza eta basoguinçaco ekoizpen-eguitura duen udalerria. 1984an 270 languile cituen, 328 lampostu bethetzen cituztenac, horietaco 58c occupatione bikoitza baitzuten, horietaco bat lanaldi partialeco nekaçaritza.

Nekaçaritza eta abelçainça jarduerac 143 languile cituen, eta 201 lampostu sorthu ciren 200 ustiateguitan. Horien ekoizpen-eguitura bazca-laborancetan, larre naturaletan eta larreetan oinharritzen da, eta abelçainçaraco orientationea emaiten dute: cherthoa, cherriac, ardiac eta çaldiac. Içan ere, ahunçac garranci chiquia du, eta mularra eta astoa ia desaguertu eguin dira, aurreco mendearen amaieran 754, 210 eta 18 buruco errolda emaiten çutenean. Behiac 1 71 ciren 1950ean eta 1 047 1983an , horietatic erdia baino guehiago raça pyrenear eta arre alpetarrecoac, eta gaineracoac frisiarrac. Ardiac 5 819 buru cituen erroldatuta mende honen erdialdean eta 3 987 1983an , guehiena raça lacarrecoac. Çaldizcoaren processua ardiarenaren osso ancecoa içan da: 635 buru 1950ean eta 208 buru 1983an . Abelçainça-orientatione hori patata landatzearequin ossatzen da; iraganean, laboreetaraco erabilitaco açalera ascoz ere garrancitsuagoa içan cen. Berçalde, onura publicoco udal-mendietan, urthean 4 200 metro cubico pago, 500 metro cubico pinu eta 100 metro haritz athera dira.

Industriac 44 languile cituen, çura eta alçariac fabricatzeco bi empresatan eta eraiquinac eta obrac eraiquitzeco berce batean banatuta.

Cerbitzuen sectorean 83 languile ceuden, 38 lanthoquitan banatuta. Emplegu guehien çuten jarduerac thoquico administrationea, iracascunça eta ossassuna ciren, eta 30 languile cituzten çorci lanthoquitan. Ondoren, merkataritza cegoen, bederatzi establecimendutan 17 persona baitzeuden, eta ostalaritza eta edariac, 6 establecimendu eta 11 lamposturequin. Erroiberrac 310 biztanle activo cituen, horietatic 16 langabecian ceuden, eta 24 inguruc herritic campo çuten lampostua.

Aurizperriren inguruan Urrobi industrialdea dago, Naffar Pyreneoetan referentea en industrialdea.

Politica Aldatu

Erroibarco udaletchea Linçoain concejuaren campoaldean dago, eta idazcaria, era berean, Auritz eta Orreagaco udaletaco idazcaria da. Udalbatza ibarreco alcateac eta sei cinegotzic ossatzen dute. Egungo alcatea Enrique Garralda Erro da, Erroibarco Talde Independente hautagai guisa aurkeztu cena.

Hautescundeac Aldatu

Udal hautescundeac Aldatu

Alderdia Leguealdico eserlekuac, hassiera-urthearen arauera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Erroibarco Talde Independente - - 6 4 4 5 7 4 5 4 4
Bildu / Euscal Herria Bildu - - - - - - - - 1 3 2
Haice Morea - - - - - - - - - - 1
Ethorquiçuna - - - - - - - - 1 - -
Eusco Aberçale Ekinça - - - - - - - 2 - - -
Ciarraice Vicia hautesle-elkartea - - - - - - - 1 - - -
Euscal Herritarroc - - - - - 2 - - - - -
Sorhogain hautesle-elkartea - - 1 3 3 - - - - - -
Erroibarco cerrenda independente 5 7 - - - - - - - - -
Erroibarco independenteac 4 - - - - - - - - - -

Ikus daitequeenez, Erroibarco Talde Independente içan da bailaraco udal-politicaren buru azquen bi hamarcadetan; urthe hauetan ethengabeco hautescunde-babesa içan du, higadura politicoaren çançuric eracutsi gabe. Hala ere, ezquerreco indar nationalistei guero eta babes handiagoa emaiten çaie azquen urtheotan; içan ere, nahiz eta nehoiz ez duten ETIren hautescunde-babesa gainditu, ez deraucote/diote utzi ETIri 1980co eta 1990eco hamarcadetan lorthutaco votoen ehuneco harrigarriac repicatzen. 2007co hautescundeetan, adibidez, ETIc votoen % 49,49 lorthu cituen, eta oppositioneco bi indarrec valiozco votoen % 47,87.

Aiphatzecoa da 2003co udal-hautescundeen casua, Batassunaren legue camporatzeac nehoiz ikussi ez den goracada eraguin baitzuen: voto baliogabeac ( % 37,53) eta voto çuriac ( % 17,54). Hautescunde hauetan aurkeztutaco cerrenda bakarra ETI içan cen, udalbatzaco çazpi postuac lorthu cituena.

Foru hautescundeac Aldatu

Hauec dira Naffarroaco Parlamenturaco hautescundeen azque bi deialdiac:

2019co Naffarroaco Parlamenturaco hautescundeac
Alderdia Voçac
guztira % +/-
  Gueroa Bai 182 33,70 45
  Euscal Herria Bildu 144 26,67 18
  Navarra Suma 128 23,70 -
  Naffarroaco Alderdi Socialista 52 9,63 28
  Ahal Dugu 14 2,59 32
  Izquierda-Ezquerra 13 2,41 1
  Equo 2 0,37 3
  Vox 1 0,19 -
2015eco Naffarroaco Parlamenturaco hautescundeac
Alderdia Voçac
guztira % +/-
  Gueroa Bai 137 26,55 ?
  Naffar Herriaren Batassuna 129 25,00 ?
  Euscal Herria Bildu 126 24,42 ?
  Ahal Dugu 46 8,91 ?
  Naffarroaco Alderdi Socialista 24 4,65 ?
  Izquierda-Ezquerra 14 2,71 ?
  Naffarroaco Alderdi Popularra 10 1,94 ?
  Libertate Naffarra 7 1,36 ?
  Herritarrac - Herritarron Alderdia 6 1,16 ?
  Equo 5 0,97 ?
  Animalien Tractu Charren Contraco Alderdia 1 0,19 ?
  Naffarroaco Ordezcaritza Cannabicoa 1 0,19 ?

Udala Aldatu

Udalaren egoitza eta udaletchea Linçoain herriburuan dago.

Egungo banaqueta Aldatu

Erroibarco Udala cinegotzic eta alcateac ossatzen dute, democraticoqui hautatuac. Alcatea Enrique Garralda Erro da, Erroibarco Talde Independentecoa . Cinegotziac 6 daude: [13]

Batzordeac Aldatu

Erroibarco Udalan 8 batzorde ditu: [14]

  • Guiçarte Onguiçatea, Berdintassun eta Ossassun Politicac
  • Hezcunça, Cultura eta Quirola
  • Emplegua, Industria, Energia Eraguincortassuna, Connectivotassuna eta Tourismoa
  • Mendiac, Abelçainça, Bazcalekuac, Ingurumena eta Ondarea
  • Hirigunça, Azpieguiturac eta Udal Obrac
  • Contuac, Aurrecontuac eta Ogassuna
  • Concejuac, Herriac, Pyreneoa eta Administrationea
  • Festac, Ekitaldiac eta Erroibarco eguna

Alcateac Aldatu

1979tic , Erroibarrec 2 alcate içan ditu:

Hassiera Amaiera Alcatea Alderdia
1979 1987 Paquito Almirantearena Erroibarco cerrenda independente
1987 2001 Paquito Almirantearena Erroibarco Talde Independente
2001 carguan Enrique Garralda Erro Erroibarco Talde Independente

Garraioa Aldatu

Autobuses Artieda autobus compainiac Erroibar Iruñequin batzen du. Autobus lineac honaco ibilbidea eguiten du:

Cultura Aldatu

Euscara Aldatu

Ikus, gainera: « erroibarrera » eta « naffarrera »
Linçoaingo Santiago Presto [15] (Ahotsac [16] projecturaco)

Luis Luciano Bonapartec , 1869an , Erroibarco herri guztiac sailcatu cituen, hegoaldeco goi-naffarrera euscalquia , Pyreneo ibarretic Esteribar eta Arcibar ibarrequi hitz eguiten cena. [17]

Coldo Çuaçoc , 2010ean , Erroiberrac naffarrera euscalquia sailcatu cituen. [18]

Ibar honetan hitz eguiten den euscarac bere berhecitassunac ditu. Horregatic sailcatzen da Erroibarrera azpieuscalquia . Euscara batuaren itzalean alphabetatutaco haimbat euscaldun baden arren, Erroibarco minçaira çaharra osso hiztun gutic daquite. 2007co udazquenean , 4 erroibarrerazco euscaldun behinçat baciren Cilbetin , Linçoainen eta Uretan , baina horietaco bat berceric ez cen 50 urthetic beheracoa. [19]

Euscararen Foru Leguea Aldatu

Saconceco, iracurri: « Euscararen Foru Leguea »

Naffarroaco Governuac onhartutac Euscararen Foru Legueari jarraituz, Erroibar eremu euscalduneco udalerria da. 2001eco erroldan, herritarren % 24,01ec cequien euscaraz .

2009co urtharrilaz guerozti , Erroibar udalerriaren icen officiala Erro da. Hori eguiten da Erroibar/Valle de Erro motaco icendapen bikoitzic egon ez dadin, nahiz eta practican Erroibar erabilcen jarraitzen den. [20]

Folklorea Aldatu

Dançac Aldatu

XX. mendearen hassiera galdu cen Erroibarren ingurutchoa dançatzeco ohitura; dança hori larrainean dançatu ohi cen. Aurizperrin badu berezco icena, “Aurizperrico ingurutchoa”. Berce dança typicoac jota, catadera-dança eta soca-dança ciren eta Mezquiritzen , Orondritzen eta Aincioan “sequía” icenecoa dançatu ohi cen, guiçon eta emacumeec corroan escutic helduta. [21]

Egun dança horiec ez dira ohicoac baina berrescuratzeco ahaleguinari esquer cembait herritaco jaietan ikus daitezque.

Musica Aldatu

Chistua eta gaita oss ençunac içan dira ibarrean. Chistua, ttunttun icenez eçagutua, guehien erabilcen cena içan da. Gaita XX. mendearen hassierac hamarcadetan sarthu cen indarrez eta chistua ordezcatu çuen; gueroago boscoteac, accordeolariac eta haice-bandac iritsi ciren gurera. [21]

Jocoac Aldatu

Escualdean guehien çabaldu eta errotu den jolasa pilotarena da, “escu pilota” berheciqui.

Mezquiritzen borz-quirol chapelqueta ospatzen da 1981etic ; hauec dira jocatzen diren modalitateac: pala motza, larruzco paletta, sare, gomazco paletta eta escu pilota. Egun chapelqueta abuztuaren bucaera hassi eta urriaren hassieran bucatzen da eta partiduac asteburuetan jocatzen dira.

Egun bi talde daude eta modalitate bakoitzean jocalari batec jocatzen du; duela urthe batzuc pilotari bakoitzac modalitate guztiac jocatzen cituen.

Berce jocu mota bat chapena cen, gure garaietara iritsi da eta champon bat edo metallezco anceco cerbait paretara hurbilcean datza. Berce jocu mota batzuc hauec içan dira: boloac, cartac, musa, etab. [21]

Herri-medicunça Aldatu

Herri-medicunça osso errotua egon da mendeetan cehar eta cembait ohitura mantendu eguin dira gaur egun arte. Adibidez erredurac sendatzeco lisunchea erabili ohi cen; flemoiençaco , haguinetaco minarençaco eta aphoniarençaco lisuncheren lore idortua “San Juan lorea”. Hortaz gain etcheetaco leihoetan edo sabaietaco atharietan lisunchearen abarrac jarcen ciren eta çauriac sendatzeco armamilosarea jarcen çuten. [21]

Matatcherria Aldatu

 
Aurizperrico armarria , non cherri bat aguercen den traditione honi referencia eguinez

Matatcherria besta kutsua duen ohitura da. Ancina cherria neguan hilceco ohitura cegoen, ilharguia contuan hartuz, hobe baicen hilberan hilcea eta cerria guicenceco patata, çahia eta barazquiac emaiten cerauzquioten.

Matatcherriac lan asco cekarren, batez ere emacumeençaco, eta, hortaz, batzuetan campotic ethorcen ciren mondongoa eguiten lagunceco emacumeac. Arratsaldearen erdian arrunta içaiten cen mondongoa eguiten çuten emacumeec chocolate beroa harcea.

Cherria hilcen cen egunean bazcari ederra eguiten cen eta gosalceco baba-çopa, alcharreac, xiameac, cafea eta copa harcen cen. Bazcarian ohicoa içaiten cen oiloa jatea eta baita cherri sahiesquiac ere, guiro onean, eta bazcalondoan mus partida jocatzen cen. Egun matatcherriaren ohitura mantencen da cembait etchetan. [21]

Esculaguinça Aldatu

Ibarreco lambideac beharrari hersiqui lothuac egon dira, hortaz, harreman handia cegoen guizquia, ingurua eta climaren artean. Escualdeco lambide ohicoenac nekaçaritza eta abelçainça içan dira, baina cuxetac eguitea ere lambide arrunta cen.

Erroibartarrac içan dira Naffarroaco Pyreneo ossoa çabaldua cegoen cuxetaguile lambideean aritzen ciren azquenecoac. Ezpela lancen çutenac guehiembat Linçoain , Aurizperri , Aincioa eta Mezquiritzecoac izren.

Aurizperri içan da Naffarroaco herri comportaguileen arteco garrancicoena. Bada mende erdia ez direla mahatsac bilceco comportac eguiten. Aurizperrico comportaguilee pagoaren çura erabilcen çuten comportac eguiteco olençaco. Barricac eguiteco duela icenecco oholchoac erabilcen cituzten, horiec ere pagozcoac. Comportac 85 edo 90 centimetroco altuera içaiten çuen. [21]

Exportaguileec sasquiac eta comportac eguiten cituzten, eta, batzuetan, baita uztarriac ere. Exportac eguiteco urrondoa erabilcen çuten.

Jaiac Aldatu

 
Orreagaraco processioa Auritzen

Ondarea Aldatu

Ondassun nabarmenac Aldatu

Ikus cerrenda: « Erroibarco cultura ondassunac »

Eremu naturalac Aldatu

Erroibartar ospetsuac Aldatu

Irudiac Aldatu

Oharrac Aldatu

  1. /èroiβáɾ/ ahoscatua ( lagunça )
    Accentua: camutsa lehen syllaban eta çorrotza hirurgarren syllaban
  2. /eróiβerà/ ahoscatua ( lagunça )
    Accentua: çorrotza bigarren syllaban eta camutsa azquen syllaban

Referenciac Aldatu

  1. a b c d e f Euscal Herriari Beguira. Udalbilça .
  2. Naffarroaco Governua. (2018). Naffarroaco Datu Sociolingüisticoac. Euscarabidea, 50-55 or. .
  3. Euscalçaindia . 155. araua: Naffarroaco udal icendeguia. .
  4. «Erroibar - Lekuac - EODA» www.euscalçaindia.eus (Noiz consultatua: 2021-08-30) .
  5. Belasco, Miquel. «Erro» Miquel Belasco. Toponymia (Noiz consultatua: 2021-08-30) .
  6. Otaçu Ripa, Jesús Lorenço. (D.L. 1977). Heraldica munichipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Içalçu. Deputación Foral de Navarra, Dirección de Tourismo, Bibliothecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4 . PMC 911388951 . (Noiz consultatua: 2021-08-31) .
  7. Meteo Navarra. «Stationec datuac - Aurizperri» meteoeu.navarra.es (Noiz consultatua: 2021-09-01) .
  8. Meteo Navarra. «Stationec datuac - Erro» meteoeu.navarra.es (Noiz consultatua: 2021-09-01) .
  9. Aurizperrico stationeco balerauco/valio climatologicoac. Naffarroac Governua (Noiz consultatua: 2020-08-24) .
  10. Erroco stationeco balerauco/valio climatologicoac. Naffarroac Governua (Noiz consultatua: 2020-08-24) .
  11. Albisteac. (2021-03-12). «'Loiçuco guiçona', 11.700 urthe baino guehiagorequin, Naffarroan aurkitutaco gorphuzqui çaharrena bihurtu da» Naffarroaco Governua .
  12. «Erroibar» www.ine.es (Espainiaco Statistica Institutua) (Noiz consultatua: 2021-08-31) .
  13. «Udalbatza» Erroibarco Udala (Noiz consultatua: 2021-08-31) .
  14. «Udal Batzordeac» Erroibarco Udala (Noiz consultatua: 2021-08-31) .
  15. «Presto Sario, Santiago - Ahotsac.eus» ahotsac.eus (Noiz consultatua: 2018-12-13) .
  16. «Ahotsac.eus, Euscal Herrico hizquerac eta ahozco ondarea» ahotsac.eus (Noiz consultatua: 2018-12-13) .
  17. Luis Luciano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés , 1863 .
  18. Coldo Çuaço. El eusquera y sus dialectos . Alberdania, 2010.
  19. «Erroibar - Ahotsac.eus» ahotsac.eus (Noiz consultatua: 2018-10-01) .
  20. Naffarroaco Foru Erkidegoco Governuac 2009co urtharrilaren 19an caleratutaco decretua.
  21. a b c d e f «Bitchiqueric » Erroibarco Udala (Noiz consultatua: 2021-09-03) .

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu