Cadreita

Naffarroa Garaico udalerria


Cadreita [3] ( [caðreita] gaztelaniaz eta officialqui) Naffarroaco hegoaldean dagoen udalerria da, Riberan cocatutacoa. Tuteraco merindadeco herri honec 2014. urthean 2.046 biztanle cituen. Naffarroaco hiriburutic 75,5 kilometrora dago.

Cadreita
  Naffarroa Garaia , Euscal Herria
Cadreita.jpg
Cadreitaco cale bat.
Cadreitako bandera
Bandera

Cadreitako armarria
Armarria


Cocapena
Herrialdea   Euscal Herria
Lurraldea   Naffarroa Garaia
Merindadea Escudo de Tudela.svg   Tutera
Escualdea Arga-Aragoico Ribera
Administrationea
Statua   Espainia
Erkidegoa   Naffarroa
Icen officiala Escudo de Cadréita.svg Cadreita
Alcatea Berta Pejenaute Prat
( UPN )
Posta codea 31515
INE codea 31064
Herritarra cadreitar
Geographia
Coordenatuac 42°13′16″N 1°41′3″W
Açalera 27,19 cm²
Garaiera 289 metro
Distancia 76 cm ( Iruñetic )
Demographia
Biztanleria 2.045 (2021: Red Arrow Down.svg 0)
Densitatea 75,25 biztanle/cm²
Çaharcea [1] % 22,27
Ugalcortassuna [1] ‰ 60,61
Economia
Jarduera [1] % 80,35 (2011)
Desberdintassuna [1] % 0 (2011)
Langabecia [1] % 11,6 (2013)
Euscara
Euscaldunac % 1,00 (2018) [2]
% 2,06 (2010) [1]
Datu guehigarriac
Webgunea http://www.cadreita.es

Geographia Aldatu

Inguru naturala eta cocapena Aldatu

Herria, Naffarroa hegoaldean cocatzen da, Tuteraco merindadearen ipharraldea . Herria Millagro eta San Adrian elkarcen dituen N-134 errepidearen ondoan cocatzen da. Los Abetos abiapunctutzat harturic N-121 errepidetic bi kilometrora dago, A-15 autobidetic kilometro batera, N-232 errepidea Alpharon hartuta hamar kilometrora eta AP-68 autobidetic kilometro batera.

Cadreitac Alesbesequin eguite du muga ipharraldean, Valtierrarequin ekialdean, Millagrorequin mendebaldean, eta Rioxaco Alpharorequin hegoaldean.

Clima eta landaredia Aldatu

Cadreitaco clima mediterraneo continentala da, udaberri eta udazquen leunequi eta negu hotz eta uda beroequi . Urtheroco temperaturac 35 °C eta -5 °C inguruetan muguitzen dira, batez berceco temperatura 14 °C dela. Ohico haiceac cierçoa eta hegoaldeco haiceac dira, bata hotza eta bercea beroa. Precipitationeei dagoquienez, urriac dira Naffarroaco gainonceco guneequin alderatuta, baina Riberaco berce herriec jassotzen duten euriaren ancera, 500mm.

Jathorrizco landaredia eta basoac ia erabat galdu da, eta, gaur egun, Ebro ibaiaren ondoco çuhaixcac eta birlandatutaco çuhaitzac baino ez daude.

Statione meteorologicoac Aldatu

Herrigunearen campoaldean, itsassoaren mailatic 267 eta 269 metrora, Espainiaco Meteorologia Agenciaco eta Naffarroaco governuaren statione meteorologico bana dago. Stationeac berez Alpharoco udalerriaren lurretan egon arren, Cadreitaco stationetzat harcen dira bethi [4] [5]

Historia Aldatu

Cadreita Anso regueac 1084 . urthean musulmanei conquistaturico herrietaco bat da. 1094ean Ponce Tomeras sanctuaren monasterioari utzi ceraucon herria eta bertan cegoen gaztelua dohainça moduan. Garai hartacoa da Cadreitaco herriaren icena aguercen den lehen documentua. Erdi Aroan cehar petcha ordaincen çuen jaurerria içan cen, eta herriac haimbat jabe içan cituen.

XIII. mendearen amaieran bi eliça ceuden herrian, San Miguel eta San Salvadorren omenezcoac. Juana reguina, Carlos II.aren emazteac, cergac ordainceco derrigortassunetic ascatu cituen herritarrac, regueac Cadreitan cituen lurrac lancearen ordez. Carlos III.a regueac herrico gaztelua bere iloba Carlosi 1423an utzi arren, azquenic, Juan Lilac gaztelua Jaime Diaz Auzxi saldu ceraucon 1446an . Gaztelaco resumaco ugatic guerthu egonda, Cadreitac calte handiac jassan cituen Gaztelaren aurkaco guerra hastean, eta 1348co Içurrite Belçac ere biztanleria asco gutitu çuen.

1745ean Alburquerqueco duquea cen Cadreitaco jabea, eta regueac Cadreitaco marquesaren titulua eman ceraucon jabetza hori berresteco. Herrico jabea içaiteaz gain, alcate nagussia, tenientea, erreguidoreac icendatzeco eta herrian leguea bethearaztearen arduraduna cen. 1845ean jaurerriac bertan behera gueratzean, Cadreita udalerri independente bihurtu cen. Dena den, herrico jaunaren familia içandacoac, herrico lur guehienen jabe içaiten jarraitu çuen, eta guerora, horrec haimbat gathazca sorthu cituen herrico nekaçariequin. 1850ean , herriac bi escola cituen, bata muthilena eta bercea nesquena. Muthilen escolaco maisuac 2.850 real irabazten cituen urthero, baina nesquen escolaco maistrac, 720 real baino ez cituen irabazten.

Herrico jarduera economicoa nekaçaritza içaiten jarraitzen çuen XIX. mendearen amaieran, baina horrez gain, irina ekoizteco errota bat eta oihalguinçaco taller chiquiac ceuden herrian. 1920co hamarcadan herriac oliva eta garia ekoizteco errota, pattar lanteguiac, arozteguiac, chocolatea ekoizteco lanteguiac, conserva empresac eta oinetaco taller chiquiac cituen. 1970eco hamarcadan cadreitarrec jaunarenac içan ciren landa-lurren jabetza lorthu çuten, familiac beraiei saldu ostean.

Economia Aldatu

Laborança lurrac udalerriaren açaleraren % 91a dira, eta horietatic ureztatzeco erabilcen direnac % 33,5 dira. Landatu gabeco lurrac, larre eta pinudiec ossatzen dute. Cadreita, lur communalic ez duen Naffarroaco herri bakanetacoa da. Herria, jaurerri içan cen lehenic, eta ehiça-barruti ondoren. Bardearen ondoan egoiteagatic, clima nahico idorra da, baina XX. mendean eguindac ubide sareari esquer, lur ureztagarriac nagussi dira gaur egun.

1956an , necaçal cooperativa sorthu çuten cadreitarrec. Landatzen diren laboreen artean, cerealac nagussi dira, eta hauen artean, garia eta arthoa. Bigarren mailan tomatea eta alpapa daude. Olivondo eta mahastiac garrancia galduz joan dira XIX. mendearen amaieratic, batez ere, filoxeraren gaitzaren aguerpenetic. Horrela, 1891ean mahastiec udalerrico 113 hectarea harcen cituzten bitartean, gaur egun 15 baino gutiago dira.

Industria Aldatu

Naffarroaco governuac industrialdeac sustatzeco sorthutaco Nasuinsa elkartearen ekimenez, Cadreitaco industrialdea eraiqui cen XXI. mendearen hassiera . Eraicunça lanac 2003an hass eta urthebethe beranduago hiritarcea amaitzean empresen pavilioiac eraiquitzen hassi ciren. Industrialdearen açaleraren datuac honacoac dira:

Açalera guztira: 122.821 m2

Lursailen açalera: 112.680 m2

Bardearen aprovechamendua Aldatu

Erdi Aroan , Cadreita, Fustiñana , Tutera , Cortes , Buñuel , Çarracaztelu , Melida , Capparroso , Alesbes , Cabanillas , Valtierra , Argüedas , Sanctacara , Marcilla , Falces , Azcoien , Funes , Millagro , Corella , Olivaco monasterioa , eta Erroncarico ibarra eta Çaraitzuco ibarrequi batera, Naffarroaco Bardeaco elkartea ossatu çuen. Bardeaco auço-lurrac nekaçaritzaraco erabilceco asmoarequin.

Demographia Aldatu

1900. urthean 693 biztanleco herri chiqui bat içaitetic, XX. mendean cehar içandaco hazcundearen ondoren 1970eco hamarcadan 1.900 biztanle inguru içaitera iritsi cen. Ondorengo hamarcadetan populationea egoncortu eguin cen 2.000 biztanleen inguruan.

Cadreitaco biztanleria

2008co erroldaren arauera, Espainiaz campoco 309 ethorquin vici ciren herrian, biztanleriaren % 15,06 ( Naffarroaco batezbercecoaren gainetic).

Politica Aldatu

Udal hautescundeac Aldatu

2003an beçala 2007an PSN alderdico Alfonso Carlos Montori Prat auqueratu çuten alcate. Udaleco hamaica cinegotzietatic sei lorthu cituen Naffarroaco Alderdi Socialistac eta hortaz guehiengo ossoa. Baliogabeco votoac 44 içan ciren (emandaco guztien %3,23) eta 17 voto çuri içan ciren (votoen %1,29). Abstentionea %11,16coa içan cen.

Cadreitaco Udala (2007)
Alderdia Votoac Cinegotziac
PSN 738 6
UPN 562 5

2011n cerrenda berac aurkeztu ciren baina egoera irauli eguin cen: UPNc 6 cinegotzi (Berta Pejenaute alcate berria barne) eta PSNc 5.

Cadreitaco Udala (2011)
Alderdia Votoac Cinegotziac
UPN 704 6
PSN 589 5

Udaletchea Aldatu

Udaletche çaharra, herriaren erdiguneco plaça batean cegoen, baina eraiquinaren egoera charra cela eta, eraitsi eta berria eraiqui çuten thoqui berdinean. Eraiquinac beheco solairu eta honen gainean eraiquitaco berce bi solairu daduzca, eta fachadec bi placetara emaiten dute. Udaletchearen diseinua plaçaco eliçaren styloa contutan hartuz eguin cen. Udala alcatea eta hamar cinegotzic ossatzen dute.

  • HELBIDEA: Espainiaco Plaça, 3

Alcateen cerrenda Aldatu

2003-2007 Alfonso Carlos Montori Prat PSN
2007-2011 Alfonso Carlos Montori Prat PSN
2011- Berta Pejenaute Prat UPN

Azpieguitura eta garraioac Aldatu

Condaren Tutera eta Alesbes bitarteco lineac, guelthoquia daduca herrian. Autobusac honaco ibilbidea eguiten du:

Cultura Aldatu

Euscara Aldatu

Naffarroaco governuac onhartutaco Euscararen Foru Leguearen arauera Cadreita eremu ez-euscalduneco udalerria da, eta hori dela eta, hizcunça official bakarra gaztelania da. 2001eco erroldaren arauera, herritarren %2,08c cequien euscaraz hitz eguiten.

Jaiac eta ospaquiçunac Aldatu

Cerbitzuac Aldatu

Cadreitaco çaborra batzeaz eta ur-hornidura bermatzeaz "Argüedas, Valtierra, Alesbes, Millagro eta Cadreitaco Mancommunitatea" arduratzen da.

Ondassun nabarmenac Aldatu

  • San Miguel eliça, 1959 eraiquitac eliça modernoa da, aurretic existitutaco eliça çaharrago baten arrastoen gainean.
  • Lurpeco alderdia duen XVII. mendeco upategui .
  • 1608 . urthean eguinico bi erretaula Manierista.
  • Bethlehemgo Andre Mariaren irudia, XIV. mendeco irudi romanicoa da, duela mende asco Cadreitaco gazteluaren abade-etchean cocatzen cen.

Referenciac Aldatu

Ikus, gainera Aldatu

Campo estecac Aldatu

Euscarazco Wikipedian bada athari bat, gai hau duena:
Euscal Wikiatlasa