html Atzeraldi Handia - Wikipedia, encyclopedia asquea.

Atzeraldi Handia [1] 2008 . urtheaz gueroztic mundu ossoco economiari eta berheciqui herrialde garatuetacoari nabarmen eraguiten ari çaion crisialdi economicoa da, 1929co Depressione Handiaz guerozti içan den larriena. [2] Crisialdia eraguinen çuen lehenengo guerthacari nagussia 2007 urthea Ameriquetaco Statu Batuetan içandaco subprime hypothequen crisia içan cen, ondoren mundu ossora çabaldu cena. Berheciqui herrialde garatuetan içandaco higuiecinen burbuilaren leherquet dela eta, 2008 urthean crisia finança sectore ossora çabaldu cen. Berehala, credituraco bidea itchita, finança crisiac economia reala jo eta atzeracada nabarmena içan cen mundu ossoan. Atzeracadac empresen guelditze eta itchierac ekarri eta millioica languile lanic gabe utzi cituen, guiçarte sectore ascotan pobrecia areagotuz eta berce ondorio socioeconomico larriequin. Crisiac administratione publicoac quinca larrian jarri cituen, consumo eta jarduera economicoaren jaitsierac cerga-sarrerac murriztu eguin cituelaco, crisiac langabeciara eta pobreciara bulçaturico persona eta familien aldeco gastu socialeraco beharrac igotzen ciren bitartean. Governuen deficit horiec çor publicoaren jaulquipe massivoequin estali ciren. 2009 eta 2010 urtheeta cehar, atzeracada motheldu eta hazcunde-tasa positivoac, aphalac bethiere, itzuli arren, Europa eta Statu Batuetaco çor publicoaren crisiac, gastu eta inversione publicoen murrizquetac ekarri, hazcundea deuseztatu eta atzeracada economico berri baten atharian jarri cituen herrialde garatuac. Crisialdiaren içaera saconari buruz, capitalismoac jassaitn dituen aldicaco crisia baino crisi structurala edo systemicoa dela aiphatu da economialari cembaiten aldetic [3] [4] eta gainditzeco economia modu berriac jarri beharco direla marchan [5] [6] .

Resuma Batuco Northern Rock bancuaren succursala, gendea bertatic dirua atheratzeco çain dagoelaric.

Crisiaren raçoinac Aldatu

Lehengaien precioen goracada Aldatu

 
Brent motaco petrolioaren bilhacaera 1987tic 2011ra .

1990eco hamarcadan cehar, lehengaien precioec beheranzco joera içan çuten. Petrolioac , erraiterao , 9 dolarretaco valioa ceducan 1998 . urthean. 1990eco hamarcadaren amaieran, Asiaco eta herri azpigaratuen hazcunde handiac lehengaien escaria handitu çuten, eta horrequin batera petrolio , cobre , cilharraren eta lehengai guztien precioa. Berheciqui handia içan cen China eta Indiaren hazcunde economicoaren eraguina. Escari handiagorequin batera, speculationeac ere eraguin çucena içan çuen precioen garestitzean, eta horrela 2008co urtharrilea , petrolioac 100 dolarretaco maila gainditu çuen. 2008co urtharrilea , cobrearen cotizationea tonaco 8.000 dolarrecoa cen Londonco metalle merkatuan. Urthe bereco uztailean, 8.940 dolarretan salerosten cen, Londonco merkatua 1979an sorth cenetic gorengo mailan eta aurretic 1989an eçarritaco 3.280 dolarretaco mailatic %272,5 gorago. Lehengaien garestitzeac araço handiac sorthu cituen garatzeco bidean dauden herrialde ascotan, eta G-8 nationearteo eracundearen 34. bileran, munduco gossetea areagotzen ari cen garestitzeari aurre eguiteco neurriac eztabaidatu ciren. 2008co uztailean lehengaien precioen igoera bat-batean amaitu cen, petrolioac 147 dolarretan salerosi eta guero. Petrolioa, cobrea eta berce metall preciatuec euren balerauco/valio maximoen %50 inguru galdu çuten hurrengo hilabetheetan. 2008co abenduaren hassiera , petrolioa 40 dolarreco mailatic jaitsi cen, 2005eco preciora jaitsiz.

Higuiecinen burbuila eta subprime crisia Aldatu

 
Etchevicitzac erosteco hypothequen interes -tasa calculatzeco euriborra minimo historicoetan cocatu cen 2001etic 2006ra.

1997 urthea ondassun higuiecinen precioac aurreco urtheetan baino rhythmo viciagoz hassi ciren igotzen mundu ossoan. 2000 urthean punctu com edo empresa technologicoen crisia guerthatu eta aurrezleec actionetan invertituta çuten dirua ondassun higuiecinetara aldatzea erabaqui çutenean, higuiecinen burbuila areagotu eguin cen, batzuetan urtheco %30eco precio-igoerac utziz. Herrialde garatuetan norberac bere etchea eduquitzeco grina çabaldu cen herritarren artean governu cein hedabideen aldetic, etchevicitza inversioneric seguruena cela argudiatuz. Horretan nabarmen lagundu çuen Europaco Bancu Centralac eta Ameriquetaco Statu Batuetaco Reserva Federalac diruaren interes-tasac gutitzeac. Diru belça garbitzeco modua ere bilhacatu cen higuiecinetan invertitzea. Espainian , erraiterao , 2002an euroa plaçaratzeac diru belz ugariren aguerpena eraguin çuen.

Horrela, bancuec etchevicitza erosteco hypothecac erruz eman cituzten, casu ascotan behar beçalaco bermeric gabe, berheciqui Statu Batuetan. Çalançazco mailegu horiec saldu eta erossi eguin ciren bancu eta finança-eraguile batetic bercera, subprime icenarequi , ascotan aurrezleen pensione funsetara ere helduz eta nationeartera çabalduz. 2007 urthea , ordea, etchevicitzen precioac gora jo eta beheraca hassi ciren, precioa guehiago jaitsi baino lehen salceco irricac etchevicitza copuru itzela merkaturatu eta burbuilaren leherqueta ekarri çuen. Etchevicitzaren valioa hypothecaren baliotic behera gueratu cen casu ascotan, eta çordun ascoc hypotheca ordainceari uztea ekarri çuen horrec. Ondorioz, berheciqui Statu Batuetan , subprime activoen valioen gaimbehera içan cen. Bancu ascoc galera handiac içan cituzten eta horietaco batzuc porrot eguin çuten, horien artean Lehman Brothers Statu Batuetaco laurgarren inversione-bancuac. Beldurra nagussitu cen finança merkatuetan eta empresa eta familiei credituraco bidea moztu eguin cen. Horrela, higuiecinen burbuilaren leherqueta eta ondoriozco finança crisia crisi economico globala bilhacatu ciren [7] . Guerora, finança merkatuetaraco arautegui çorrotzic ez içaitea ere aiphatu cen subprime hypothequen crisiaren raçoitzat .

Inflationea Aldatu

Lehengaien garestitzeac inflationearen goracada eraguin çuen 2007tic aurrera. Inflationearen goracadac Europaco Bancu Centralac interes-tasac mantencea eraguin çuen. 2008co otsailean mundu mailaco inflationea aspaldico mailaric altuenean cegoen eta lehen munduco herrialde ascotan 10-20 urtheco mailaric altuenera igo cen. Guehieguizco moneta escainçac, AEBetaco Reserva ederalaren interes-tasen jaitsierac, Asiaco herrialdeen hazcunde handiac eta lehengaien inguruco speculationeac inflationearen goranzco joera areagotu çuten.

2008 . urthearen erdialdean, Nationearteco Diru Funsac inflationerc altuena petrolioa exportatzen çuten herrialdetan cegoela adiaraci çuen, guehien bat, campoco dirutan dituzten moneta reserven handitzea cela eta.

Ondorioac economian Aldatu

Munduco merkataritzaren beheracada Aldatu

2008co urriaren erdialdean, Baltic Dry Index , nationearteo itsas merkataritza neurcen duen indicea %50a jaitsi cen astebethean, empresa exportatzaileec gambio-lettrac lorceco çailtassun handia çutelaco nationearteco credituric gabeco merkatuan [8] .

2009co otsailean , The Economist aldizcariac nationearteco crisialdiac manufacturen crisialdi sacona sortharaci çuela arguitaratu çuen, jaitsieraric handienac exportationeetan oinharriturico economietan guerthatzen ari cirela adiaraciz, batez ere Asian [9] .

Bursaren gaimbehera Aldatu

 
Dow Jones Industrials indicearen bilhacaera.

2007co udazquenera arte Aldatu

2000 . urthean .com empresen burbuilaren leherquetac eraguindaco beheraldi economicoac jaitsiera handia eraguin çuen bursan. Merkatuec behera jo çuten 2003an , eta ordutic, interes-tasa baxuagoei lothurico hazcunde economicoac, goranz bulçatu cituzten bursac berriro ere. Igoera itzela içan cen, eta 2003tic 2007raco tartean, munduco bursaric garrancitsuenac %100 igo ciren, hau da, valioa bikoiztu çuten. Horrela, 2007co açaroaren 9an , Ibex 35 indiceac nehoizco mailaric altuena lorthu çuen, 16.040,40 punctu. Hilabethe lehenago, New Yorkeco bursaco Dow Jones Industrials indiceac ere maximoa escuratu çuen, 14.198,10 punctu.

2007 . urthearen amaieraraco, aguerian ceuden Ameriquetaco Statu Batuetaco subprime hypothequec bertaco bancuetan eraguindaco calteac eta bancuac içan ciren bursaren jaitsiera içugarria abiaraci çutenac.

Jaitsieren hassiera Aldatu

2008co urtharrila , aldacortassu handico hilabethea içan cen bursan. Urtharrilaren 21a , egun belça içan cen, Ibex 35 indiceac %7,5 galdu çuen egun hartan, eta hurrengo egunean, sessione guehienean cehar, berce %6 inguru galcen ibili ondoren, goraca itchi çuen sessionea, New Yorkeco bursac jaitsierac chiquitzean.

2008co iraileco eta urrico hondamendia Aldatu

2008co irailaren amaieratic 2008co açaroaren hassierar arte, New Yorkeco bursaco Dow Jones Industrials indicea 11.500 punctuco mailatic 7.392 punctuco mailara jaitsi cen. Nationearteco bursa guehienac %20 eta %30 bitartean eguin çuten behera aste gutitan. Valore merkatuen gutiengo valioa açaroaren 20tic açaroaren 21era lorth cen.

2009 Aldatu

Açaro bucaeratic aurrera hassitaco hobecunça bat-batean ethen cen urtharrila hassiera , eta nahiz eta urtheco hirurgarren sessionean Dow Jones Industrials indiceac 9.000 punctuen maila gainditu, hurrengo egunetan beheranzco joera nagussitu cen berriro ere. Barack Obamaren presidente icendapenac jaitsierac areagotu cituen urtharrila erdialdean, presidenteac egoera componceco içanen cituen çailtassunac bursan islatzean. Otsailaren 20an , hilabeth batzuc lehenagoco gutiengo mailen azpitic jausi cen Dow Jones Industrials indicea, eta egun batzuc beranduago baita S&P 500 indicea ere.

HSBC bancuaren capital handitzeac eta AIGren laurgarre capital beharrac finança hondamendia ekarri çuten marchoaren 2an, eta New Yorkeco indiceric garrancitsuenac 7.000 punctuco maila galdu çuen, 1997co aphirileco mailara jaitsiz. S&P 500 indicea 1996co açaroco mailara jaitsi cen, 700 punctuetatic guerthu.

Ondorioac guiçartean Aldatu

Langabetu copurua nabarmen igo cen herrialde ascotan. OECDco herrialdeetan iraupen luceco langabetu copurua içan cen guehien goratu cen langabecia athala [10] . Espainia OECDco herrialdeetan langabetu guehien cituen herrialdea içaitera heldu cen, %20tic goraco langabecia tasequin. Berçalde, languileen erosteco ahalmena ere nabarmen murriztu cen soldaten içozqueta eta murrizqueten ondorioz, inflationeac bere horretan jarraitzen çuen bitartean. Horren guztiaren ondorioz consumo joerac aldatu ciren; adibidez, marca çurien consumoa goratu eguin cen, arrain frescoaren ordez arrain içoztua eta haragui mota merkeagoac erosten hassi cen gendea eta casu ascotan ophorraldietan bidaiatzeari utzi eguin citzaion [11] . Pobrecia ere nabarmen igo cen eta elkartassuneraco eracundeec lagunça esque joaiten citzaizten guztiac harceco ecinean gueratu ciren [12] . Europaco herrialde batzuetan, suicidioac guehitu eguin ciren, berheciqui çorrac ordaindu ecinic edo euren aurrezquiac eta ondassunac galdu cituzten personen artean. Horietan, oiharçun çabala içan çuen Dimitris Christoulas agurearen suicidioac.

Horren guztiaren ondorioz, crisian politicariec eta bothere economicoac çuten errua gaitzetsi eta eredu socioeconomico berriac abian jarceco guiçarte muguimenduac sorthu ciren herrialde garatuetan. Islandiaco finança crisialdia sorraraci çuten aguintarien aurkaco protesta viciac içan ciren Islandian ; horien ondorioz, escuineco governua egotzi, constitutione berri bat prestatu, bertaco bacuen çorra herritarren lephotic ordainzwri ukatu eta crisiaren arduradun cembait auciperatu ciren [13] . Espainian, M-15 muguimendua garatu cen 2011 urthean, protesta viciac guerthau eta greva orocorrac ere deithu ciren governuac hartutaco neurrien aurka. Grecian ere, non crisiac berheciqui colpatu çuen, protesta handiac içan ciren, batzuetan indarqueriazco guiro larri batean.

Crisialdia herrialdez herrialde Aldatu

 
     2008. urthearen amaieran officialqui beheraldi economicoan ceuden herrialdeac      Crisiac uquitutaco berce herrialdeac

Americaco Statu Batuac Aldatu

Saconceco, iracurri: « Subprime hypothequen crisia »

Statu Batuac jo içan dira crisialdi economicoa phiztu çuen herrialde nagussitzat, berheciqui subprime hypothequen crisia finança crisia dela eta, 2007co abuztutic aurrera hedatzen hassi cena, nahiz eta crisialdiaren leherquetaren raçoinac aurreco urtheetan errotu ciren.

2009co [otsailaren 27an, Ameriquetaco Statu Batuetaco governuac Citigroup finança erraldoiaren actioneen %36a erossico çuela erran çuen, bancuaren porrota saihesteco [14] . Egun batzuc beranduago, governuac AIG empresa diruz lagunduco çuela iragarri çuen, laurgarren aldiz AIGc 60.000 millioi dolarreco galera historicoac arguitaratu ostean.

2009co otsailean autoen salmenta jaitsiera nabarmena içan çuen, 1984co mailara helduz [15] . General Motorsec , erraiterao , salmenten %53co jaitsiera jassan çuen.

Irlanda Aldatu

Irlandaren casua crisi economicoaren causac eta ondorio gordinac açalceco erabili ohi da. Içan ere, crisiaren ondorioz atzeraldian sarth cen lehenengo herrialdea içan cen.

1990eco hamarcadara arte Irlanda Europaco economia pobreenetacoa cen renta termino relativoetan. 1987 urthea içandaco governu-aldaquetac politica economicoa aldaquet saconac ekarri cerauzquion herrialdeari: gastu publicoa orecatu eguin cen eta berheciqui Societateen gaineco Cergaren tasa murriztu eguin cen, Europaco berce herrialdeetan arrunta den %30tic goraco tasetatic %10aren inguruco tasa batera. Horren ondorioz, atzerrico inversionea erruz heldu cen Irlandara, hamarcadetan cehar osso chiquia içan cen hazcundea Europaco hazcunde tasa altuenetara aldatuz. Nationearteco economietan, Tigre Celta deith içan citzaion Irlandaco economiari garai haietan. Atzerrico inversioneac electronica eta software sectoreetan içan ciren. 2001 urtheti Punctucomen burbuilaren leherqueta eta Ekialdeco Europaco herrialdeac Europar Batassunera sarcea atzerrico inversioneen gutitzea ekarri çuen, herrialde horietaco lan-indarraren costuac chiquiagoac baitziren. Aldi berean, herrialde horiec Irlandac haimbat urthetan cehar Europar Batassunetic jassotaco diru-lagunçac nabarmen murriztu cituen. 2008 urther arte, ordea, hazcunde tasa handiequin jarraitu çuen, finança sectorearen garapen itzelari [16] eta higuiecinen burbuila ikaragarriari esquer [17] . Higuiecinen burbuila elicatzeco, hypotheca copurua ugaldu cen, eta bertaco bancuec nationearteco merkatuetara jo behar içan çuten finançacio bilha, çor itzela metatuz.

2007 urthea higuiecinen burbuila lehertu cenean, bancuen egoera jassanecina bilhacatu cen. 2008co lehenengo bi hiruhilecoan Irlandaco BPGa jeitsi eguin cen eta beraz herrialdea officialqui atzeraldian sarthu cen Europaco lehen herria içan cen. 2008 . urtheac aurrera eguin ahala, egoera economicoa okertuz joan cen eta liquidecia faltac Irlandaco bancuac caltetu cituen. Azquenic 2009co urtharrilean , governuac Anglo Irish Banc bancua nationaliçatu çuen. Horrez gain, Allied Irish Bancs eta Banc of Ireland bancuetan capital ugari sarthu cen, hancaz gora cegoen bancuen balancea egoncorceco asmoarequin. [18] . Bitartean, langabecia ethengabe haciz jarraitu çuen, eta 40 urtheco hilabetheco hazcunderic handiena içan çuen, egunero 1.500 personec euren lampostua galduz. [19] eta guztira 400.000tic gora langabetu içaitera iritsi cen.

Britainia Handia Aldatu

 
Etchevicitzaren precioa Britainia Handian 1975tic 2006ra.

2008co irailean Bradford & Bingleyren 20.000 millioi libraco aurrezquien adarra Espainiaco Banco Sanctanderrec eross çuen eta bancuaren gainonceco negocioac bancu berdinari saldu cerauzquioten. Bitartean bancuaren hypotheca ordaindugabeac nationaliçatu eguin ciren. 2008co açaroan, langabecia 1,8 millioira igo cen, eta urthe amaieraraco bi millioira igo cen. Britainia Handico haimbat dendaric, merkealdiac abendura aurreratzea erabaqui çuten, udazqueneco salmenta escasen ondorioz. 2008co abenduaren 1etic aurrera, governu britainiarrac BEZ cerga %17,5etic %15era jaitsi çuen hamahiru hilabethez, herritarren gabon aurreco consumoa susperceco asmoarequin.

2008co abenduaren 4ean , Anglaterraco Bancuac interes-tasac %3tic %2ra jaitsi cituen, 1951 . urtheco mailara [20] . 2009co hassiera , interes-tasac %2tic %1,5era jaitsi cituzten, eta otsailean %1,5etic %1era, XVIII. mendetic secula içandaco mailaric baxuena.

2008co urtharrilare 23an, governuac Britainia Handia beheraldi economicoan cegoela eman çuen jaquitera, 1991 . urthetic lehen aldiz. 2009co otsailaren 26an, Royal Banc of Scotlandec bere 2008co balancea aurkeztu çuen, 27.274 millioi euroco galerac arguitaratuz. [21] . Marchoaren 2an, HSBC bancuac irabaciac 2008an %60 gutitu cituela erran çuen, eta 15.000 millioico capital handitzea behar çuela jaquin cen. Ordura arte HSBC bancua crisialdi economicoaren eraguin caltegarritic at ez cegoela frogatzean, bere actioneec %18 eguin çuten behera eta mundu ossoco bursec astelehen belça vici içan çuten. [22]

Russia Aldatu

 
RS indicea, S&P500 indicea eta petrolioaren precioa 2008co maiatzetic açarora.

1999tic 2008co udazquenera arte, Russiaco economiac ethengabeco hazcundea vici içan çuen [23] . Adituen ustez, Russiaco economiaren hazcunde handiaren eraguileac 1998co errubloaren devaluationa , Boris Yelsinen garaico reformac, petrolio eta lehengaien precioaren goracada, eta Europa eta Ameriquetaco Statu Batuetaco bancuen creditu merkea içan ciren. Vladimir Putinen lehen aguintaldian Micail Casyanov içan cen economia sailburua, eta haimbat reforma burutu ciren, cergac gutitu, irabacien gaineco cerga barne, eta lurraren gaineco code berria eçarri cen.

Dena den, 2008co urrian, crisialdiaren eraguina Russiara ere heldu cen [24] , Russia eta Georguiaren aurkaco guerrac herrialdearequico confiança gutitu eta errubloaren cotizationearn beheracada azcarra guerthatu cen; horrequin batera, atzerrico dirua Moscuco bursatic irteten hassi cen, eta 2008 urtheare amaieraraco, Moscuco RS indiceac bere valioaren %72,4 galdu çuen [25] .

2008co abenduan , Russiaco ekoizpen industriala %10,3 jaitsi cen, hilabethe lehenago %8,7 jaitsi ostean [26] .

Espainia Aldatu

 
Garabiac, nonnahi ikus citezqueen Espainiaco haimbat thoquitan 2007. urthera arte.
Saconceco, iracurri: « Espainiaco higuiecinen burbuila »

Eraicunçan oinharrituric eguitura economicoa cela eta, hassiera hassieratic crisialdiac Espainia gogor colpatu behar çuela aurreikus citequeen arren, aguintean cegoen José Luis Rodrígüez Çapateroren governuac tinco eutsi ceraucon crisia cegoela ukatzeari. 2008 urtheare bucaeran crisia bacegoela onhartu behar içan çuen presidenteac, crisiaren errua campoco factoreei egotzi bacerauen ere. Economialari cembaiten ustez, aurreikuspen eçac eta behar cen demboran beharrezco erabaquiac ez harceac larriagotu eguin cituzten crisialdiaren ondorioac.

Espainiaco crisialdiaren factore nagussia Espainiaco higuiecinen burbuilaren leherquet içan cen, 2008 urthearen bucaeran 1.000.000 etchevicitza berri saldu gabe eta eraicunçaco empresari eta bancuen escuetan utzi cituena. 1998 . urthetic 2007 . urthera etchevicitza eta berce ondassun higuiecinequin içandaco speculationeac precio goracada içugarria ekarri çuen. Precioen gorengo maila 2007co udan içan cen eta 2008 urthean precioac nabarmen jaisten hassi ciren herrialde ossoan. Etchevicitza berrien eraicunça bertan behera gueratu cen berehala. Ondorioz, 2008 urthean cehar Martinsa-Fadesa eta Habitat eraicunça empresa handiec porrot eguin çuten: nehoiz Espainian içandaco bi empresa-porrot handienac içan ciren, 7.000 eta 2.300 millioi euroco çorrac utziz.

Horren guztiaren ondorioz bancuec içan cituzten araçoec credituaren erabateco ethena ekarri çuen. Horrec eraguin latza içan çuen eraicunça sectore ossoan eta economia ossoan, ondoren, seculaco confiança-crisia sorthuz. 2009co marchoaren 29an , Espainiaco Bancuaren escu-harcea guerthatu cen, CCM aurrezqui kutcharen porrota galerazteco [27] .

Espainiac ELGAco herrialdeetaco langabeci tasaric altuena içaitera heldu cen, %21.2co tasarequin hain çucen aleguia [28] .

Era berean, consumoaren beheracada nabarmena içan cen Espainian , eta consumoaren jaitsierarequin batera, CPIa berrhogui urtheco mailaric baxuenera jaitsi [29] eta deflationearen atharir heldu cen.

Euscal Herria Aldatu

Crisiaren eraguina inguruco herrietara baino beranduago iritsi cen Euscal Herrira . Batez ere, eraicunçaren sectoreac Euscal Herrico BPGan duen garrancia chiquiarengatic. Dena den, eraicunça sectoreco haimbat empresec eguin çuten porrot, garrancitsuenen artean Ereaga eta Urazca taldeac. Ereaga Taldeac ordainquetac ethetean, 160 millioi euroco çorra utzi çuen ordaindu gabe haimbat harcecodunequin, horien artean, 15 bancu. [30]

Langabecia Euscal Herrian Aldatu

Espainiaco Statistica Institutuac hirur hilean behin eguindaco Biztanleria Activoaren inquestaren arauera, 2007tic 2009raco langabeci datuac honacoac içan ciren.

Hiruhilecoco langabeciaren datuac, ehunecotan
Provincia 1. H 2007 2. H 2007 3. H 2007 4. H 2007 1. H 2008 2. H 2007 3. H 2007 4. H 2007 1. H 2009 2. H 2009
Araba %6,53 %4,36 %4,68 %4,25 %2,99 %4,26 %4,24 %7,53 %9,56 %9,20
Bizcaia %7,20 %7,40 %7,68 %6,62 %6,88 %5,72 %7,78 %9,57 %11,47 %11,83
Guipuzcoa %5,83 %4,63 %4,12 %5,04 %4,83 %4,77 %4,80 %6,68 %8,91 %9,08
Naffarroa %5,14 %,5,26 %4,38 %4,27 %6,05 %5,62 %7,09 %8,12 %10,41 %12,23
Statua %8,47 %7,95 %8,03 %8,60 %9,63 %10,44 %11,33 %13,96 %17,36 %17,92

Egoera honen aurrean LAB , ELA , ESC , STEE-EILAS , HIRUR eta EHNE syndicatuec greva orocorra deithu çuten maiatzaren 21eraco . [31]

Herbehereac eta Belgica Aldatu

 
Herbehereetaco Fortis bancuaren bulego bat.

Belgica eta Herbehereetaco governuec Fortis bancua nationaliçatu behar içan çuten, Luxemburgoco governuen lagunçaz, diru-falta larriac bancua porrotera ez eramaiteco. Horrez gain, 2008co amaieran ING bancuac governuaren 10.000 millioi euro jasso cituen dirulagunça moduan.

Hungaria Aldatu

2008co urriaren 10ean Hungariaco Forint indiceac valioaren %10a galdu çuen [32] . Sei egun beranduago, Europaco Bancu Centralac 5.000 millioi euroco diru-lagunça onhartu çuen Hungariaco governuari lagunceco. Erabaquia historicoa içan cen, içan ere, Europaco eracundeac euro gunetic campoco herrialde bat laguncen çuen lehen aldia içan baitzen.

Hungariac campotic dathorren finançaquetaren mempecotassun handia çuen, eta egoera okertu eguin cen, nationearte mailan bancuen liquidecia erabat agortu cenean. Horrez gain, herrialdeac, Europaco deficit publicoric handienetacoa daduca.

Islandia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Islandiaco finança crisialdia »

Islandiaco finança crisialdia 2008an Islandiaco finança systemac porrot eguin eta governuac herrialdeco bancu guztiac nationaliçatzean guerthatu cen. Crisialdiac Islandiaco champonaren collapsoa eraguin eta euroaren aurrean valioaren erdia baino guehiago galdu çuen 2008 . urthean cehar.

Ucraina Aldatu

Ucrainac 2008an hass cen crisialdiaren eraguina jassaiten, batez ere, lehengaien precioen beheracada hassi cenean, bere auçoquide Russia beçalaxe [33] . Alçairuaren precioaren beheracadac, herrialdeco bancuen araçoac, eta Russiaren gas mozquetec egoera gaiztotu eguin çuten 2008co udazquenean . Metallurguia eta machinac eraiquitzen dituzten empresac languileac camporatzen hassi ciren, eta soldatac içoztu edo aphur bat eguin çuten behera, lehen aldiz 10 urthetan. Langabeciaren hazcundeac eta soldaten murrizteac azquen hamar urtheetaco opharotassunean maileguac escatu cituzten millaca ucrainar caltetu cituzten. Mailegu guehienac dolarretan jaulqu baciren ere, herritar guehienec Ucrainaco champonean, Hryvnya deritzonean, irabazten çuten euren soldata. Crisialdiac Hryvnyaren valioa asco gutitu duenez, dolarretan itzuli beharreco dirutza guero eta handiagoa da.

Ucrainaco bancu guztiec mailegu berrien jaulquitzea erabat ethen dute eta vecero asco bancutic diru guztia atheratzera joan ciren. Gordailuec azcar eguin çuten behera eta egoera controlatzeco Ucrainaco Bancu Nationalac gordailuen dirua atheratzeco debecua eçarri çuen [34] .

2008co abenduan Nationearteco Diru Funsac Ucrainaren 2009co aurreikuspen economicoa %2,5eco hazcundetic, %5eco gutitzera murriztu çuen [35] . Hilabethe bat lehenago, eracunde berdinac, 16.500 millioi dolarreco mailegua eman ceraucon Ucrainaco governuari [36] .

Japonia Aldatu

2008co azque hiruhilecoan, Japoniac 1970eco hamarcadatic içandaco beheraldi economicoric saconenean cegoela eman cen arguitara.

China Aldatu

2008 . urthearen amaieran, Chinaren hazcunde economicoa asco motheldu cen, aurreco urtheetan BPGa %10 baino guehiago haci bacen ere, urthe amaieraraco hazcunde tasa %6ra murriztu cen.

Referenciac Aldatu

  1. (Anglesez Rampell, Catherine. (2009-03-11). «‘Great Recesssion’: A Brief Etymology» The New York Times ..
  2. (Anglesez Bivens, Josh. (2010-01-27). «Worst economic crisis since the Great Depression? By a long shot.» Economic Policy Insitute, Economic Snapshot. ..
  3. (Gaztelaniaz) Niño Becerra, Santiago. (2009). El crash del 2010. , 40-45 or. ..
  4. (Anglesez Robinson, William I.. (2011-01-24). «The global capital leviathan» Global and international studies ..
  5. "Collapso ez da auquera bat; guerthacari segurua da norabidez aldatzen ez badugu" , www.noticiasdeguipuzcoa.com , 2012-03-05.
  6. (Gaztelaniaz) Piguem, Jordi. (2009). Buena crisis. Hacia un mundo postmaterialista.. ..
  7. (Anglesez A Visual Güide to the Financial Crisis , www.mint.com , 2008-11-13.
  8. A juddering halt to world trade Financial Times eguncarico albistea.
  9. The collapse of manufacturing The Economist aldizcarico albistea.
  10. (Anglesez OECD Employment Outlooc 2011: chapter summaries , www.oecd.org , 2012-03-03an consultatua.
  11. (Gaztelaniaz) La crisis cambia los hábitos de consumo de los españoles , www.lavanguardia.com , 2012-03-01.
  12. (Gaztelaniaz) El Secretario general de Cáritas: 'No podemos sustituir la labor del Estado' , www.elmundo.es , 2011-02-17.
  13. (Gaztelaniaz) Examen a la revolución islandesa , www.elpais.com , 2011-04-10.
  14. El Tesoro de EEUU tomará un 36% del capital de Citigroup Expansion eguncarico albistea.
  15. Febrero fue el peor mes de ventas de automóviles en EEUU en más de 25 años Finanças.com webguneco albistea. [ Bethico hautsitaco esteca ]
  16. Languileen %14ec finança-sectorearena eguiten çuten lana.
  17. (Gaztelaniaz) Finn, Daniel; Gutiérrez, José Antonio. (2011). La crisis de Irlanda: los guemidos del “Tigre Celta”. ..
  18. McAleese signs Anglo Irish Banc Bill RTE News webguneco albistea.
  19. Jobless rate could heraut 400,000 - Cowen RTE News webguneco albistea.
  20. UC in recesssion as economy slides BBCren webguneco albistea.
  21. Scotiaco Royal Banc-ec 27.274 millioi euroco galerac içan ditu Berria eguncarico albistea.
  22. Les banques dévissent, la Bourse plongue Eitb.com webguneco albistea.
  23. [ http://web.worldbanc.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0,,contentMDC:20888536~menuPC:2445695~paguePC:1497618~piPC:217854~theSitePC:305600,00.html Russian Economic Repors Munduco Bancuaren chostenac.]
  24. Russia among hardest-heraut in economic meltdown USA Today eguncarico albistea.
  25. Russian Index Dropped 72.4 Percent In 2008 The Moscow Times eguncarico albistea.
  26. Industrial Output Falls By 10.3% in December The Huffington Post eguncarico albistea.
  27. [ http://www.elmundo.es/mundodinero/2009/03/29/economia/1238331273.html El Banco de España interviene Caja Castilla-La Mancha para garantiçar su futuro El Mundo eguncarico albistea.]
  28. (Gaztelaniaz) España reguistra de nuevo la tasa de paro más alta de la OCDE , 2011-09-13.
  29. Otsaileco inflationea azquen 40 urtheotaco chiquiena içan da Eitb.com webguneco albistea.
  30. El concurso de la immobiliaria Ereaga affecta a 15 bancos Cinco Dias eguncarico albistea.
  31. ELA LAB ESC EILAS EHNE eta Hiruc Hego Euscal Herriraco greva orocorra deithu dute maiatzaren 21eraco
  32. Boursorama.com webguneco albistea.
  33. Trade in Ucraine hrvynia drying up amid crisis Unian albiste agenciaco albistea.
  34. Banco National de Ucrania prohíbe por seis meses devolución anticipada de depósitos Novosti albiste agenciaco albistea.
  35. IMF Lowers Forecast For Ucraine's 2009 GDP Growth Rate From 2.5% To -5% Ucranews.com webgunea.
  36. Head of IMF's Resident Representative Office in Ucraine to changue his job Interfax albiste agenciaco albistea.

Campo estecac Aldatu