Arabiera

hizcunça semiticoa

Arabiera ( arabieraz : al-ʻarabiyyahالعَرَبِيَّة edo عَرَبِيّ‎ ʻarabī ) hizcunça semita bat da, Arabiaco ipha -mendebaldean Burdin Aroan sorth cena eta gaur egun arabiar munduan lingua franca guis erabilcen dena [1] . Arabiar herriaren icena darama, hassiera batean Mesopotamiatic Antilibanora eta Sinai peninsulan vici cen herria. Arabiera macrohizcunça guis sailcatzen da; 30 aldaeratic gora ditu, baita aldaera standard bat, arabiera standard modernoa [2] , arabiera classicotic erathorri .

Arabiera
اللُّغَة العَرَبِيّة
Dispersión lengua árabe.png
Datu orocorrac
Lurralde eremua Algeria , Bahrain , Egypto , Gaçaco cerrenda , Irac , Jordania , Cuwait , Libano , Libya , Mauritania , Marocco , Oman , Qatar , Saudi Arabia , Sudan , Siria , Tunisia , Arabiar Emirerri Batuac , Yemen statuetan guehiengoac, berce haimbat statutan gutiengo hizcunça
Hiztunac 206 millioi ( Ethnologüe , dialecto guztietaco jathorrizco hizcunça); 286 millioi (Arabiar statuetaco biztanleac, CIA World Factbooc, 2004), berce lurraldeetaco gutiengo arabiarra eta elhebidunac içan ecic
Ranquinga 2 (Microsoft Encarta)
Officialtassuna Algeria , Bahrain , Comoreac , Chad , Djibuti , Egypto , Eritrea , Irac , Israel , Jordania , Comoreac , Cuwait , Libano , Libya , Mauritania , Marocco , Mendebaldeco Sahara , Oman , Palestina , Qatar , Saudi Arabia , Siria , Somalia , Sudan , Tunisia , Arabiar Emirerri Batuac , Yemen
UNESCO sailcapena 1: ciurra
Arauguilea Egypton : Arabiar hizcunçaco Academia
Hizcunça sailcapena
Afro-asiarra

  Semiticoa
Hego-Erdicoa

     Arabicoa
Informatione philologicoa
Hizcunça-typologia subjectua aditza objectua , aditza-subjectua-objectua , nominatibo-accusatibo hizcunça , hizcunça accentuala eta hizcunça fusionatzailea
Genero grammaticalac genero masculinoa , genero femeninoa , neutroa eta genero communa
Alphabetoa Arabic script (en) Itzuli
Hizcunça codeac
ISO 639-1 ar
ISO 639-2 ara
ISO 639-3 ara
Ethnologüe ara
Glottolog arab1395
Wikipedia ar
Linguasphere 12-AAC
ASCL 4202
IETF ar

Arabiera standard modernoa arabiera idatzia da, eta escoletan, universitateetan eta lanthoqui ascotan horixe iracasten da; halaber, governuec eta communicabideec darabilte. Bi aldaera formalac elkarrequin taldecatzen dira arabiera litterario ( fuṣḥā ) icenarequin, 26 statutaco hizcunça officiala dena, Islamaren hizcunça liturgicoa . Arabiera standard modernoaren grammatica arabiera classicoaren jarraipena da, eta haren lexicoa ia bera da. Hala ere, eguneroco hizcunçan erabilcen ez diren eguitura grammatical batzuc eta erranahi cehatzic ez duten hitzac camporatu dituzte, eta hitz eguiten diren aldaeretaco eraicunça eta hitz batzuc ere hartu ditu. Hitz horietaco guehienac Aro Modernotic aurrera sorthu diren conceptuac icendatzeco erabilcen dira.

Arabiera classicoaren ancecoa denez, arabiera standard modernoac millurtheco bat eguiten du atzera egunero hitz eguiten den hizcunçatic, dialecto eta aldaera asco baititu. Ikerçaileec deraucoten/diotenez, dialecto horietaco batzuetaco hiztunec ez dute elkar ulercen. Eguneroco hizcunça calean eta familian ikasten da, baina hizcunça formala, escolan. Hala ere, haur escolaco umeequi eguindaco ikerquetec eracutsi dute hizquera formala ulerceco gaitassuna dutela [3] . Arabiera standard modernoaren eta dialectoen arteco aldea latin aren eta gaztelaniaren artean dagoenaren ancecoa dela erran ohi da [4] . Hala ere, arabiera standard modernoa cultura audiobisualean erabilcen da, latina ez beçala.

Erdi Aroan , arabiera litterarioa culturaren bectore garrancitsua içan cen Europan , berheciqi sciencia , mathematica eta philosophian . Ondorio guisa, Europaco hizcunça ascoc maileguac hartu cerauzquioten. Haren eraguina, batez ere hizteguian, arguia da gaztelanian, eta pixca bat ahulagoa portuguesean eta catalanean , baina baita euscaran ere [5] , batez ere al-Andalusen arabiar culturac eman cituen 800 urtheen ondorioz. Sicilierac arabieratico 500 bat hitz ditu, Iphar Africatic bertaratutaco IX. eta X. mendeeta co conquisten ondorioz. Hizcunça balkanicoec , baita grecierac eta bulgarierac ere, asco dituzte, Ottomandar Imperioarequin içandaco contactuaren ondorioz.

Historian cehar, munduco hizcunça ascotan eraguina içan du, hala nola persiera , turkiera , gaztelania, urdua , caxmirera , kurdua , bosniera , caçaquera , bengalera , hindia , malayera , maldivera , indonesiera , paxtua , punjabera , tagaloa , sindhiera eta hausa n. Era berean, arabierac hitz asco mailegatu ditu berce hizcunça batzuetatic, berheciqui greciera eta persieratic Erdi Aroan eta anglesa eta frances ethic gaur egun.

Arabiera classicoa 1.800 millioi musulmanen hizcunça liturgicoa da, eta arabiera standard modernoa Natione Batuen Eracundearen sei hizcunça officialetaco bat da [6] [7] [8] . Arabieraren aldera guztiac batuta 422 millioi hiztun inguru ditu [9] , lehen eta bigarren hizcunça guisa, munduco borzgarren hizcunçaric hitz eguinena. Arabiera arabiar alphabetoarein idazten da, escuinetic ezquerrera, nahiz eta hiztun batzuec ASCII Latin erabilcen idazten duten, ortographia standardic gabe.


Describapen lingüisticoa Aldatu

Hizcunça semiticoen artean çaharrena da, hau da, gaur egun viciric dirauten hizcunça semitarren artean, hizcunça semitar primitibotic guerthuen dagoena. VI. mendetic litteratu hizcunça da, eta musulmanen liturgia-hizcunça VII. mendetic.

Litteratur hizquerari arabieraz al-luga al-Fuṣḥà deritzo ("hizqueraric elhe-ederrena"), eta poesia aurreislamdarra, Coraneco hizcunça, litteratura classicoa eta arabe standard modernoa (gaur egungo litteraturan eta hedabideetan erabilcen dena) barne harcen ditu.

Hizquera dialectalac, thoquian thoquicoac, al-luga al-`ammiyya ("hizcunça orocorra") icenaz icendatzen dira. Batzuen eta berceen arteco erdibideco hizquerac ere daude.

Phonologia eta idazqueta Aldatu

Arabierac escuinetic ezquerrera idazten den idazteco modu proprio eta berhecia du: arabiar alphabetoa . Ahal den heinean, hitzaren barnean hizquiac euren artean lothu behar dira, baina hori ez da bethi possible içaiten. Beraz, lettra guehienac laur moduz idatz daitezque: bakanduta, hitzaren hassieran, hitzaren barnean eta hitzaren bucaeran.

Salvuespen guti batzuc alde batera utziz, grafema bakoitzac phonema bat ordezcatzen du, hau da, ez dago hizqui muthuric, ez isildutacoric, ezta cocalekuagatic forma aldatzen duenic ere. Salvuespenac usadio religiosoaren ondorio dira.

Eguneroco hizcunçan, classicoarequin alderatuz, hizqui batzuec balerauco/valio ezberdinac dituzte, herrialde edo escualdearen arauera. Ohicoa ere bada, nahiz eta modu ez eguneroco batean hitz eguin, thoquian thoquico ahosquera hori mantencea.

Ez du hizqui larriric: 1920co hamarcadan eçarceco saio bat eguin cen, baina ez cen onhartu. Icen nagussiec batzuetan erranahia dutenez, eta bethiere gaizquiulertuac saihesteco, maiz parenthesi edo cacotch artean idatziric aguercen dira.

Hizcunça europarren ceinuac ere bereganatu ditu, baita casu batzuetan moldatu ere: punctua (.), cacotcha edo coma (،), punctu eta cacotcha (؛), galdera marca (؟), harridura marca (!) etab. Azquen biac, euscaran beçala, erranaldiaren bucaeran bakarric idazten dira. Azquenic, ethen punctuac bi dira, gure hiruren ordez.

Morfosintaxia Aldatu

Aditzec erro bat dute, eta hortic aurrera berce hitzac sorcen dira, adibidez: idatz errotic, كتب (CTB):

كتب CaTaBa: Idatzi çuen

إكتتب iCtaTaBa: Icena eman cen

كتاب QuiTāB: liburu

كاتبة CāTiBa: idazlea (emacumea)

مكتبة maCTaBa: liburutegui

مكتب maCTaB: idazmahai, bulego

اكتب uCTuB!: Idatz eçaçu!

تكتبون taCTuBūna: Idazten duçue (bi persona, emacumeac)


Numero grammaticala Aldatu

Singularra, duala eta plurala agueri dira.

Arabiera eta Islama Aldatu

Arabiera classicoa Coran liburu sacratuaren hizcunça da. Osso relationea estua dute arabierac eta islam ac, Corana arabieraz idatzita dagoelaco; hala ere, arabiera classicoa ez da musulman guehiene ama hizcunça , arabiar herrialdeetan hizcunçaren dialectoac hitz eguiten direlaco, baina gai dira Corana ulerceco [10]

Referenciac Aldatu

  1. (Anglesez Al-Jallad, Ahmad. Al-Jallad. 2018. The earliest stagues of Arabic and its lingüistic classification. (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  2. «ara | ISO 639-3» iso639-3.sil.org (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  3. Abdulcafi., Albirini,. Modern Arabic sociolingüistics : diglossia, variation, codeswitching, attitudes and identity. ISBN 9780415707466 . PMC 904011986 . (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  4. (Anglesez Camusella, Thomasz; Camusella, Tom. The Arabic Languague: A Latin of Modernity? (pp 117-145). 2017. Journal of Nationalism, Memory and Languague Politics. Vol 11, No 2. Open access: https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/jnmlp.2017.11.issue-2/jnmlp-2017-0006/jnmlp-2017-0006.xml. (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  5. «Euscarac arabieratic hitz mordoa jasso du» www.eitb.eus (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  6. (Anglesez Arabic. 2019-02-24 (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  7. (Anglesez NW, 1615 L. St; Washington, Suite 800; Inquiries, DC 20036 USA202-419-4300 | Main202-419-4349 | Fax202-419-4372 | Media. Number of Muslims in Western Europe | Pew Research Center. (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  8. (Anglesez «Official Languagues» www.un.org 2014-11-18 (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  9. (Anglesez «World Arabic Languague Day 2016» UNESCO 2016-12-15 (Noiz consultatua: 2019-02-25) .
  10. "Arabic – the mother of all languagues – Al Islam Online". Alislam.org. Archived from the original on 30 April 2010. Retrieved 9 May 2014.

Campo estecac Aldatu