Arabaco Rioxa

Arabaco escualde
Articulu hau Arabaco quadrillari buruzcoa da; beste erranahietaraco, ikus « Rioxa (arguipena) ».

Arabaco Rioxaco quadrilla edo Arabaco Rioxa (officialqi Biasteri-Arabaco Rioxaco Escualdea [1] ) Araba ossatze duten çazpi quadrilla edo escualde administrativoetaco bat da. Hiriburua Guardia da; hala ere, Oion da udalerriric gendetsuena (3.544 biztanle 2021ean).

Arabaco Rioxaco quadrilla
  Euscal Herria

Arabako Errioxa armarria

Arabaco Rioxa udazquenean, Guardiatic .
Administrationea
Herrialdea   Araba
Udalerriac 15
Herri handiena Oion
Icen officiala Coat of Arms of Laguardia-Rioja Alavesa Cuadrilla.svg  
Geographia
Coordenatuac 42°36′0″N 2°36′0″W
Açalera 315,83 cm²
Demographia
Biztanleria data22 =
Densitatea Adiarazpen errorea: punctuacio charactere eceçaguna "," bizt/cm²

Ebro ibaiaren ercean dago cocatuta eta clima mediterraneoa du. Ardo ekoizpena da jarduera economicoric garrancitsuena.

Udalerriac Aldatu

Ondoco udalerriac bilcen ditu:

# Udalerria Concejuac Alcatea Alderdi politicoa Biztanleria
(2021)
Biztanleriaren %-a Açalera (cm²)
1 Bastida Gatzaga Buradon Laura Perez Borinaga EAJ 1.557 13,4 38,17
2 Elvillar Enrique Perez Maço EAJ 349 3,0 17,50
3 Ecora Rafael Fernandez Jalon EAJ 268 2,3 18,80
4 Elciego Luis Aldaçabal Ruiz de Viñaspre Cieco Bai 1.003 8,7 16,32
5 Cripan Joseba Fernandez Calleja EAJ 177 1,5 12,52
6 Guardia Campillar , Páganos , Serna Lucio Castañeda Martinez de Treviño EAJ 1.546 13,4 81,08
7 Lanciego Gorca Mauleón EAJ 719 6,2 24,20
8 Lapuebla de Labarca Maria Theresa Cordoba Fernandez Lapuebla Avantia 872 7,5 5,99
9 Leça Jose Antonio Suso Perez de Arenaça EAJ 219 1,9 9,92
10 Mañueta Francisco Javier Garcia Perez de Loça PP 297 2,6 9,46
11 Moreda Araba Miguel Angel Bujanda Fernandez EAJ 212 1,8 8,67
12 Navaridas Miguel Angel Fernandez Gonçalez PP 216 1,9 8,92
13 Oion Gorrebusto
Labraça
Jose Eduardo Terroba Cabezón EAJ 3.544 30,6 45,16
14 Samaniego Pili Garmendia EH Bildu 313 2,7 10,64
15 Villabuena Araba Iñaqui Perez Berrueco EAJ 287 2,5 8,48
Arabaco Rioxaco quadrilla 11.579 100 315,83

Inguru naturala eta clima Aldatu

 
Escualdea Bernedoco mendatetic ikussit .

Arabaco Rioxa Ebro ibaiaren saconunearen barnean dago, bi muga hauec dituela: Toloño mendilerroa ipharraldea , eta Ebro ibaia hegoaldean. Cantauri itsassotic guertu dagoen arren clima continental leuna du Arabaco Rioxac (urthean 16,7 gradu batez berce eta 430 mm ur).

Landarediari dagoquionez landareac mediterraneoac dira nagussi, ezpela, artea, pinua eta makala ibaien inguruan. Ebro ibaia da Arabaco Rioxaco ibai nagussia, eta bertan isurcen dute ura Toloño mendilerrotic jaisten diren errequec (Herrera, Mayor, Pisarnoso, Acequia, Guines, Uneba, Galijo, Viñaspre, Valvarriñaga, Conchaval, Buempajera eta Valdevaron).

Historia Aldatu

C.a. 5000. urthetic, Mesolitotic , haimbat herri fincatu edota igaro dira Arabaco Rioxatic. Atlantico eta Mediterraneo aldeetaco culturen arteco bilgunetzat hartu içan da Arabaco escualde hori (cultura celta , celtiberiarra eta euscalduna). Romatarrac Ebroco goi arroan egoquitu cirenean, herri euscaldunac ( autrigoiac , barduliarrac edo vascoiac ) vici ciren Arabaco Rioxan.

V. mendetic aurrera, Romaco imperioa deuseztu ondoren, visigothoen beguiradapea gueratu cen Arabaco Rioxa euscalduna. VIII. mendean, Rioxaco lurrez jabetu ciren arabiarrac . X-XI. mendeetan, Naffarroaco eta Gaztelaco coroec guthiciaturico eremu bihurtu cen Araba guztia. Arabaco Rioxa Naffarroaco lurra cen, Liçarraldeari cegoquiona eta hala iraun çuen XVI. mende hassiera arte. XV. mendean hassi cen, gaztelerac bulçatuta, euscararen gaimbehera Rioxan.

Cultura Aldatu

Hizcunçari dagoquionez, gaztelania da nabarmen nagussi Arabaco Rioxan. 2016an, 2.525 euscaldun, 2.200 ia-euscaldun eta 6.448 erdaldun vici ciren, hau da, escualdeco biztanleen % 42,28c cequiten euscaraz neurriren batean. 20 urthe lehenago, 1996an, 978 euscaldun, 831 ia-euscaldun eta 7.673 erdaldun ciren.

Economia Aldatu

Economiaren aldetic, escualde aberatsa da Arabaco Rioxa. Oro har ardoguinçari lothutac lehen sectoreco jarduerec apparteco garrancia dute escualdean. Ardoguinçaren inguruan, berçalde, cerbitzuac eta tourismo jarduerac ere nabarmen indartu dira Arabaco Rioxan azquen urtheotan.

Ardoguinça Aldatu

Rioxa mahats lurralde opharoa içan da historian cehar, eta, Naffarroarequin batera, ardoz hornitu ditu luçaroan ipharraldeco euscal lurraldeac. Mundu ossoan ospetsu bihurtu da gaur egun Rioxaco ardoa. Mediterraneo aldeco romatarrec iracatsi bide cerauzteten rioxarrei mahatsa lanceco eta ardoa eguiteco technicac. Erdi Aroan bere horretan iraun çuten technica horiec. XIX. mendearen bucaeran, technica berriac abiaraci cituzten Rioxaco ardoguinçan Bordele aldeco ardoguile francesec eta gaurco egunean ardo industria modernoa dago Rioxan.

Escualdea Rioxaco ardoa ekoizten duen hirur azpi-escualdeetaco bat da. Tartean, Guardia , Elciego eta Lanciego dira herri ekoizle nagussiac.

Herritar ospetsuac Aldatu

Referenciac Aldatu

  1. Açaroaren 20co 63/1989 Foru Araua, escualdeei buruz.. Arabaco Batzar Nagussiac (Noiz consultatua: 2010-12-26) .

Campo estecac Aldatu