Araba

Euscal Herrico lurraldea

Araba (officialqi Araba edo Arabaco Lurralde Historicoa euscaraz; Álava edo Territorio Histórico de Álava gaztelaniaz) Euscal Herrico çazpi herrialdeetaco bat da, Euscal Herrico erdialde-mendebaldecoa. 3.311,98 cm² ditu [1] ( Trebiñuco barrendeguia gabe, 3.032,40), eta 2019an 331.549 biztanle cituen. Bere barnean du Trebiñu barrendegui , Burgosco provinciaren administrationepen dagoena. Administrativoqui Euscal Autonomia Erkidegoco foru lurraldea edo lurralde historicoa da; içan ere, Araba da erkidego horretaco hirur lurralde historicoetatic handiena (% 40,96) eta biztanle gutien dituena (% 14,5).

Araba
Arabaco Lurralde Historicoa
Álava.svg
Coat of Arms of Álava.svg
Arabaco armarria
Araba.svg
Geographia
Hiriburua Gasteiz
42°50′48″N 2°40′23″W
Hiriric handiena hiriburu
Açalera 3.311,98
Puncturic altuena Gorbeia (1.482 m)
Puncturic saconena Laudio (130 m)
Mugaquideac Burgosco provincia , Bizcaia , Guipuzcoa , Rioxa eta Naffarroa Garaia
Administrationea
Ahaldun Nagussia Ramiro Gonçalez ( EAJ )
Ramiro González Vicente
Demographia
Biztanleria 328.868 (2018)
Green Arrow Up.svg 4.742 (2016)
Densitatea 108,29 bizt/cm²
Hizcunça officialac
Erabilitaco hizcunçac
Bercelaco informationea
araba.eus
Gasteizco Andre Maria Çuriaren plaçaren ikuspeguia 2007 - 2008co çaharberritzea baino lehen

Gasteiz da Arabaco hiriburua, eta, 1978az guerozti , Euscal Autonomia Erkidegoco hiriburua ere.

Mugaquideac Aldatu

Ipharraldean Guipuzcoa eta Bizcaia ditu mugaquide; hegoaldean Rioxa ; mendebaldean, Burgosco provincia ; eta ekialdean, Naffarroa Garaia .

Inguru naturala eta clima Aldatu

Orographia Aldatu

Ikus cerrenda: « Arabaco mendiac »

Hirur mendilerro nagussic ceharcatzen dute, ekialdetic mendebaldera, Araba: ipharraldean, Guipuzcoa eta Bizcaico mugan, Aratz , Elguea , Amboto eta Gorbeia (gailurric altuena, 1.475 m) mendialdeac hedatzen dira. Erdialdean alchatzen dira, Naffarroatic dathocen cateei jarraipena emanez, Urbasa , Andimendi , Encia , Ithurrieta , Gasteiz mendiac eta Argançongo mendiac. Hegoaldean daude, azquenic, Codes , Izquiz, Toloño mendilerroa , Toloño mendia eta Buradon aldeco mendiac. Iphar-mendebaldean agueri diren Cantaurialdeco haranac (Arabaco Cantaurialdea, Nervioi harana, 328 cm 2 ) saconac dira, Bizcaia eta Guipuzcoacoen ancecoac. Gorbeia eta Elguea mendilerroetatic hegoaldera çabalcen da Arabaco lautada , 785 cm 2 -co hedadura duen eremu laua (525 m); Gasteiz du hiri nagussi. Gasteiztic hegoaldera, berriz, Arabaco Mendialdea aguer da (487 cm 2 ), muga hauec dituela: Campeçu , Codes , Toloño mendilerroa eta Gasteizco mendiac artean. Toloño mendilerroaren hegoaldean hedatzen da Arabaco Rioxa (316 cm 2 ). Araba mendebaldeco haranac (Añana, 648 cm 2 ), urac Ebro ibaian isurcen dituzten adarrec ossatuac dira.

Herrialdeco mendiric garaiena Gorbeia (1.481 m) dugu, Bizcaico mugan dagoena. Bercela, Toloño mendilerroan Palomares (1.446 m) eta Peña del Castillo (1.432 m) mendiec ere 1.400 metroco maila gainditzen dute. Halaber, Alçaniaco mendilerroan Aratz (1.443 m) eta Codesco mendilerroan Joar (1.418 m) eta Codes (1.414 m) tontorrac ere maila horren gainetic daude.

Provincia ossoco herriric garaiena Erroeta da, Arabaco Mendialdean , 1.025 metrorequin.

Hydrologia Aldatu

Arabaco ibai garrancitsuenec Mediterraneo aldera jotzen dute (2.600 cm 2 ; Ebro eta beronen ibaiadarrac: Omecillo , Baia , Çadorra , Ihuda , Jugalez , Ega eta Burunda ). Cantauri aldera jotzen duten ibaiec ascoz ere hedadura chiquiagoa harcen dute (380 cm 2 ): Aramaio ( Deba ibaia ), Altube ( Nervioi ibaia ), Içoria (Nervioi), Llanteno ( Cadagua ) eta Arciniega (Cadagua). Uren banalerroa Araia, Elguea, Altube, Gujuli, Urduña eta Salvada mendicateetatic igarotzen da. Arabac ez du ainciraric, Arreo aincira chiquia içan ecic. Gasteiz eta Bilbao Handia urez hornitzen dituzten Çadorraco urthegui artificialec, berçalde, guztiz paper garrancitsua içan dute herrialdearen garapenean.

Clima Aldatu

Bi escualde nagussi berheiz daitezque Araban, climatologiari dagoquionez: herrialdeco ipharraldean clima oceanico ephel nagussi den bitartean, hegoaldera joan ahalean clima mediterraneo eta continentala nagussitze dira. Era berean, euriteac urritu eguiten dira hegoaldean (828 mm batez berce, Gasteicen). Neguac hotzac eta heceac dira; udaco temperaturac ascoz ere altuagoac içan ohi dira. Rioxaco eçaugarriac erabat continentalac dira: negu hotzac, uda beroac eta euri-ur copuru escasa.

Flora Aldatu

Climatologiaren arauera, haimbat landaredi molde agueri dira Araban: ipharraldean jathorriz nagussi ciren çuhaitz mota atlanticoac ( haritza , pagoa , gaztainondoa ) eta, azquenaldi honetan ugaldu den insinis pinuaren landaqueta . Ekialdeco eta erdialdeco mendietan harizti eta artadiac aguer dira behe aldeetan; pagadiac eremu gorenetan. Gaineraco lurraldeetan landaretza mediterraneoa (artea) nagussitzen da, nahiz bitarteco eremuetan ametzac aguer diren.

Demographia Aldatu

Açalerari dagoquionez Euscal Autonomia Erkidegoco lurralde handiena içan arren, biztanle gutien eta densitate chiquiena duen lurraldea da oraindic ere. Halere, azquen aldian Araba da biztanletan haci den Euscal Autonomia Erkidegoco lurralde bakarra. 1980tic aurrera Bizcaian eta Guipuzcoan eta, horrembercez, autonomia erkidegoan biztanleriac behera eguin badu ere, Araban ethengabe haci da biztanle copurua urthez urthe.

Biztanleria ez dago batere orecatua Araban, Gasteiz hiriburua barne duen Arabaco lautadan vici baitira arabarren erdiac: 244.174 biztanle, 2006an (319.927 b. 2013-01-01ean [2] ). Biztanleriaren banaqueta desorecatu honen ondorioz, Euscal Autonomia Erkidegoaren batezbercecotic gora dago Arabaco lautada, biztanle densitateari dagoquionez (311 biztanle cm 2 bakoitzeco), baina berce escualde batzuc erdi hutsic daudela erran daiteque, Arabaco Mendialdean, adibidez, 6,5 lagun baino ez baitira vici cm 2 -co. Gasteiz hiriburuac eta horren inguruan haci diren udalerriec eraguin dute, beraz, Arabaren hazcunde demographicoa. Hiriburuaren ondorengo udalerriric gendetsuena, Laudio , herri ertaina baino ez da 20.000 inguru biztanlerequin. Biztanleriaren eguitura demographicoari dagoquionez, Araba Euscal Autonomia Erkidegoco batezbercecoa baino cerchobait gazteagoa da, alde chiquiz bada ere; 65etic goracoac guztizcoaren %16,7 dira (%18,6 Euscal Autonomia Erkidegoan).

Urthea 2000 2003 2006 2009 2012 2014
Araba 286.497 294.360 301.926 313.819 322.557 321.932

Biztanleria aldaquetac Aldatu

 
Biztanleria aldaqueta Araban azquen 10 urtheotan
  •  
    >%10
  •  
    %5-10
  •  
    %1-5
  •  
    %0-1
  •  
    %-5 - 0
  •  
    %-10 - 5
  •  
    <%-10

Banaqueta administrativoa Aldatu

Arabaco quadrillac Aldatu

Çazpi quadrilla edo escualdetan çathitut dago:

 
Aiaraco Gure Andra Mariaren sanctuteguia ( Dulancitic guertu )

Bercela, Burgosco ( Gaztela eta Leon ) administrationearen pean dago Trebiñuco barrendeguia , herrialdearen erdialde geographicoan, Gasteiz eta Mendialdea artean. Trebiñu eta Argançon udalerriec ossatzen dute.

Udalerriac Aldatu

51 udalerri daude Araban (Trebiñuco 2 udalerriez gain). Arabar guehienac hiriburuan bertan vici dira ( %75 baino guehiago ), Gasteiz içanic hiri nagussia alde handiz. Hauec dira herrialdearen udalerri nagussiac:

Udalerria Populationea 2020
Gasteiz 253.996
Laudio 18.118
Amurrio 10.264
Agurain 5.038
Iruña Oca 3.488
Oion 3.410
Aiara 2.968
Dulanci 2.935
Çuia 2.300

Arabaco udalerri chiquienac biztanle copuru hau ceducaten 2019an Añana (156 biztanle), Lagran (157 biztanle ) eta Çalduondo (183 biztanle ).

Concejuac Aldatu

Saconceco, iracurri: « Conceju »

Arabaco udalerriac, gainera, concejuetan azpibanatzen dira guehienetan. Guztira, 334 conceju daude Arabaco udalerrietan.

Historia Aldatu

Saconceco, iracurri: « Arabaco historia »

Ancinatea eta Goi Erdi Aroa Aldatu

 
Estibalitz, Arabaco sanctuteguia eta topaleku historicoa

Historiaurreco aztarnategui eta monumentu megaliticoen arrastoa handia da Araban. Tricuharri erranguratsua aurki daitezque, berceac berce, Aizcomendicoa Eguilatzen eta Sorguinetchecoa Arriçalabagan . Egungo Araban, garai hartan, caristiarrac eta barduliarrac vici ciren. Romatarrac heldu baino lehenagotic, Guesalça Añanaco gatzaga indarrean cen dagoeneco, gatza erauzteco gune economico garrancitsua. Romatarren garaian, berriz, haimbat mansus (ventac) eta fundus (herrixca moducoac) aurkitu içan dira aguirietan, baita haien aztarnac ere; içan ere, Ab Asturica Burdigalam galçara nagussiac mendebaldetic ekialdera ceharcatzen çuen egungo Arabaco lurraldea, lautadan barrena.

Veleia deithutaco gothorlekua (Iruña) gune garrancitsua bihurtu cen, eta visigothoec conquist campaina batean sorthutaco Victoriacum ere hor cegoela uste dute aditu batzuec: VIII. mendeco Veleia Alavensis içan daitequeela pensatzen da. Eguilon içan cen Arabaco lehen jaun eçaguna eta, bere ondoren, arabarrac haimbatetan matchinatu ciren asturiarren eta gaztelarren contra. IX. mendean agueri da lehenengoz Araba icena, Arba ( Chronica Abeldensis ).

Behe Erdi Aroa Aldatu

 
Çalduondoco eliça, San Adriango passabidera igo aurretic

Araba «naffarren» (euscaldunen) lurraldean cocatzen cen eta, XI. mendetic XII. mendera, Iruñeco Resumac icena aldatu çuen, Naffarroa bilhacatu. Gaztelac , baina, Naffarroa escuratu nahi çuen, berheciqui haren mendebaldeco lurraldea, Araba tartean. 1199-1201. urtheetan, Naffarroaco regue Anso Jaquituna egungo Algerian negociationeetan cebilela, gaztelarrec Durangori eta Arabari erasso ceraueten, Trebiñu eta Gasteici cehazqu . Bi gothorlekuec gogor eutsi ceraueten, baina etsipenac jota, Regueren baimenaz, amore eman çuten.

Harrezquero, Araba Gaztelaco Koroan sarth cen. 1332. urthean, Arriagaco cofradiac Araban ceduzcan lurralde guztiac eman cerauzquion Gaztelari. Ondoren, jaunchoac gailendu ciren: Aiaratarren leinua , Mendoçatarrena , eta Guebaratarrena , eta Bandoen Guerra phizt cen Araban ere. Ia aldi berean, Arabac onurac athera cituen costaldea eta barrualdea lotzen cituzten bideetan eta Donejacue bidean çuen cocapen strategicoagatic ( Miranda – Gasteiz – Agurain – Liçarrate ).

Aro Modernoa Aldatu

Berce euscal lurraldeec beçala, XVI. mendean Aldundi Nagussia eratu cen. XVIII. mendearen bigarren erdialdean, berriz, euscararen atzeracada handia jaço cen Araba guehienean. Galceco çorian gueratu cen Lautada ossoa eta Trebiñun . 1766an, Euscalerriaren Adisquideen Elkartea sorth cen, eta haimbat personaia Illustrationearen eraguin handia içan çuten, arlo desberdinetan: Samaniego , Montehermosoco condea , Borica , Landaçuri , Foronda eta abar. 1794an, berriz, Conventione Guerran , frances armada Mirandaraino heldu cen eta, orduco escuizcribuec aguerian uzten dutenez, haimbat herritar eta aguintariren abeguia içan çuten, hurrengo hamarcada ossoan ere.

Aro Garaiquidea Aldatu

1813co uztailean, Iberiar Peninsulaco Guerra , Arthur Wellesleyren portugue eta britainiar armadac Gasteicera sarcecotan içan ciren, baina Alaba generalac eragotzi cerauen/cien; halaxe, Gasteizco gudua bucatu ondoren hiria arpilatzea eragotzi çuen. 1833an, berriz, Lehen Carlistaldia phizt cen, Hego Euscal Herri ossoa errotua. Çumalacarreguiren indarrac Araba ossotic çabaldu ciren, eta dembora lucean lurraldearen controla içan çuten, Gasteicen içan ecic. Carlistec , baina, guerra galdu çuten 1839an; 1841ean, Baldomero Espartero liberalaren aurkaco alchamendu bat içan cen, eta espainiar buruçaguiac armada bidali çuen Araba, Guipuzcoa eta Bizcaira. 1841eco urrian, Gasteiz occupatutic, foruac baliogabetzen cituen decretua eman çuen. Aldiz, Arabaco Aldundi Nagussiac eta foruec indarrean jarraitu çuten.

 
Mateo Moraça foruen defendatzaile sutsuaren omenezco statua

Modernitatearen symbolo bat, burdimbidea, 1862an heldu cen Mirandatic Ciordiraino . Handic gutira, Bigarren Carlistaldia phizt cen eta guerraren amaierac foruen behin bethico galera ekarri çuen (1876). Biztanleriaren gaimbehera guerthatu cen hurrengo hamarcadetan. Araba nekaçari lurralde bat içaiten jarraitu çuen, industrializationeric gabe. 1936co uztailean, militarren statu colpea garhaile athera cen Gasteicen eta Araba guehienean , eta battalia bakarra Legution içan cen urth bereco açaroan. 1937an Guipuzcoac eta Bizcaiac ez beçala, Arabac ez çuen itun economicoa galdu guerra ondoren. 60co eta 70eco hamarcadan hiriguinçaren eta industriaren garapen handia içan cen, Gasteicen osso centratuta. Liçarra eta Bergara lotzen cituen Anglo-Vasco-Navarro trembide historicoa 1967an desmuntatu çuten, errepideco garraioaren indarrac alboratuta. Haran Atlanticoetan industria asco garatu cen. Aldi berean, Espainiaco ethorquinen emari handia içan cen urthe horietan, berheciqui Gasteicera.

Franco dictadorea hil ondoren (1975) çabaldu cen aro politico berrian, Araba Eusco Conseilu Nagussian , lehenic, eta Euscadico Autonomia Erkidegoan , ondoren, sarthu cen, Guipuzcoa eta Bizcaiarequin batera. Lehenengo ikastolen haciac erein ciren Arabaco haimbat herritan: Agurain, Gasteiz, Amurrio, Oion , Bastida, etab. 1980tic, berriz, Eusco Jaurlaritza eta Eusco Leguebilçarra Gasteicen fincatu ciren eta, era berean, Araba erkidego berrian erosso sentitzeco, 25 eserleku esleitu citzaizquion Eusco Leguebilçarrean, berce lurraldeec baino ascoz biztanleria chiquiagoa içan arren. EHUc haimbat facultate eçarri cituen bertan. Aldi berean, ordea, handia cen calean politica arloco aztoramena eta languile protestac, baita ETAren eta regimenari atchiquitaco leguez campoco taldeen erasso armatuac ere. 1976an, Gasteizco marchoaren 3co sarrasquia guerthau cen, policia indarrec eraguinda. Aldundian, EAJ eta PP gailendu ciren alderdi politico nagussien artean eta, Gasteicen, Jose Angel Cuerdac içan çuen hiriburuco alcatetza 1979tic 1999ra.

Urthe hauetan, hobecunça handiac içan ciren azpieguituretan. Naffarroa Garaico regionalismo espainiarçalearen anceco bat, Unidad Alavesa , 1989an indarsu sorthu bacen ere, ez cen errotu, eta 2005ean deseguin cen. Berçalde, Gaztela eta Leongo governuec ukatzen jarraitu çuten Trebiñuc guehiengo Araban sarceco eguindaco ahaleguin guztiac. Horrequin batera, Garoñaco central nuclearraren contraco borroca phiztu cen, arabar alderdi guehienec babestua; lurraldean phoz handia sorthu çuen hura ixteco aguinduac 2017an. Urtheotan, sendotu eguin da Gasteicen nagussitza berce herrien aldean, baina hiriburua gaineraco escualdeequin lotzeco azpieguitura sare bicain batez compensatua.

Cultura Aldatu

Litteratura Aldatu

Saconceco, iracurri: « Arabaco idazleac »

Hego Euscal Herrico litteratura eçaguna den euscarazco libururic çaharrena Laçarragaren escuizcribua da ( 1567 1602 ), Larreco Joan Perez Laçarraga arabarrac idatzia. Egungo eguileen artean, aldiz, nabarmencecoac dira Josemari Velez de Mendiçabal eta Xabier Montoia .

Gaztelaniazco idazleen artean, aiphatzecoac dira Felix Maria Samaniego , Ramiro Maeztu , Ignacio Aldecoa eta Toti Martinez de Lecea .

Musica Aldatu

Euscara Aldatu

Saconceco, iracurri: « Arabaco euscara »

Eustaten 2006co datuen arauera, orduan ia 75.000 arabar euscaldunac ciren, biztanle guztien %25 inguru, beraz. Udalerri euscaldunenac, euscal hiztunen ehunecoari dagoquionez, Aramaio (ia %85,5) eta Legutio (%39) ciren, ithurri horren arauera.

Euscal Autonomia Erkidegoco gaineraco lurraldeetan beçalatsu, aurrera eguin du euscarac Araban azquen urtheotan, eta aurrerapen hori nabarmenagoa içan da, gainera, Araban, Aramaio inguruan içan ecic, euscara, berez, ia desaguertuta cegoela contuan içanez guero. 1996an bi urthetic goraco arabar guztien %14,6 euscalduna cen, eta anceco copuruac ia-euscaldunçat çuen bere burua, baina handic hamar urthera %25ecoa cen copuru hori. Athal honetan ere, nabarmena da Arabaco lautadac eta hiriburuac duten garranci demographicoa batezbercecoa fincatzeracoan. Nolanahi ere, Gorbeia inguruco escualdea da oraindic ere Arabaco escualde euscaldunena, bertacoen %37,4 euscaldunac baitziren 2001ean.

Euscarac Araban eguin duen aurrerapausoac cerikussi çucena du hezcunçan içan duen hedapenarequin. 1999–2000 ikasturtean, erraiteraco, universitatez campoco ikasleen ia erdia (%47) D eta B ereduetan ari cen ikasten Araban. 2010-2011 ikasturtean, berriz, %75tic gora ciren, horietatic %42 D ereduan eta soilic %25 A ereduan.

Gaineraco lurraldeetan beçala, derrigorrezco hezcunçaco lehen mailetan, nabarmena cen euscarazco ereduen nagussitassuna. 2011n, haur hezcunçari beguiratut soilic, %53,4 ari cen euscarazco D ereduan, %42 B eredu elhebidunean eta %4,5 A ereduan. [3]

Jaiac Aldatu

Arabaco jai nagussia aphirilaren 28a da, San Prudencio eguna, catholicoen sanct hori baita provinciaren çaindaria.

Politica Aldatu

 
Arabaco Foru Aldundiaren egoitza, Gasteicen .

Arabaco Foru Aldundia lurraldean aguincen duen herri eracundea da, herritarren votoen ondorioz auqueratzen dena laur urthetic behin. Bercela, Arabaco Batzar Nagussiac lurraldeco batzar orocorrac dira, aldundia controlatzen duena.

2019eco hautescundeac Aldatu

Arabaco aldundia

Alderdia Eserlekuac Voto copurua [4]
Euzco Alderdi Jelçalea (EAJ)
17
47.510 (% 29,41)
EH Bildu
12
33.841(% 20,95)
Euscadico Alderdi Socialista (PSE-EE(PSOE))
10
30.481 (% 18,87)
Alderdi Popularra (PP)
8
24.156 (% 14,95)
Ahal Dugu
4
16.003 (% 9,91)
Herritarrac - Herritarron Alderdia (C's)
0
3.714 (% 2,30)

Ahaldun Nagussiaren hautaqueta Aldatu

2015eco ekainaren 30ean Arabaco Batzar Nagussiec Ahaldun Nagussia hautatzeco ossoco bilkura eguin çuten. Horretan bi hautagai aurkeztu ciren; alde batetic EAJco Ramiro González, eta bercetic Irabacico José Damián García. PSE-EEc eta EAJc lorthutaco ituna ez cen içan nahicoa lehenengo vozquetan, guehiengo ossoa beharrezcoa baitzen eta bi alderdietaco procuradoreec 51tic 18 vozca guehitzen baitzituzten. Gaineracoec voto çuria eman çuten, Irabacicoa içan ecic, bere buruari vozca eman baitzeraucon. Bigarren vozquetan guehiengo relativoa cen nahicoa, eta emaitzac repicatu cirenez, Ramiro Gonçalez Arabaco Ahaldun Nagussi icendatu çuten.

Atzerrico diplomacia Aldatu

Gaur egun Arabaco Talde Consularra ondorengo consulatuac ossatzen du:

Economia Aldatu

Economiari dagoquionez, erabat aldatu da Arabaren eguitura XX. mendearen bigarren erditic aurrera. Oraindic ere, Bizcaian eta Guipuzcoan baino garranci handiagoa du lehen sectoreac Araban, baina batezbercecoari reparatuz guero jarduera economico marginala dela erran liteque ( BPGaren %2 baino ez, 2004an). Arabaren eguitura economicoa industrian eta, batez ere, cerbitzuetan oinharritua da. Euscal Autonomia Erkidegoco batezbercecoarequin alderatuta, Araban aberastassun proportional guehiago sorcen du industriac Bizcaian eta Guipuzcoan baino, nahiz eta traditionalqui guztiz alderancizcoa içan egoera. Aldagai honetan ere, ordea, Arabaco lautadac eta Gasteicec duten eraguina aiphatu behar da eguitura economicoa aztercean, egoera ez baita bateragarria escualde guztiac hainçat hartuz guero.

Cerbitzuei dagoquienez, berçalde, erran beharra dago Euscal Autonomia Erkidegoaren eracundeec egoitza Gasteicen içaiteac asco aldatu duela sectore horrec jarduera economico orocorrean duen garrancia. Berçalde, Arabaren bilhacaera economicoari eçaugarri berheciac eman derauzquio lurraldearen industrializatione berantiarrac. Azquen urtheotan eduqui technologico eta balerauco/valio eransi handico industria eçarri da Araban, punctaco sectoreei lothua casu ascotan ( automotionea , aeronautica ...) eta campo inversione handiac eracarri dituena. Hori dela eta, empresa guti batzuen inguruan eta horiec eraguin duten industria ossagarrian gauçatzen dira productione nagussiac; ehun economicoac specializatione handia lorthu du, baina empresa guti batzuequico mendecotassun handia ere badu. Athalic garrancitsuenac automotionea, aeronauticaraco ossagarriac eta hodi eta profilac dira. 2007. urtheco lehen hiruhilecoan, %15,4 haci ciren Araban exportationeac aurreco urtheco ephe berarequin alderatuta, eta ekoizpen industriala ere %10,4 handitu cen, espainiar Statuco eta Euscal Autonomia Erkidegoco batezbercecoaren gainetic. Eguitura economico horren ondorioz, 2007co aurrerapenen arauera, Euscal Autonomia Erkidegoaren batezbercecoaren eta gaineraco herrialdeenaren gainetic egon cen Araba, biztanleco Barne Productu Gordinari dagoquionez (35.960 €). Haimbat urthez, Bizcaiac eta Guipuzcoac gogor jassan çuten crisialdi industrialac Araban eraguin arhinagoa içan çuenez, langabecia tasetan Bizcai eta Guipuzcoacoen azpitic egon da Araba (2005. urthean, %3 cen Arabaco langabecia tasa, eta %5 inguru Euscal Autonomia Erkidegocoa), baina, 2008az guero, atzeraldi orocorraren ondorioz, joera hori aldatzen ari dela eracusten dute azquen datuec.

Arabaren garapen industrialac eraguin çucena içan du Arabaco azpieguituretan. Euscal Herria Iberiar goi-lautadarequin lotzen duen N-1 errepideac ceharcatzen du Araba, eta horrec bethi içan duen garrancia areagotu eguin da errepide honec azquen urtheotan içan duen hobecunça nabarmenei esquer. Horrez gainera, guehiembat Gasteiz inguruco industrialdeetan cocatuta dauden industrien ekoizpenari irteera egoquia emaiteco Gasteizco Garraio Centroa sorthu da, Jundizco industrialdean . Centro horrec garraioarequin cerikussia duten arlo guztiac bilcen ditu: bilteguiac, banaqueta, aduanen eta stocc-en cudeaqueta. Nationearteco trenetaco çama-terminala ere badu. Industriari lothutaco garraio-azpieguiturei dagoquienez, aiphagarria da Gasteizco aeroportua , Euscal Autonomia Erkidegoac dituen hirur aeroportuetan berriena eta mercancia garraioraco berheciqui prestatua. Gaur egungo hegazquinic handienac harceco gai da aeroportua eta, erran beçala, carga-aeroportua da berheciqui, espainiar Statuco laurgarrena garraiatutaco mercanciari dagoquionez.

Hedabideac Aldatu

Arabar ospetsuac Aldatu

Ikus cerrenda: « Arabar ospetsuac »

Arabar eçagun classicoac Joan Perez Laçarraga , Felix Maria Samaniego eta Ramiro Maeztu idazleac ditugu, bai eta Justo Antonio Olhaguibel architecto , Manuel Iradier exploratzailea edo Jesus Guridi musicaguile ere, berceac berce.

XX. mendean , aiphatzecoa dira Jose Angel Cuerda eta Juan Jose Ibarretche politicariac, Juanito Oiarçabal mendigoiçalea, Martin Fiz athlet , Juanma Bajo Ulloa cinema çucendaria eta Almudena Cid gymnasta, berce batzuen artean.

Bitchiqueriac Aldatu

Israel eta Jordaniaren arteco mugan, bada Araba iceneco escualde edo harana. Euscal Herricoaren ancera, guehiembat ordoqui çabalec ossatua dago.

Referenciac Aldatu

  1. Espainiaco Statistica Institutuaren datuac erabiliz lorthutaco lur eremua ( datu base honetaco datuetatic , Álava + Condado de Treviño + Puebla de Arganzón (La) batura eguinda).
  2. Annuario estadístico de España 2014 / I.N.E.
  3. Hezcunça datuac EUSTATen webgunean
  4. 2015eco foru hautescundeen emaitzac euscadi.eus webgunean 2016/01/28an consultatua

Campo estecac Aldatu

Euscarazco Wikipedian bada athari bat, gai hau duena:
Araba